АЖИГЛАГЧ

Монголд, Монголын хэвлэл мэдээлэлд юу болж байна?

Түүхгүй нийслэл

Posted by Бид on 2012/10/13

Өөрийгөө хүндэлдэг бүх хотод түүхэн төв гэж байдаг ажээ. Түүхийн төв ч гэж болно. Тэр тусмаа улсын нийслэлд. Олон арав, хэдэн зуун жилийн өмнөх дүр төрхийг хэвээр хадгалсан барилга байшин, гудамж талбай бүхий хэсэг гэсэн үг.

Тэгвэл Улаанбаатар хотын түүхэн төв хаана байна? Мэдээж Сүхбаатарын талбай, түүний эргэн тойрон. Нар зөв тойрвоос Дуурийн театр, Төв шуудан, Б.Элдэв-Очирын нэрэмжит хүүхдийн ба баримтат кино театр, хотын захиргаа, Үйлдвэрчний төв зөвлөл, Засгийн газрын ордон, Улсын хэвлэлийн комбинат. Гадагшлаад Бага тойруу дотор Улсын төв музей, шилэн дэлгүүр, 5-р сургууль, орон сууцнууд, шуудангийн 46-р салбар, хуучин Пионерийн ордон, урдаа усан оргилууртай 25-р цэцэрлэг, Бямбын Ринчингийн амьдарч байсан хоёр давхар, МУИС-ын хичээлийн байрууд, Хятад сургууль, “Залуучууд” зочид буудал, Спортын төв ордон, Багшийн дээд, “Улаанбаатар” зочид буудал. Жаахан цаашаагаа Арслантай гүүр, Санхүүгийн техникум. Энхтайвны гудамж руу ороод явчихлаа. Баруун тийш зүглэвэл Гадаад яам, Ленин клуб, урагш эргээд Сталины номын сан, Залуучуудын ордон буюу Драмын театр, Хүүхдийн парк, Энхтайвны гүүр, “Баянгол” зочид буудал, Энхтайвны гудамжин руу буцаж дахин баруун зүгт эргэвэл 40, 50 мянгат, хоёр талаар эгнэсэн “Аман хуур” дээр баригдаж гардаг дөрвөн давхрууд, “Ард” кино театр, 23-р сургууль, Хүнсний 20, “Туул” ресторан, Урт цагаан, Улсын их дэлгүүр, цаашаагаа зүүн дөрвөн зам хүртэл хөндлөн тууш эгнэсэн байрнууд … Барилга, байшин болгон түүх.

Харин өнөөдөр хотынхоо түүхийг хадгалсан бүтэн гудамж байтугай гудамжны тасархай ч Улаанбаатарт үлдсэнгүй. Завсар болгонд ямар нэг барилга чихсэн, тэгэхдээ заавал хааж дарсан өндөр барилгууд байх. Ядахдаа ганц нэг хуучин барилгыг өм цөм үлдээвэл барав гэтэл бүгдийнх нь ханыг цөмлөөд шинэ ч биш хуучин ч биш болгочихжээ. Нэр нь таних тэмдэг болсон Арслантай гүүрийг энэ зун зассаны дараа арслан нь алга.

“Нураагаад шинийг барина”. Энэ бол сүйтгэн байгуулагчдын уриа. Саяхан Ерөнхий сайд Спортын төв ордныг золтой буулгачихаагүй. Саяхан АН-ын Соёл, спорт, аялал жуулчлалын яамныхан МАН-ын “Чандмань” төв рүү довтолж америкаас тиранозаурус батаар ирэхлээр байрлуулах ганц байр гэж үзжээ. Зөв санаа, гэхдээ энэ нь Улсын төв музейг буулгахын цондон, өмнөх эрх баригчдын далд төлөвлөгөөний үргэлжлэл гэх юм. Энэ хоёр намд ялгаа алга. Улаанбаатарт 70 жил болсон улсын их дээд сургуулиудыг хотоос хөөж эхлээд Налайхад, дараа нь Багануурт аваачиж цөлөх тэнэг төлөвлөгөө хэрэгжвэл Их сургууль, багшийн дээдийн байрнууд юу болохов? Зуун жилийн өмнө нэг давхраар босч байсан Улсын хэвлэлийн комбинатын барилгыг “Улаанбаатар таймс” нэрээр хулгайлаад балгас болгов. Гадаад яамны зүүн талд байсан шовгор оройт байхгүй. “Цогт тайж” киноны зураг авч 1980-аад онд улсын филармони байрлаж байсан ахмадын холбооны байрыг балмадаар нураасан. Бүр сүүлдээ гадаадынхан сүйтгэлцдэг болов. Тухайлбал, Нэгдсэн Үндэстний байгууллага Герман элчингийн дэргэдэх нэгэн сайхан барилгыг үгүй хийж тусаллаа.

“Нурах аюултай”. Энэ бол сүйтгэн байгуулагчдын залилдаг ганц арга. Гандангийн дэнж дээр торойдог байсан Хүүхдийн больницын гурван давхар цагаан барилгыг 1990-ээд оны төгсгөлөөр өдөртөө багтаж нурна гэж оношлоод эмч нарыг цагаан халаад, чагнууртай нь хөөж гаргаад хувьчлангуут нурах нь лав зуун жилээр хойшилж одоо Монголын үндэсний  дээд сургуулийн хэдэн мянган оюутан хөлөөрөө балбаад балбаад ганхуулж ч дөнгөхгүй байна. Шинэхэн жишээ гэвэл хуучин гэмтлийн барилгыг хорин жил ганц олигтой будаг түрхэхгүй навсайлгаад өнгөрсөн хавар хүчээр нүүлгэн хоосолж байж санаа амарсан билээ. Нөгөөдөх нь нурах шинж алга. Засчихвал  нурахгүй.

Одоогоос тав, зургаан жилийн өмнө хотын дарга нар дөч, тавин мянгатын барилгууд төдөн баллын газар хөдөлбөр төдөн хувь нь баталгаатай нурна гэж баахан сүржигнэж, гэхдээ удахгүй буулгаж 10, 20 давхар барилга барьж оршин суугчдыг оруулахаар шийдсэнээ зарлаж байсныг санаж байна уу? “Авзага трэйд” мэтийн зарим компанитай тохиролцож нураан байгуулах зураг төсөл хүртэл зохиолгосон. Гэвч 40,50 мянгатынхан, тус тусмаа Энхтайвны өргөн чөлөөг тэр чигээр нь худалдаа, үйлчилгээ гудамж болгосон бизнес эрхлэгчид эндээс хэзээ ч холдохгүйг мэдэнгүүтээ таг дуугүй болжээ. Өнөөдөр тэр “аврагчид” хаачив аа? Хөөе?

Түүхэн барилгыг нураахгүй ч дэргэдэх орон зайг нь булаадаг, тэр нь заавал өндөр барилга байж навтайлгадаг хорлонтой арга дэлгэрлээ. Хуучны барилга бүрийг тойроод харгалзагч шиг юмнууд гозойдог болжээ. Театруудыг хар. Цоо шинэ жишээ гэвэл Улсын төв номын сангийн хоёр бөөрөнд шилэн барилгуудыг наагаад хавчуулж орхив. Сүүлчийн найдвар бол шашин, түүх соёлын дурсгалт Гандан, Богд хааны музей гэх мэт байхсан. Даанч Гандангийн дэнж харагдахаа больсон, Богд хааны музей бүслэгдээд бараг дуусч байгаа.

Улаанбаатарын барилга, хот байгуулалтын түүх 20-р зууны эхээр эхэлжээ. Харин бид 100 жилээр ухрааж байх шиг. Манай нийслэл Бээжин, Сингапур, Хонконг, Хөх хот, Эрээн гээд өмнийн хотууд шиг тэнгэр баганадсан барилгуудтай, гэхдээ түүхгүй болж байна. Шавар байшингууд чигжсэн, загасчны тосгон, колонийн төв байсан учраас хуучнаа нураасан ч харамсахааргүй тэр хотууд шиг.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | Leave a Comment »

Хэн нь илүү байв?

Posted by Бид on 2012/10/05

10-р сарын 3-нд МҮОНТ-ийн “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөрөөр Архидан согтуурахтай тэмцэх тухай хуулийн 21 нас хүртэлх хүнд архи, согтууруулах ундаа худалдахгүй байх заалт хэрхэн хэрэгжиж байгаа тухай сурвалжлага бэлтгэж үзүүллээ. Харин сэтгүүлчийн орсон дэлгүүрийн худалдагч тодорхой хариулт өгсөнгүй гэж хэлээд гудамжинд яваа 2-3 иргэний сэтгэгдлийг хэсэг зуур яриулаад дуусгав. Араас нь Хууль зүйн яамны бодлогын хэрэгжилтийг зохицуулах газрын дарга О.Алтангэрэлийг студидээ урьж авчран ярилцлага хийв. Бодлого энэ тэр гэсэн том яриа болж хувирлаа.

Тэгвэл өчигдөр яг энэ сэдвээр арилжааны телевизийн төстэй сурвалжлага үзсэн юм. Сурвалжлагч охин яасан бэ гэвэл бас л дэлгүүрт ороход худалдагч бөөрөнхийлөөд байсан тул бяцхан эрэн сурвалжлага сэдэж туршилт явуулах нь тэр. Хоёр жаалд мөнгө атгуулж архи авахуулахад худалдагч цааргалахгүйгээр зарахыг камераар бичээд аваад дараа нь худалдагч дээр очиж ам асуулаа. Цаадах нь элдвээр мэлзэж үзсэн нь баримт бол баримт.

Posted in + ТЕЛЕВИЗ, Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Ханан дээрх бизнес

Posted by Бид on 2012/10/02

Нийслэлд газрынхаас гадна самбарын бизнес гэж байна. Ямар ч ил тод байдал, сонгон шалгаруулалт, дуудлага худалдаа үгүйгээр агаарт,  хананд, хашаан дээр самбар байрлуулах эрх олж аваад мөнгө хураагаад сууж байдаг. Зөвшөөрлийг Нийслэлийн захирагчийн ажлын албанаас өгч авсан байдаг.  Нэг самбарын нэг өдрийн түрээс 50 мянган төгрөг, дөрвөн самбарынх өдөрт 200 мянга, сард нийлээд 6 сая төгрөг.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | Leave a Comment »

Монголын архитекторууд гэж хэн бэ?

Posted by Бид on 2012/10/01

Өнөөдөр Дэлхийн архитектурын өдрийг “Архитекторууд хотыг шинэчлэгчид” гэсэн уриатайгаар тэмдэглэж байгааг зарласан самбарыг харлаа.

Би архитекторуудыг уран гоё барилгын зураг зохиохоос гадна хотыг зөв төлөвлөх ажилтай хүмүүс гэж ойлгодог. Нийслэлийн барилга, хот байгуулалт, төлөвлөлтийн газар, зураг төслийн хүрээлэн зэрэг байгууллагууд аль аль үүргийг нэгтгэж хүлээдэг. Архитекторч, хот төлөвлөгч хоёрыг ШУТИС-ын нэг л сургууль бэлтгэдэг. Тэгвэл сүүлийн арваад жил тэд хаачив аа?

“Харин тийм ээ… дарга нар цаагуураа шийддэг … бидний үгийг авдаггүй”. Энэ бол архитекторуудын амиа хоохойлдог үг. Тэгсэн хэрнээ Улаанбаатар хотын төлөвлөлт эвдэрч эмх замбараагаа алдаж байгааг ил тод хэлснийг би санахгүй байна. Тэрүүхэндээ ганц нэгээрээ шүүмжлээд нуга даруулдаг байж мэдэх. Тэгвэл Монголын Архитекторуудын Эвлэл гэж мэргэжлийн байгууллагаараа нийлээд дуугардаг болов уу гэтэл бас үгүй. Тэдний их хурал, чуулганыг харахад өөрсдийгөө энд тэндээс хуулсан өндөр барилгууд шигээ өргөмжилсөн улсууд байх.

Нийслэлийн Засаг дарга нар дураараа дургихдаа архитекторч, хот төлөвлөгчдийн амыг барих найдвартай арга хэрэглэдэг нь тэдэнд хүртээх. Өмнөх үеийн архитекторч ахмадууд Сүхбаатарын талбайгаас урагшаа Богд уул, Зайсан толгой харагдах учиртай гэхчлэн сургаж эхлэхэд ээлж дараалан гавьяат цолоос гадна энд тэнд газар өгсний дараа тэд хотыг яаж нягтруулах, хаана ямар сул газар байгааг ховлодог хүмүүс болж хувирсан билээ. Архитекторуудын эвлэл бол байгууллагаараа хүртдэг. Тэд арваад жилийн өмнө Сүхбаатарын талбайн зүүн талд, хэвлэх үйлдвэрийн дараачийн газрыг авч дөрвөн давхар байшин барьж орсноо төдөлгүй ХАС банкинд зарчихсан билээ. Одоо Сэлбэ голын эрэг дээр дараачийн ордонгоо босгож буй. Бүр нийслэлийн хүүхэд залуучуудын ордныг зүүн талаас нь таглаад. Тэдний өөрсдийн зурсан ерөнхий төлөвлөгөөнд огт тусаагүй барилга. Энэ бол монголын архитекторууд нийлээд хүртэж байгаа авлига маягийн юм.

Манай сэтгүүлчдийг худалдагдаж барьдаг гэж шүүмжилдэг. Тэр үнэн. Гэхдээ бид архитекторууд гэсэн ханьтай. Өнгөрсөн жилүүдэд нийслэлийн 2020 он хүртэл ерөнхий төлөвлөгөө, энэ тэр хавийн хэсэгчилсэн ерөнхий төлөвлөгөө гэж хана дүүргэсэн өнгөт шугам зураг, картонон макетуудыг хүмүүс үзээд “энэ байшин хэвээрээ байна ш дээ … пөөх, ийм гоё барилга баригдах юм байна…” гэж шуугилдахыг зөндөө харсан. Үнэхээр ухаантай төлөвлөсөн байдаг. Төрийн ордон тэр хавьдаа хамгийн өндөр сүрлэг хэвээрээ, Сүхбаатарын талбайн эргэн тойрон, тэр тусмаа хэвлэх үйлдвэрийн байшин янзандаа, харин зүүн урдуур үргэлжилсэн цав цагаан урт барилга (гэхдээ нарыг халхалсан 10-20 давхар биш) Дуурын театраас хүндэтгэлтэйгээр зайгаа барьсан, дараа нь хотын шинэ төв баруун тийш, Сонгинохайрхан руу нүүж хотын захиргаа тэнд суурьшсан, иймээс “Хангарьд” ордон гэж байхгүй, “Шангри-ла”, унжсан хэл шиг шилэн барилга огт үгүй, Гандангийн дэнж гэж тэр чигээрээ түүх, соёлын цогцолбор… Тэгэж хөөргөж байгаад нийслэлийн ерөнхий төлөвлөгөөг УИХ-аар, хэсэгчилсэн ерөнхийг Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлаар батлуулчихдаг байжээ.  Өнөөдөр тэс өөр, шаваарч ёрдойсон хот болж байгааг харахад монголын архитекторууд хотын толгойд гарсан хүмүүсийн өмнөөс залилан хийж өгдөг хүмүүс шиг бодогддог шүү.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | 1 Comment »

“Зөвшөөрөлгүй нураасан чинь буруу, гэхдээ зүгээр, зүгээр”

Posted by Бид on 2012/09/30

9-р сарын 25-нд нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгчид хуралдаж Хан-Уул дүүрэг дэх Цагаан хаалгыг ИТХ-ын албан ёсны шийдвэр гараагүй байхад дур мэдэн нураасан Авто замын газрын дарга Д.Нанзаддоржийг дахин нийслэлийн өмчийг устгахгүй байхыг анхааруулж шийтгэсэн байна. Санаа амар юм болжээ.

Би сүүлийн үед нийслэлийн гудамжаар алхахдаа хуучны хөшөө дурсгал бүү хэл ердийн барилга байшин тааралдсан ч зургийг нь дарахыг хичээдэг болсон. Яагаад гэвэл нэг мундаг “бүтээн байгуулагч” гарч ирээд ганц шөнийн дотор эд бад хийчихдэг учраас. Өнгөрсөн зун Цагаан хаалганы зургийг авснаа санаж хайсаар байгаад оллоо.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | 1 Comment »

Улаанбаатарын түүхийн төгсгөл буюу “Цагаан хаалга”

Posted by Бид on 2012/09/22

Өнгөрсөн Ням гаригт Хан-Уул дүүргийн Цагаан хаалгаар өнгөрөхдөө энэ зургийг дарсан юм. Дөхөж очтол замын  ажилчид тойруулаад шуудуу ухаж харагдав. Ингэхдээ сууринаас нь хэсэгхэн эмтэлж дээр үеийн хэдэн улаан тоосгыг нүцгэлчихэж. Бас ч яахав, түүхийн дурсгалд хамаа намаагүй хүрч болохгүйг манайхан эрхбиш мэдэхтэйгээ болж, гэхдээ яаж зүгээр байхав гэж бодоод өнгөрч билээ.

Гэтэл “Нийслэл хүү” киноны Данший гуайн хэлдэгээр ёстой “нохой долоо”. Хоёр хоногийн дараа нураагаад хаячихсан байлаа. Хулгайгаар. Харанхуй шөнөөр. Нэг сэтгүүлч “мэдсэн бол очиж сайхан бичлэг хийх байсан юм” гэв. Муухай явдлын тухай сайхан бичлэг байх биз. Улаанбаатар хотын түүхийн хамгаалалтын сүүлчийн хэдхэн цайзын нэгийг нураачихлаа. Ирэх долоо хоногт Нисэхийн цагаан хаалгыг нураахад саадгүй болжээ.

Тавин таван жилийн өмнө буюу 1957 оны хавар ЗСБНХУ-ын Дээд зөвлөлийн тэргүүлэгчдийн дарга К.E.Ворошилов БНМАУ-д хийх айлчлалд зориулж Нисэхийн ба Үйлдвэр комбинатын гэгддэг хоёр цагаан хаалгыг барьж хүндэтгэлтэйгээр угтсан түүх байдаг. Хэд хоногийн дараа БНМАУ-ын баатар цол зүүгээд бас энэ хаалгаар гарч буцсанаас хойш Ворошиловын, бас Найрамдлын хаалга гэдэг болжээ. ЗСБНХУ ба БНМАУ-ын төрийн сүлдийг товойлгож энхийн тагтаа, бас бус хээгээр чимсэн энэ хаалгыг 1990-ээд оны эхээр шинээр байгуулагдсан Хан-Уул дүүргийн билэг тэмдэг болгож нэрийг оройд нь тогтоогоод хээ чимэг нэмсэн харагддаг.

Ворошилов, ЗСБНХУ, БНМАУ, 1950-иод оны түүхэнд муу муухай юм их, өнгө алдсан энэ хаалга монголын уран барилгын дээж биш гэдгийг хүлээн зөвшөөрнө. Гэхдээ нураасанд дургүй хүрч байна. Их бүтээн байгуулалт оргилж хойт талаас өргөн зам тавигдаж яг энд  дөрвөн замын уулзвар гаргах гэтэл Цагаан хаалга тээглэсэн юм байх.

Нураах шийдвэрийг хэн гаргасныг сонирхлоо. Нийслэлийн удирдах ажилтнуудын 2012 оны 9-р сарын 10-ны өдрийн шуурхай зөвлөгөөн дээр Засаг дарга бөгөөд Улаанбаатар хотын захирагч Э.Бат-Үүл болон нийслэлийн удирдлагуудын өгсөн үүрэг даалгавар (Засаг даргын хажуугаар нэр нь үл мэдэгдэх удирдлагуудыг хавчуулсан болохоор яг хэн үүрэгдсэнийг мэдэх аргагүй. Зориудаар болов уу) гэсэн жагсаалтын зургаад “Хан-Уул дүүргийн Засаг дарга, нийслэлийн Соёл, урлагийн газар, Өмчийн харилцааны газар хамтран нийслэлийн Засаг даргын 2008 оны 357 дугаар захирамжаар нийслэлийн өмчид болон Хан-Уул дүүргийн ЗДТГ, нийслэлийн Соёл, урлагийн газрын түүх соёлын үл хөдлөх  дурсгалт зүйлсэд бүртгэлтэй Хан-Уул дүүргийн “Цагаан хаалга”-ыг буулгаж авто зам, гүүрэн байгууламжийн газар чөлөөлөх шийдвэрүүдийг холбогдох газруудаар яаралтай гаргуулах” гэжээ. Энд нэрлэхээс цээрлэсэн “холбогдох газар” бол нийслэлийн Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурал юм. Нийслэлд түүх дурсгалын хувь заяаг зөвхөн тэр шийддэг номтой. Маш зөв зарчим. Гэтэл Нийслэлийн авто замын газрын шинэ дарга Нанзаддорж Э.Бат-Үүл баатар Японд айлчлахаар 9-р сарын 18-нд мордонгуут тэр шөнөдөө буулгуулжээ. Иргэдийн төлөөлөгчдийн өмнөөс шийдсэн даварсан толгой.

Нөгөө иргэдээ сонсох яасан бэ? Иргэдээс асуух, иргэд хариулж чадах цорын ганц юм энэ байсан юм. Буулгаж магадгүй гэсэн сургаар хүмүүс оволзож, тэг дундаа Цагаан хаалгатай дөрвөн замын уулзвар болгох, ядахадаа эвтэйхэн хураагаад өөр газарт босгох зэрэг саналууд гарч эхэлтэл май чи. Одоо өөр асуух юм үлдээгүй. Айлын цонх таглаж, хүүхдийн тоглоомын  талбайг булааж барилга барих уу, үгүй юу гэдгийг асууж шоудах шаардлага байхгүй. Иргэд болно гэж хэлсэн ч барилгын дүрэм нормоор болохгүй.

Асуудал Цагаан хаалганд биш, харин эргэн тойрны газарт, ялангуяа зүүн хот хэсэгт зай үлдээхгүйгээр газар олгож барилга бариулсанд байгаа юм. Тэгсэн ч дөрвөн замыг сэлүүхэн уулзуулах зай хангалттай байсан. 2020 он хүртэлх ерөнхий төлөвлөгөөнд Цагаан хаалга байж л байсан. Энэ уулзварыг лав ноднин төлөвлөж зураг төслийг боловсруулж, энэ жил тендер зарлаж шалгаруулж байхдаа Цагаан хаалгыг мэдээгүй гэж байхгүй. Зориудаар  тулгаж байгаад “бүтээн байгуулалт”-нд садаа болсон ял тулгаж шууд гүйцэтгэжээ. Шүүх байсангүй. Ёстой нөгөө “Тунгалаг тамир” дээр “хамтралын бухыг мөргөсөн эсэргүү бух”-ыг бууддаг шиг.

P.S:

Саяхан TV9 телевизийн “Монгол коммент” нэвтрүүлэг рүү Дарханаас 85 настай Равжир гэдэг хөгшин ярьж “Би залуу байхдаа тэр хоёр цагаан хаалгыг барихад оролцсон. Одоо нөгөөг нь битгий нураагаасай” гэж дурссан байна. Түүнтэй ярилцлага хийхсэн.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | 2 Comments »

Нэйшл Жеографик-ийн монгол түүх

Posted by Бид on 2012/09/18

… 1905 оны нэгдүгээр сар. Америкийн Нэгдсэн Улсын нийслэл Вашингтон. “Нэйшнл Жеографик” (National Geographic) сэтгүүлийн газар. Ээлжит дугаараа хэвлэлд шилжүүлэхээр бэлтгэж суусаар шөнө дөл хүргэсэн 23 настай редактор Гильберт Гросвенор (Gilbert Grosvenor) бүхэл бүтэн 11 хуудасны материал сох дутаж байгааг сая мэдлээ. Тэвдсэндээ ямар ч хамаагүй бичлэг олох санаатай хайсаар нэгэн дугтуй таарч нээхэд дотроос нь Төвдийн нийслэл Лхасын байдлыг харуулсан бөөн гэрэл зураг гараад ирж. Тэндээс хэдэн томыг шилж хоосон хуудсуудаа дүүргэж макетлаад бушуухан хэвлэх үйлдвэрт илгээв.

Анх 1888 онд Америкийн Үндэсний газарзүйн нийгэмлэг үйл ажиллагаагаа сурталчлах зорилгоор эрхлэн гаргаж голдуу гишүүдийнхээ бичсэн газарзүй, танин мэдэхүйн урт өгүүллүүдийг нэвсийтэл нийтэлдэг, зураг чимэглэл гэх юмгүй шинжлэх ухааны маягийн сэтгүүл байжээ. Харин залуухан редактор “залхуурч” баахан зураг оруулсандаа нийгэмлэгийн ерөнхийлөгч, телефон утсыг зохион бүтээгч агуу Александр Беллээс банга хүртэхэд бэлдлээ. Гэтэл санаандгүй бүтсэн энэ дугаар уншигчдад маш таалагдав. Бас Беллд. Уйтгартай, өгүүлэл материал байнга дутдагаас болж дампуурахдаа тулаад байсан сэтгүүлийн хувьд аврал төдийгүй сэтгүүл зүйд бяцхан нээлт болчихжээ. Тэр цагт зурагт гэж байсан биш, зөвхөн сонсож, сайндаа л уншиж байсан үлгэр домгийн мэт тэр газар орныг уншигчдийнхаа нүдний өмнө авчирчээ. Зарим зургийг сэтгүүлийн хоёр нүүрийг дэлгэж цэлийтэл нийтэлсэн нь бараг анхных. Чухам эндээс өнөөдөр бидний мэдэх “Нэйшнл Жеографик”, цаашилбал, орчин үеийн зураг чимэглэлтэй сэтгүүлийн эхлэл тавигдсан гэж үздэг. Дараа жил нь сэтгүүлийг “зургийн ном” болголоо гэж дургүйцсэн хоёр судлаач Нийгэмлэгийн гишүүнээсээ огцорч байжээ. Элдэв сонин хэвлэлээс хамаг сонирхолтойг нь түүж машиндаад бизнесменүүдэд зарахаас Reader’s Digest эхэлсэн гэх мэт сэтгүүл зүйн түүхэнд тэмдэглэгдсэн олон түүхийн нэг бол энэ.

Харин XIX-XX зууны заагт гадаадынханд хаалттай, нууцлаг хэвээр байсан, “хүний дүрийг жижигхэн хайрцагны нүхээр оруулаад авч явах”-ыг тас хорьж цаазаар авах хүртэл шийтгэдэг байсан Төвд орныг барууныханд нээсэн гэж хожим үнэлэгдсэн тэр зургуудыг авсан хүмүүс нь Хаант Оросын дорно дахины судлаач, гэхдээ монгол цустай буриад Гомбожаб Цыбиков (Цэвэгийн Гомбожав), халимаг Овше (Увш) Норзунов хоёр юм.

Гомбожаб Цыбиков залуудаа Хүрээнд ирж монгол, төвд хэл суралцаад буцсан, хожим 20-иод онд Монголд хэдэн жил зөвлөхөөр ажилласан намтартай. 1899 онд Оросын гадаад хэргийн яамны даалгавраар монголчуудын жинг дагаж Далай ламыг зорьсон мөргөлчний дүрээр Төвдөд нэвтэрч 1902 оныг гартал 888 өдөр амьдрахдаа Лхасын бараг хамгийн анхны гэмээр 200 орчим зургийг нууцаар дарж чаджээ. Нөгөө Норзунов бол Төвдөд гурван удаа очихдоо хоёр удаад нь Монголоор дайрч явсан ба 1901 оны хавар Оросын газарзүйн нийгэмлэгээс өгсөн даалгавар, гэрэл зургийн аппаратыг авч Лхаст сар шахам болохдоо 45 ширхэг зураг авчээ. Сонирхолтой нь, тэр хоёр Лхаст хэдэнтээ тааралдахад Цыбыков Норзуновыг өөртэй яг адилхан францын Self Worker хэмээх зургийн аппараттайг мэдсэн ч өөрийнхийгөө тас нууж байжээ. Тэд авсан зургууд эхлээд Оросын болон Европын зарим хэвлэлд гарч дараа нь Оросын газар зүйн нийгэмлэгээс 50 ширхэгээр хайрцаглан цомог болгож Америкийн Үндэсний газар зүйн нийгэмлэгт бэлэглэсэн нь “Нэйшнл Жеографик” сэтгүүлийн ширээн дээр очин Гросвенорын гарт таарсан хэрэг. Сэтгүүлийн 11 хуудсыг эзэлсэн 11 зургийн зургаа нь Норзунов, тав нь Цыбыковынх. Хэдэн сарын дараа буюу 1905 оны зун 13-р Далай лам Нийслэл хүрээнд заларч оросуудтай хэлэлцээр хийж үеэр тэдэнд хэлмэрчилсэн Цыбиков тэр цомгийг Далай ламд өөрийн биеэр бэлэглэсэн нь түүхэнд үлджээ. Жаахан хэтрүүлэхэд, монголчуудын авсан хэдэн зураг “Нэйшнл Жеографик” сэтгүүлийг аварч хөл дээр нь босгосон юм. Харин орчин үеийн зурагт сэтгүүлийн эхлэлийг тавьсан гэвэл дэндүү хэтэрчих биз.

… 1962 оны гуравдугаар сар. Америкчууд хаа байсан монголчуудын шинэ дүр төрхийг олж харлаа. “Нэйшнл Жеографик” сэтгүүлийн ээлжит дугаарын хавтсан дээр эсгий гэрийнхээ үүдэн хавьд явган суугаад хэн нэгний ярианд чих тавьж ширтсэн хэдэн монгол хүний зураг хэвлэгдэж энэ дугаарын гол нийтлэл (cover story) нь 289-өөс 345-р хуудсанд нийт 57 нүүрийг эзэлсэн “Гадаад Монголд хийсэн аялал” аян замын тэмдэглэл байлаа.

Хэн бичив? Барууныхан Монголд өдрийн од шиг үзэгддэг, АНУ, БНМАУ хоёр дипломат харилцаагүй байсан цаг. Гэтэл юу болоод ч юм 1961 оны дундуур АНУ-ын Дээд шүүхийн шүүгч Вильям Дуглас (William O.Douglas) монголын виз хүсчээ. Төдөлгүй визийн хариу ирж (хэр удаан хүлээснээ бичээгүй) тэрбээр хувийн журмаар өөрийн эхнэр Мерседес, мөн “Нэйшнл Жеографик” сэтгүүлийн гэрэл зурагчин Дин Конгер нарын хамт гурвуулаа 1961 оны 9-р сарын сүүлчээр Москвад ирж тэндээс монголын виз авч Эрхүүгээр дамжин нисч Улаанбаатарт бууж Монголд хэд хоноод 10-р сарын эхээр бас Москвагаар дамжин буцжээ. Анзаарсан уу? НҮБ-ын Ерөнхий Ассамблейн 16-р чуулган Нью-Йоркт үргэлжилж Монгол Улсыг элсүүлэх эсэх тодорхойгүй дэнжигнэж, том гүрнүүд, тэдгээрийн дотор АНУ оролцсон том тоглоом явагдаж байсан өдрүүд. Тэгтэл энэ аялал… Өгүүлэл дотор Монголын хуульчдын холбооноос урьсан тухай дурджээ. Социалист хуульчдын олон нийтийн байгууллага өөрөө мэдээд америк шүүгчийг урина гэж байх уу? Тэгэхлээр манай Намын төв хороо НҮБ-д санал хураахаас өмнө зүгээр суугаагүй, нэг юм бодсон байж болох…

Ямар ч байсан Дуглас буцахдаа дахин Москвад үдлэх зуураа “АНУ Гадаад Монголыг яаралтай хүлээн зөвшөөрч НҮБ-д элсэхийг дэмжих ёстой” гэсэн мэдэгдэл хийж америкийн хэвлэл мэдээлэл, гадаад бодлоготнуудыг бяцхан оволзуулаад авсан байна. Маш сонин. Ямар ч байсан хориод хоногийн дараа буюу 10-р сарын 27-нд Монгол Улс дэлхийн хамтын нийгэмлэгийн бүрэн эрхт гишүүн болсон билээ. Хожим Дуглас шүүгч БНМАУ-ыг хүлээн зөвшөөрөхийг Засгийн газартаа уриалсан өгүүллийг “Нью-Йорк таймс” сонинд бичиж гэсэн шүү.

Аяллаас хойш хэдэн сарын дараа Дугласын бичсэн өгүүлэлтэй “Нэйшнл Жеографик”-ийн дугаар хэвлэгдлээ. Дэндүү сонирхолтой. Тэд монголын нийслэлд ороогүй газар үгүй, Улсын их дэлгүүр, хоршоо, Пионерийн ордон, биеийн тамирын заал, хоёрдугаар эмнэлэг, гурилын комбинат, нэхмэлийн үйлдвэр, Ардын дуу бүжгийн чуулга, Улсын төв музей, И.В.Сталины нэрэмжит улсын номын сан, Гандантэгчинлэн хийдээр зочилж Маркс, Энгельс, Ленин, Сталин, бас Чойбалсангийн хөрөгтэй МУИС-ын дугуй зааланд оюутнуудтай уулзжээ. Хөдөөгүүр явсан тухайд эхлээд Тэрэлжид амарч, дараа нь Өвөрхангай руу мэдээж “орос жип” буюу брезентэн бүхээгтэй хоёр “Газ-69”-ээр хөдөлж Хархорин-Эрдэнэзуу, Хужиртын рашаан, аймгийн төв Арвайхээр хот, Богд сум, Улаанбаатарын ойролцоох адууны ферм, дараа нь Ил-14 онгоцоор Хөвсгөл аймгийг зорин нисч замдаа Булганд түр бууж Цагаан-Үүр суманд АН-2 онгоцоор хүрчээ. Голдуу малчин айлуудаар орж зочлуулжээ. Харин Төв хороо, Засгийн газар, сайд дарга нар, тэдэнтэй уулзсан тухай нэг ч үг дурдаагүй. Үзэл суртал, уриа лоозон, коммунизм энэ тэрээр даапаалсан юм бараг үгүй. Харин Гандангийн тэргүүн хамба Гомбожав тэргүүтэн зоог барих үеэрээ “Монгол улс НҮБ-д элсэхийг Америк яагаад эсэргүүцээд байгаа юм бэ?”, “Америк Монголыг хүлээн зөвшөөрч болохгүй гэж үү?”, бас “Хоёр улсын хооронд оюутан, багш солилцож болохгүй юу?” гэх мэт асуултанд булагдсанаа дурджээ. Зочдыг хаа сайгүй найрсгаар угтаж идээ будаагаа бялхуулан зочилсон монголчууд тун сайхан сэтгэгдэл төрүүлснийг Дугласын бичсэн мөрүүдээс харж болно. Өвөрхангай төвд хятад ажилчдын бригадтай тааралдсан ч Монгол улс Хятадаас зайгаа барьж Зөвлөлт Орос руу илт хандаж байгааг анзаарчээ. Нийтлэлийн хамгийн сүүлчийн өгүүлбэр энэ байна: Одоо монголчууд өрнийн соёлоос хол тасарсан, жүд-христийн соёл иргэншлийн нөлөөнөөс дэндүү хол, барууны агуу ном зохиолын талаар ойлголт алга. Хэрвээ тэд Орос, Хятадын завсарт хавчуулагдсан хэвээрээ удваас үзэл суртлын хүүхэлдэй болон хувирах биз. Тэгвэл халуун сэтгэлтэй, эрэлхэг энэ ард түмний хувьд төдийгүй чөлөөт ертөнцийн хувьд эмгэнэлтэй”.

Бичлэгээс гадна зургууд нь гайхалтай. Анх 1959 онд “Нью-Йорк таймс” сонины Пулитцерийн шагналт сэтгүүлч Харрисон Сэлисбери Зөвлөлт Холбоот Улсаар аялах зуураа Монгол руу ороод гарсан тухайгаа бичиж нийтлүүлсэн нь сонины өгүүлэл байсан. Тэгвэл “Нэйшнл Жеографик”-ийн энэхүү аян замын тэмдэглэл маш дэлгэрэнгүй бичлэгээс гадна ихэнх нь Дин Конгерийн 60 ширхэг гэрэл, бас нэг газрын зургаас бүрдэж байна. Бүгдээрээ өнгөт! Хотод ч, хөдөө ч цав цагаан шүдээ яралзуулсан хөрслөг бор монголчууд. Зурган дээрх цулцайсан жаалууд одоо хаа нэгтээ яваа даа. Харин оксфорд аялгатай англиар ярьдаг гэж ноён Дугласаар хэлүүлж явсан орчуулагч залуу бол одоо ахмад дипломатч, Онц бөгөөд Бүрэн эрхт элчин сайд И.Очирбал бололтой. Өнөөдөр, яг хагас зууны дараа надад хамгийн их сэтгэгдэл төрүүлсэн зүйл бол Зайсангийн амны баруун энгэрээс авсан Улаанбаатарын дэлгэмэл зураг. Дөчин мянгатын орон сууцнууд, Төв шуудан, Залуучуудын ордон (одоо Драмын театр), Улаанбаатар зочид буудал, Энхтайвны гүүр, Төв цэнгэлдэх босчихсон, харин 120 мянгатын эхний хэдэн барилга дуусаагүй, эргэн тойрон хөдөөгөөрөө нийслэл хот. (1913 онд францын зурагчин Тасганы овоон дээрээс авсан Хүрээний зураг энэ хоёр бараг тавь, тавин жилийн зайтай, иймээс ирэх жил ойг нь тэмдэглэсэн ч болохоор). Энд бас монголчууд гэрээ яаж барьдгийг 6 ширхэг зургаар хичээл мэт харуулсан нь барууныханд хачин сонин байсан төдийгүй санаа сэдэл өгч тухайн үедээ american yurt, handicrafted yurt нэрээр авсаархан, угсардаг есөн шидийн гэр, сууцыг зохион бүтээж үйлдвэрлэж худалддаг компаниуд хүртэл байгуулагдаж байжээ.

Тэртээ 1962 оны “Нэйшнл Жеографик”-ийн Монголын тухай өгүүллийг монголчууд уншаагүй өнгөрсөн, хэрвээ уншсан бол Очирбал нараас хэтрээгүй биз. (Дурсамж яриулахсан). Барууны сэтгүүлүүд социалист лагерьт хатуу хяналттай, лав би оюутан байхдаа Ленинградын номын санд зарим хуудсыг зүсээд авчихсан (ЗХУ-ын тухай “буруу” бичсэн учраас тэр байх) дугаарыг анх харж билээ. Харин миний ярьж өгөөд байгаа энэхүү дугаарыг Сан-Францискод суугаа Ширчингийн Баатар хуучин номын дэлгүүрээс олж авснаа надад дурсгасныг санаж дахин талархлаа илэрхийлье. Би олон хүнд үзүүлж гайхуулсан, одоо бичлээ.

Ер нь “Нэйшнл Жеографик” сэтгүүл зуу гаруй жилийнхээ түүхэнд Монголын талаар хэдэн удаа бичсэн бол? Миний уншсанаар, 1920-иод оны дундуур Монголд хэдэнтээ ирж 100 шахам сая жилийн өмнө амьдарч байсан үлэг гүрвэлийн араг яс, өндөг зэргийг илрүүлсэн Америкийн судлаач Рой Чапмэн Эндрюс Монголд туулсан адал явдлынхаа талаар National Geographic-ийн 1933 оны зургадугаар сарын дугаарт том өгүүлэл бичсэн, бас 2,36 метр өндөр Гонгорын зургийг 1922 онд Нийслэл Хүрээнд авснаа арай өмнөхөн нийтлүүлж байжээ.

1980-аад оны сүүлчээс Монгол улс нээгдэж хэд хэдэн удаа бичүүллээ. Манай сонинууд “Нэйшнл Жеографик” сэтгүүлээс толилуулж байна гээд аваад байдаг. Тэгтэл 1996 оны 12-р сарын дугаар хавтсан дээрээ эзэн Чингэсийн зурагтай, нэрийг нь Genghis Khan гэж бичсэн, дотроо Майк Эдвардсын бичсэн “Монголчуудын эзэн” (Lord of the Mongols) нэртэй түүхийн өгүүлэл Жэймс Стэнфилд-ийн авсан Чингэс хааны төрсөн ба байлдан дагуулсан газар оронд авсан гэрэл зураг, бас газрын зургуудыг нийтэлж Монголыг дахин нэг алдаршуулав. Энд орсон дундад зууны Их Монголын байлдан дагуулалтыг дүрсэлсэн газрын зургууд одоо ч энд тэнд ном бүтээл, баримтат кинонд байнга ашиглагддаг.

Ямар ч байсан “Нэйшнл Жеографик” хавтсан дээр нь манай Монгол хоёр удаа гарчээ.

… 2012 оны 9-р сар. “Нэйшнл Жеографик”, бас түүнээс салбарлаж гарсан Нэйшнл Жеографик Трэвелер (National Geographic Traveller), Нэйшнл Жеографик Kидс (National Geographic Kids) сэтгүүлүүд Монголд, монгол хэлээр хэвлэгдэн гарах гэж байна. Өнөөдөр дэлхий даяар энэ сэтгүүлийг 33 хэлээр уншиж, монголчууд 34 дахь нь болно. Одоо энэ мөрүүдийг уншигчид лавтайяа Интернэтэд суугаа. Хэдхэн тасхийлгээд сэтгүүлийн сайт руу нэвтэрч уншихад ямар ч саадгүй. Уншаад зогсохгүй кабельтай айлууд 100 хувь баримтат нэвтрүүлгийн Нэйшнл Жеографик Чэннал (National Geоgraphic Channel)-ийг өдөр шөнөгүй үздэг. Хуудас ч эргүүлэхгүйгээр нүдээр үзэх сэтгүүл. Байн байн зарлагддаг “Нэйшнл Жеографик”-ийн шилдэг зургуудийг манай сонин сэтгүүл, сайтууд сайхан хуулдаг даа. Одоо монголоороо уншдаг боллоо.

Аливаа сэтгүүлийн нүүр царай бол хавтас. “Нэйшнл Жеографик” эхний 70 гаруй жилийн турш хавтсандаа зураггүй байсан бол 1959 оны 7-р сарын дугаарт Америкийн төрийн далбааг тавьснаас хойш аажмаар өнөөгийн төрхийг олжээ. Афганы дайны үед Пакистан дахь дүрвэгсдийн лагерьт амьдарч байсан цоргисон нүдтэй өнчин охины зураг бүхий 1985 оны 6-р сарын дугаарын хавтас домог болсон. Үүнийг авсан гэрэл зурагчин Стив Мак-Карри олон жилийн дараа дахин Афганистан явж удтал хайсны эцэст хаана амьдарч байгааг олж 2002 оны 4-р сарын дугаартаа гаргасан түүх алдартай.

  

Орчин үед сонинууд нарийсч, сэтгүүлүүд хавтгайрсхийж байхад “Нэйшнл Жеографик”-ийн хэлбэр хэмжээ огт өөрчлөгдөөгүй, гонзгой хэвээрээ. Хавтасны шар хүрээ нь Time сэтгүүлийн улаан хүрээ шиг олонд танигддаг таних тэмдэг. National Geоgraphic Channel-ийн дэлгэцэн дээр ийм шар хүрээ агаарт эргэлддэгийг үзэгчид сайн мэднэ. Нэг сонин зүйл гэвэл АНУ-д тус сэтгүүлийг захиалахад “автоматаар” Үндэсний газар зүйн нийгэмлэгийн гишүүн болдог. Эсвэл эсрэгээр.

Өнөөдөр “Нэйшнл Жеографик” нэрнээсээ хальсан дэлхийн хэмжээний танин мэдэхүйн сэтгүүл болж тэнд Монгол байраа эзэллээ. Тавин жилийн өмнө “энэ улс ер нь яах бол?” хэмээн түгшиж бичсэн америк сэтгүүл.

Posted in + СЭТГҮҮЛ | 5 Comments »

“Улаанбаатарт авлига хаана байна?”

Posted by Бид on 2012/08/07

Өчигдөр нийслэлийн ИТХ-ын ээлжит бус хуралдаан дээр төлөөлөгч Д.Амарбаясгалан “Улаанбаатар авлига байна гэж ярьдаг. Тэр хаана байна, та ч мэдэхгүй, би ч мэдэхгүй” гэж даналзахыг сонслоо. Хэлж өгөхөөс.

Монголын авлигийн хамгийн том үүр уурхай бол Улаанбаатар юм. Ашигт малтмалын лицензтэй ана мана өрсөлдөх байх. Бид төрийн албан тушаалтнууд, сайд дарга нарыг төсвийн мөнгөнөөс идэж уудаг, ялангуяа тендерээр баяждаг гэж их харддаг. Үнэхээр тэгдэг байх. Гэхдээ 100 сая төгрөгийн тендерийн мөнгөнөөс идэж уулаа гэхэд гудамж замыг сайн муу ч гэсэн ухаж төнхөн, дараа жил нь цөмөрдөг ч хамаагүй зам шиг юм тавьж үлдээдэг. Муу хийсэн нь хүртэл ил тод. Үнийг өсгөж 100 сая төгрөгөөс 10, 20 саяыг хумсаллаа ч 80 саяар нь муу сайн ч гэсэн бараа худалдаж аваад нийлүүлдэг. Дараа нь баталгаат хугацааны нэг хоёр жилдээ засаж залруулах гэж үйлээ үздэг. Тэгвэл газар? Нийслэл Улаанбаатар хотод төсөл сонгон шалгаруулах нэрээр бүрэн хаалттай, ямар ч өрсөлдөөнгүй, тэгээд огт үнэ төлбөргүй олгодог газрууд хэдэн арав, зуун сая, тэрбумын үнэтэй. Маргааш нь тэр газрыг тийм үнээр зардаг нь үүний нотолгоо. Цэв цэвэрхэн. Яг олгох мөчид мөнгө төгрөг өгч авалцахгүй учраас ямар ч ул мөр үлдэхгүй. (Мөнгө төгрөгний асуудал тусдаа, дараа нь). Ямар ч ул мөр үлдэхгүй. Тендер энэ тэр гэж зовохгүй. Энэ аварга эрх мэдэл, УИХ, Засгийн газар, яаманд биш, зөвхөн Улаанбаатар хотын Засаг даргад бий.

Хууль дүрмийг улаан цайм зөрчсөн, иргэд, оршин суугчид эсэргүүцсэн атал нийтийн эзэмшлийн газар, мод зүлэгнээс тасалж, эсвэл хүүхдийн тоглоомын талбайг булааж барилга барих захирамж гаргаж “манай зөвшөөрөлтэй” гэж хэлэх боломжтой болгосон  тохиолдол бүрийн цаана авлига бий. Одоо хотын төвийн газар ерөнхийдөө дуусч байгаа бол Улаанбаатарын дөрвөн зүг найман зовхисыг юу ч үлдээхгүй хашаалсан эдлэнгүүдийг хараарай.

Posted in # УЛААНБААТАР | 1 Comment »

Телевизүүд ээ, заримдаа TV9 шиг бай л даа!

Posted by Бид on 2012/08/07

Ням гаригт TV9-ын сэтгүүлч Б.Отгон Баян-Өлгий аймаг очиж (гэхдээ нүүр царайгаа харуулаагүй) бэлтгэсэн “Миний Монгол” асуудал дэвшүүлсэн тусгай нэвтрүүлэг үзүүллээ. Аймгийн төвийн зам дагуу баригдсан хувийн том том хаусуудыг харуулж нэгбүрчлэн тайлбарлав:

… Энэ бол Баян-Өлгий аймгийн Засаг дарга Хавалын хаус. Аймгийн төвийн төв замаас шууд ордог. Өмнөх талбайгаа туркуудад түрээслэсэн….

… Энэ бол Засаг даргын орлогч … -ын хувийн хаус. Бас л төв замаас шууд ордог…

… Энэ бол аймгийн ИТХ-ын дарга Баяны хаус. Хүргэндээ энэ газрыг дуудлага худалдаагүйгээр авч өгчээ… Ү

… Үүнийг хянах үүрэгтэй Мэргэжлийн хяналтын газрын дарга өөрөө аймгийн 2-р цэцэрлэгийн хашаанд барилгаа барьсан нь энэ…

… Аймгийн цорын ганц хүүхэд, залуучуудын паркийг 2002 онд ЗДТГ-ын дарга Зархум хүүгийнхээ нэр дээр ИТХ-аар тогтоол гаргуулж 700 ам.метр талбайтай, түүхийн олон хөшөө дурсгалтай байсан газрыг 850 мянган төгрөгөөр худалдаж авсан баримт энэ байна. Одоо хувийн хаусаа бариад энд тэндээс нь зарж байна…

Бусад телевизүүд ээ, заримдаа TV9 шиг бай л даа!

Posted in TV9 телевиз | Leave a Comment »

Гурван өдрийн шуурхай мэдээ буюу хэргийн “жинхэнэ эзэд” хаачив?

Posted by Бид on 2012/08/07

Долоо, наймдугаар сарын зааг дээр шуугиулсан экс ерөнхийлөгч Н.Энхбаярын шүүх хурлыг TV9 телевиз “Шуурхай мэдээ” гэж нэрлэж байгаад гурван өдрийн турш бүх орон даяар шууд дамжууллаа. Өдөр бүр өглөөнөөс орой хүртэл арваад цаг үргэлжилж, шүүхийн шийдвэр гарсны дараа хаврын баривчилгааны бичлэг, шөнө дунд МАХН-ын хэвлэлийн хурал, дараа нь экс тэргүүн хатагтай Цолмонгийн мэдэгдэл (…Миний өвөг эцэг манжийн хааны өмнө өлсгөлөн бартай тэмцээд боож алаад арьсыг нь аваад нутаг буцсан … Би нөхрийнхөө оронд суумаар байна… Соёмбо-Эрдэнэ гэж боловсролгүй .. Энэ бүхний цаана цэвэр Элбэгдорж байгааг хариуцлагатайгаар мэдэгдэж байна… Цэвэр монгол хүн бол өрөвч… Манай нөхөрт хор өгсөн мэдээлэл ирсэн, Элбэгдоржид Баяр өгсөн байх…Сагсайгийн байж байгааг нь ээ…Сагсай дээд зэргээр эвдэрсэн хүн байна лээ … 2009 онд Ерөнхийлөгчийн сэнтийг хулгайгаар авсан… Баяртайгаа нийлээд том луйвар хийсэн…), араас нь дөнгөж дууссан шүүх хурлын бичлэгийг маргааш үд өнгөртөл давтаж төгсгөлд нь Мэл Гибсоны “Эх оронч” киногоор энэхүү реалити шоу сая нэг түр завсарлав. Лондонгийн олимп, Н.Түвшинбаярын ялалт, ялагдлын мэдээ зүгээр нэг хачир байсан юм. 

Урьд нь манайд шүүх хурлыг ингэж эхний мөчөөс дуусан дуустал шууд бөгөөд бүрэн дамжуулсан удаагүй. Цаг төр бага сага өөрчлөгдөж шүүх засаг овоо нээлттэй болж эхэлсний нотолгоо. Уржнан шүүхийн бүх шийдвэрийг вэб сайтад тавиулна гэхээр нь итгээгүй, харин үнэхээр тэгснийг нүдээр үзэж байж итгэж билээ. Одоо анхны бүрэн нээлттэй энэ шүүх хурал. Монголд мянга мянган сэжигтэн, тэр тусмаа хохирогчид ингэж илэн далангуй шүүлгэхийг хүсэх байх. Харамсалтай нь зөвхөн хувьдаа телевизтэй том хүн үүнийг чадахыг бид харлаа. Бүгд тэгш эрхтэй ч зарим нь илүү тэгш эрхтэй гэж энэ. Бас зөвхөн хувьдаа улс төрийн намтай хүн монголын №1 үйл явдал болгож чадав. МАХН, МҮАН-ын “Шударга ёс” эвслийнхэн даргынхаа нүдэнд харагдаж бүртгүүлэхийн тулд тэнд очиж сууснаас УИХ-ын чуулган таг гацаж монголын төр тэр чигээрээ шүүх хурлыг үзэж саатлаа.

Шүүх хурлыг дамжуулна гэдэг бол хуулийн хичээл, боловсрол . Урьд нь бид ийм хичээлийг зөвхөн Холливудын киногоор заалгасаар өдий хүрлээ. Америк цагдаа машиныхаа капотон дээр хэн нэгийг дарж гарт нь гав зүүх зуураа “Та үг дуугарахгүй байж болно. Таны хэлсэн үг өөрийн чинь эсрэг ашиглагдаж болно” гэхээс эхлээд “Та өмгөөлөгч авч болно, хэрвээ авах мөнгө байхгүй бол танд үнэ төлбөргүй өмгөөлөгч гаргаж өгнө”, “Би өмгөөлөгчгүйгээр мэдүүлэг өгөхгүй” гээд энэ бүх мэдлэг зөвхөн америк киноноос. Шүүх хурал дээр яаж мэтгэлцдэгийг бас л америк киноноос мэдсэн. Бүр 90-ээд оны ДОХ туссан залуу (Том Хэнкс)-гийн эрхийг хамгаалдаг “Филадельфи”, садар самууны “Хастлер” сэтгүүлийн эзнийг шүүсэн “Ард иргэд Ларри Флинтийн эсрэг”, Пирс Броснан, Джулианна Мур нар гэр бүл салалтын хэргийн өмгөөлөгчид тоглосон саяхны “Laws of Attraction” гээд тэр чигээрээ шүүх хурлын кинонууд байна. Гэмт хэрэгтэн, мафийг шүүдэг хичнээн кино бид хэдэн зуугаар нь үзсэн байх. Тангарагтны буюу хөндлөнгийн шүүгчдын дотоод тэмцлийг харуулсан оросын Сергей Михалковын “Арван хоёр” (америкийн тавиад оны “Хилэгнэсэн арван хоёр эр”-ийн сэдвээр хийсэн) гэж кино бий. Саяын шүүх хуралд иргэний гурван төлөөлөгч суусныг хамгийн сүүлд нэг нь босч буруутай, буруугүй гэсэн хэдэн өгүүлбэр түгдрэн байж уншихад санал зөрсөн нөгөө нь TV9-ыг Энхбаяр хулгайлаагүй, яагаад гэвэл шударга сайн телевиз гэж хэлэхэд мэдсэн юм. Гадаад кинон дээр бол өмгөөлөгч нар тэднийг итгүүлэх гэж ямар уран цэцэн аашилдгийг санав. Сэтгүүлч До.Чулуунбаатар манайд Court Channel гараасай гэсэн маш зөв санаа дэвшүүлсэн. Нээрээ ганц хурал, нэг олимпийг 10 телевиз ижилхэн харуулахын оронд төрөлжих цаг болсон. Тэгсэн мөртлөө спортын суваг байхгүй. 

Н.Энхбаяр өөрийг нь шүүх хурлыг шууд дамжуулахыг шаардсан нь учиртай. Ялласан баримтуудыг улс төр, шашин (“Би Жанрайсагийг бүтээсэн”), эх орон, ёс суртахуун, түүх (“Өнөөдөр түүх бичигдэнэ), нүгэл (“Намайг хэлмэгдүүлж байгаа хүмүүс өнөөдөр телевизээр нэр устайгаа бичигдэнэ), шахалт (“алдаагаа зоригтой хүлээгээд намайг цагаатгачих”) гээд бүх юмтай хутгаж живүүлэхийг оролдсон бол С.Нарангэрэл өмгөөлөгч хуулийн баахан гох дэгээнүүд бэлтгэж шидэхийн зэрэгцээ прокурорыг ямар нэгэн юм “горьдож” гэхчлэн гутаасан яриа нэвтрүүлгийн буюу шүүх хурлын ихэнх цагийг эзэлсэн юм. Гэхдээ шүүх шийдвэрээ гаргасан ба мэдээж давж заалдана. Явсаар Н.Энхбаяр, До.Чулуунбаатар, Д.Дуламсүрэн, Ж.Мягмаржаргал нарт Сүхбаатар дүүргийн шүүхээс оноосон ялыг мэдээж бууруулж (дээр үеийн кинон дээр хоёр дугуй цохуулж авахын тулд дөрвийг хүссэн өргөдөл гаргадаг), заримыг нь хэрэгсэхгүй болгож, хэсэгхэн хугацаа өнгөрөөгөөд өршөөснөөр 2013 оны дундуур бүх юм дуусах биз. Ер нь хүн алж хүрээ талаагүй хүмүүсийг шоронд хийхээ болимоор юм. Нотлогдвол торгоод, хураагаад болоо биш үү? АНУ-д санхүүгийн пирамид, биржийн залилангийн хэргээр 200-300 жилээр суулгадгийг би огт ойлгодоггүй. 

Хамгийн гол асуулт бол шүүх хурлын үеэр дэлгэгдсэн баримтууд үнэн үү? Прокурор, шүүгдэгч, өмгөөлөгчдийн хэн нь үнэмшилтэй байв? Шүүхийг шийдвэрийг зарласны дараачийн мөчөөс өмгөөлөгч С.Нарангэрэл хэлмэгдүүлэлт, харгислал, Энхбаяр даргыг улс төрөөс олон жил холдуулах оролдлого гэж зогсоо зайгүй мэдэгдэж байгаа ч үнэхээр тэгсэн үү? Шүүх хурлыг шууд дамжуулахад прокуроруудын уншсан яллах баримтууд ч бас тэр чигээрээ цацагдсан билээ.

Энхбаярын таван хэргээс гурвынх нь шинэ шинэ баримтууд анх удаа энэ шүүх хурал дээр дэлгэгдэв. Бурханы телевизийг хэнд бэлэглэсэн, бэлэглээгүй тухай Японоос ирүүлсэн бичгүүд зурагтаар үзсэн надад ойлгогдоогүй. Хувийн боть номуудаа Солонгост хэвлүүлээд МИАТ-ын онгоцоор үнэ төлбөргүй тээвэрлүүлснийг баттай нотолсон баримт сонсдоогүй, иймээс хэргийг хэрэгсэхгүй болгов. Уг нь тухайн үед үүрэг өгсөн МИАТ-ын захирал асан Б.Эрдэнэбилэг яг үнэнийг хэлэх ёстой ч хаа нэг тийш зугатчихжээ. Хамгийн сүүлчийн хэрэг – Н.Энхбаяр Ерөнхийлөгчийн албан тушаалаа урвуулан ашиглаж, “Эрдэнэт”-ийн захирал Х.Наранхүү “Хэнлон” компаны захирал Ж.Мягмаржаргал нартай бүлэглэн “Эрдэнэт” үйлдвэрт 3,9 тэрбум төгрөгийн хохирол учруулсан гэх хэргийг тухайд Ерөнхийлөгч утасдаж “Мягмаржаргалын бизнест ахиухан туслаарай” гэсэн, дараа нь Мягмаржаргал өрөө төлөхгүй, хэл амаар доромжлоход нь буцаагаад Ерөнхийлөгчид утасдаж хошуу хүргэсэн тухайгаа Х.Наранхүү өөрөө мэдүүлсэн баримт ноцтой. Гагцхүү Н.Энхбаяр “Би ган бөмбөлөгийн тухай ярьж явах зав байхгүй. Наранхүү андуурч, эсвэл санаатай хэлсэн юм уу, би мэдэхгүй…” гэж булзлаа. Нээрээ түүний шаардсанаар Наранхүүг зэрэг шүүж болоогүй юм байх даа? 

Нөгөө хоёр хувьчлал та бидний нүдний өмнө явагджээ. “Өргөө” зочид буудал бол нийслэлийн өмчийн барилга байшинг хувийн компанитай хамтарч ашиглана, төдөн зуун сая, тэрбумын хөрөнгө оруулна гэсэн хов хоосон тоог тэдний хувь болгон тооцож давуу эрхийг олгоод дараа нь сэмээрхэн гулгуулсаар нэг мэдэхэд бүрэн өгдөг “хүрээ маягийн хувьчлал”-ын үргэлжлэл юм. Төсөвт ямар ч мөнгө оруулахгүйгээр хувьчилдаг хосгүй луйвар! Төв цэнгэлдэх хүрээлэн, “Ард”, “Од” кинотеатрууд, Хүүхэд залуучуудын ”Найрамдал” парк, “Тэнгис” кинотеатр гээд зөндөө объект яг ингэж хувьд очжээ. “Улаанбаатар банк”, “Улаанбаатар даатгал”-ын хувьчлал ч бас төстэй. Н.Энхбаяр, Д.Дуламсүрэн нар шүүх хурал дээр “нурчихсан нэг муу орц байсан… тэгэж ярих юм бол хэтэрхий өндөр үнэлж хувийн компанийг хохироосон байна, нийслэл өөрөө олигтой мөнгө оруулаагүй” гэж бараг л нөхөн төлбөр нэхэж даналзсан билээ. Нийслэлийн яг төвд бэлэн байгаа дөрвөн давхар барилгын бүхэл бүтэн орцыг эзэлсэн өмчөө ядахдаа түрээслүүлэх, эсвэл дуудаад худалдахын оронд хэдхэн хоногийн өмнө бүртгүүлсэн, үл мэдэгдэх компанид зүгээр л амалсан, нийслэлийн төсөвт хэзээ ч орохгүй мөнгөний төлөө 75 хувийг өгсөн тухай яриа бүр 2007 онд дэгдэж “нийслэлийн ИТХ-ын дарга Н.Болормаа, өмчийн газрын орлогч дарга Д.Дуламсүрэн, нийслэлийн татварын газрын хэлтсийн дарга Я.Аюушжав нар Ерөнхийлөгчийн авгай хувьчилж авч байгаа, суллаж өг гэж байнгын дарамт үзүүлээд байна” хэмээн тэрхүү буудлын экс дарга сэтгүүлчдэд гомдоллож, Ерөнхийлөгчийн гадаад айлчлалд Дуламсүрэн, Аюушжав нарыг дагуулж явлаа гэхчлэн шивнэлдээд өнгөрсөн. Хэн ч тоогоогүй.  

“Улаанбаатар таймс”-ын хувьчлал бол яг үнэндээ тус сонины биш, Төрийн ордны зүүн талын хэвлэх үйлдвэрийн барилга болон доорхи газрын хувьчлал юм. Ж.Саруулбуян эрхлэгчтэй менежментийн багийн гурван жилийн ажлын үр дүнд тус сонин дампуурчихаад байхад барилга, газраа салгаж авахын оронд дахиад 10, 20 тийм сонин багтчих байшинг заавал дагуулж шүүх хурал дээр дэлгэгдсэн тэр комбинацыг зохиожээ. “Тэр муу нурсан байшин хэнд хэрэгтэй юм? Өнөөдөр бүх юм нь хэвээрээ, газар нь, нурсан байшин нь хэвээрээ” гэж Н.Энхбаяр хэлж байна. Хамаг учир яг энд бий. Сонины нэрээр халхавчилж хотын төвийн А-гийн А бүсэд Төрийн ордонтой хаяа дэрлэсэн тэр газрыг үнэ төлбөргүйгээр авч бараг амжсан билээ.

Нийслэлд өмч хувьчилсан Засаг даргын тогтоол, захирамжуудыг үзэхэд “сургууль цэцэрлэгийн хуучин уурын зуух”, “эвдэрхий агуулах” гэхчлэн үнэгүй буюу инээд хүрэм хямд авч байгаад нь баярламаар объектуудыг жагсаасан байдаг. Авсан эзэн маргааш нь эксковатор авчирч хусахад л хэдэн арав, зуун саяын газар бэлэн. 

Нийслэлд өмч хувьчлах шийдвэрийг Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын тэргүүлэгч нэртэй хэдхэн хүн суугаад гаргадаг байжээ. 2008 оноос өмнөх нэрс нь шүүх хурал дээр бараг тодорчих шиг болов. Тэд бол “хотын мафи” гэгч мөсөн уулын зөвхөн орой нь. Тэд ямар ч хяналтгүй дураараа дургисны балгаар хэдэн хүнийг шоронд аваачлаа. Нийлж байгаад “дарга аа, болохгүй!” гээд гүрийсэн бол яалаа гэж ийм юманд хүрэхэв. Үүнийг Н.Энхбаяр “албан тушаалтан бүр хариуцлагаа өөрөө хүлээх ёстой” гэж маш зөв ярьж тэднийг жийж байв. Гагцхүү Энхбаяр өөрөө том учраас Улаанбаатараас хальж “Эрдэнэт” үйлдвэр, МИАТ-тай холбогдсоноос болж нэмж шийтгүүллээ.  

Энэ таван хэргийн үзүүр Н.Энхбаяр луу чиглэжээ. Гэтэл нөгөө үзүүрт нь тов тодорхой албан тушаалтнууд бий. Тэд бол хэргийн “жинхэнэ эзэд” нь. Сайндаа л бусдад ашиглагдсан, үүрэг даалгавар биелүүлсэн До.Чулуунбаатар, Д.Дуламсүрэн нарыг бус, нийслэлийн өмчийг хууль зөрчин хувьчлах шийдвэр гаргаж заль, луйврыг хууль ёсны юм шиг болгож өгөөд Улсын хэвлэлийн комбинатын түүхэн байшинг газартай нь өгч устгуулсан хотын дарга нарыг шийтгэвэл шударга ёсонд нийцэхсэн. Т.Билэгт дарга зугатсан ч бусад нь Улаанбаатарт байж л байсан… 

Posted in # УЛААНБААТАР, Улс төр, эдийн засаг, TV9 телевиз | Leave a Comment »

Төгс бүтэц, төгс барилга…

Posted by Бид on 2012/07/25

Саяхан нэгэн судалгааны баг гурван сарын турш ширүүн хөдөлмөрлөсний эцэст Засгийн газрын чиг үүрэг, бүтэц, бүрэлдэхүүн ямар байх талаар хувилбар боловсруулж Ардчилсан намын дарга Н.Алтанхуяг болон УИХ-д суудалтай намын бүлгүүдэд хүргүүлсэн гэж мэдээлэв. Юуг яаж ч зөвлөсөн бай, шинэ Засгийн газарт яамдын тоо нэмэгдэхийг албан ёсоор зарлачихаад байна. Лав Эдийн засаг, хөгжлийн яамыг шинээр байгуулна. Нийгмийн хамгаалал, хөдөлмөрийн яам, Эрдэс баялаг, эрчим хүчний яам, Боловсрол, соёл, шинжлэх ухааны яам, мөн Хууль зүй, дотоод хэргийн яам тус бүрийг таслалаар нь салгаж бие даалгана. Бүр аль яамыг  хэн “авах” нь хэдийнэ тодорхой болсон. Хачирт нь агентлагуудыг ч байгуулж өгөх биз. Тохируулагч ба хэрэгжүүлэгч агентлаггүй яам байж таарах уу? Таарахгүй. Одоо байгаа орон тоонд багтаах, бүр бууруулахаар амлан гялайлгаж магадгүй, гэхдээ тийм юм байхгүй. Сайд, дэд сайд, төрийн нарийн (хэрэг дээрээ бүдүүн эрчүүд), туслах, зөвлөх, захиргаа, аж ахуй, стратеги төлөвлөлт, хяналт шинжилгээ, тайлан, төлөвлөгөө, төсөв зардал, өрөө тасалгаа, харуул манаа гээд бүгд наад зах нь хоёр дахин үржинэ. Энэ бол “байгалийн” хууль.  Паркинсоны хуулиар ямар ч хэрэггүй бүтцийг санаанаасаа зохиож байгуулсан ч тэр нь өөртөө ажлаа олдог, яваандаа ажлаа дийлэхээ больж дахиад орон тоо нэхэж эхэлдэг. Сүүлдээ хоёр, гурав хувааж байж сая нэг санаа амарна…

Бүгдийг тайлбарлаж болдог. НХХЯ, ЭБЭХЯ, БСШУЯ, ХЗДХЯ-ыг задлах мянган шалтгаан хэлж болох ч хэвээр үлдээх шалтгаан түүнээс дутуугүй олон олдоно. Наад зах нь нүүрс (эрдэс баялаг) ба цахилгаан станц (эрчим хүч) хоёр цугтаа байвал дээргүй юу? гэх мэт. Ажил нь салчихсан яам, агентлагууд хамтран ажиллах гэрээ байгуулж хөглөдөг. Тэгэхлээр шинэ яамд бол зүгээр л улс төр, албан тушаал, наймаа юм.

Паркинсоны өөр нэг хууль бий. Төр, захиргааны барилга байшин арайхийж төгс сайхан болох цагт тэр байгууллага нь уналтанд орчихсон байдаг гэж. Лондонд очсон жуулчид Бэкингэм, Вэстминстерийн ордны сүрлэг барилгуудыг хараад таван тивийг дамнаж, дээр нь нар жаргадаггүй байсан Британийн эзэнт гүрнийг ийм л агуу орд харшнаас удирдаж босгосон доо хэмээн бишрэн санадаг хэдий ч үнэн хэрэгтээ тэр цагийн английн хаад одоо нурж баларсан жижиг байшингуудад толгой хоргодох шахам байсан, парламентын буюу Вэстминстерийн ордон гэхэд эзэнт гүрнийг задрахтай уралдан боссон түүхтэй аж. Ватикан дахь Гэгээн Петрийн талбай, түүн дээрх Гэгээн Петрийн сүмыг зурагтаар харахад хүртэл дэндүү сүртэй. Гэхдээ хамгийн хүчирхэг папууд энд тухалж байгаагүй, хэзээ хойно байр сууриа алдсан католик шашны тэргүүнүүд үүнийг босгож орсон юм байна. Ватикан гэснээс Чингэс хаанд том гэрээс өөр ордон байгаагүй байх, харин түүний үр ач нар дэлхийн талыг эзлээд Адриатын тэнгэсийн эрэгт дөхөн Ватиканд заналхийлж, хожим Багдад, Дамаскийг эзлээд Египет рүү мориныхоо жолоог зүглүүлэхийн даваан (манхан?) дээр монголын их хаад нас барж “ерөнхийлөгчийн сонгууль”-д дуудагдан гэдрэг буцахдаа түмэн газрын урчуудаар дархлуулж айраг цагаа бялхсан Хархорум хэмээх ер бусын үзэсгэлэн төгс хотод ирснээс хойш бүх юм уруудаж эхэлсэн бус уу?

2008 оны 7-р сарын 1-нд шатсан Цагаан ордноо Монгол Ардын Нам хэвээр нь сэргээсэн бол дээр байж. Даанч хэтэрхий шунаж хэт сайжруулж хуучнаасаа хувь илүү цалин цагаан ордон сүндэрлүүлж, бүр Тусгаар тогтнолоор нэрлээд авчээ. Хаанаас ч харсан, дотогш шагайсан, нэрийг нь дуудсан ч төгс ордон. Үр дүн юу болов? Сонгуульд навс ялагдчихав. Харин толгой хоргодох оронгүй шахам байсан Ардчилсан Нам дийллээ. Одоо зуу хүрэхгүй метрийн зайд, Дуурь, бүжгийн улсын театрын бөөрөнд бөөн хэрүүл тэмцэлтэйгээр АН 20 давхар барилгынхаа суурийг хүчирхийлэн ухаад эхэлжээ. Нэр нь бас төгс: “Ардчиллын ордон”.

Болгоомжтой байгаасай. Төгсөөс төгсгөл рүү ганцхан алхам.

Posted in Улс төр, эдийн засаг | 2 Comments »

Шинэ цэнгэлдэх хүрээлэн …

Posted by Бид on 2012/07/19

Наадмын дараа илүү ч үгүй дутуу ч үгүй “Шинэ цэнгэлдэх хүрээлэн барих ажлыг эхлүүлнэ” гэсэн гарчиг сонин болон сайтуудаар   үзэгдэв. Анхны эх сурвалжийг хайж олоод харьцуулбал “Үндэсний их баяр наадам, Их Монгол Улс байгуулсны 806 жил, Ардын хувьсгалын 91 жилийн ойн баярыг зохион байгуулсан дүнг Монгол Улсын Шадар сайд, Зохион байгуулах хорооны дарга М.Энхболд өнөөдөр болсон Засгийн газрын хуралдаанд танилцуулахдаа ажлаа цаг хугацаанд нь зохих түвшинд зохион байгуулсныг тэмдэглэлээ. Мөн шинээр цэнгэлдэх хүрээлэн барих ажлыг нэн даруй эхлүүлэх шаардлагатай гэж Засгийн газрын гишүүд үзлээ” гэсэн хэвлэлийн мэдээг ашиглахдаа хэт өөдрөг гарчиг өгчээ.

Ямар ч стадион эхлүүлэхгүй, 2012 оны төсөвт тусаагүй, хотын төвөөс 30-40 км зайтай бүх газар нь аль хэдийнэ эзэддээ очсон нийслэлд газар олоод барьж эхэллээ гэхэд хэдэн жил үргэлжилнэ, тэгэхлээр Их Монгол улсын 810 жилээс цааш бүтэж магадгүй юм.

Бас М.Энхболд өөрөө энэ жилийн баяр наадмыг тун сайн зохион байгуулсан тухайгаа телевизээр ярьж, ирэх наадмаар юуг анхаарах ёстойг бичиж үлдээсэн гэв. Төр солигдож дараачийн наадмын даргаар ажиллахгүйгээ мэдсэн хүний хувьд зөв санаа. Гэхдээ захиа даалгавар өгөх бус уучлал гуйвал дээр байжээ. 1999 онд нийслэлийн Засаг даргаар томилогдож Ерөнхий сайд хүртэл болж Үндэсний баяр наадмын комиссыг удирдаж өдий хүрсний үр дүн гэвэл хэдэн жил яаж ийгээд наадсан ч цаашид сайхан наадчих зай талбайгүй болсон явдал юм. Монголчууд нийслэлдээ шавааралдаж цэнгэлдэхэд байтугай багтахгүй болсонд М.Энхболд буруугүй ч үүнийг мэдсээр байж эргэн тойрны газрыг сэмээрхэн олгоод дууссан билээ. Наад зах нь Төв цэнгэлдэхийг гадагш нь тэлж өргөтгөвөл  30,40,50 мянган хүнийг багтааж болох байтал гурван талаасаа барилгаар бүслүүлчихсэн тул одоо хаяхаас өөр аргагүй. Дээрээс нь 51 хувийг хулгайгаар хувьчлаад өгчихсөн.  Товчхондоо, энд 50,60 жил наадам хийж ирснийг болиулахын тулд бүхнийг хийж чаджээ.

Бас нэгэн зүйл. Хүй долоон худаг бол улам бүр тэнд гал, гэрээрээ тухалсан баячуудад зориулагдсан болж байгааг анзаарсан уу? Жирийн наадамчин тэнд очоод зүлэг ногоон дээр тухалдаг гэж бодвол том эндүүрэл. Энэ жилийн наадмаар битүү өлөн тоос байсан учраас суух ч газар олдсонгүй. Бид наадамчидгүй наадам хийх тийшээгээ  явж байх шиг.

Posted in # УЛААНБААТАР | Leave a Comment »

Гишгэх газаргүй наадамчид буюу хотойх дэнжгүй наадам

Posted by Бид on 2012/07/14

Хаваржин уран зургийн галерейд үргэлжилсэн “Нэгэн зууны тэртээх Монгол Улс” үзэсгэлэнд тавигдсан түүхэн гэрэл зургийн хэсэг энэ байна. Одоогоос 99 жилийн өмнө буюу 1913 оны 7-р сарын 23-ны өдөр францын зурагчин Стефан Пассе Тасганы овоон дээр гарч тэр үед өнгөт зургийн цорын ганц арга байсан автохром дөрвөлжин камерийнхаа дуранг урагш чиглүүлж байгаад Нийслэл хүрээний ерөнхий байдлыг буулгажээ. Гайхалтай зураг. Бүр гайхалтай юм гэвэл дархан цаазат Богд уул 100 жилийн дотор огт өөрчлөгдсөнгүй. Оройгоороо яг өнөөдрийнх шиг битүү ногоон хүрэм. Дэлхий дулаарч халуураад ч захаасаа нэмж халцарсан юм алга. Дахиад 700 жилээр урагшлуулж төсөөлбөл, энэ ногоон хөндийгээр нум сум агссан морьтон эрс ийш тийш давхихдаа яг энэ зурган дээрх уулыг ширтэж, тэр голд нь торойх ганц толгойг харж явсан байж таарна. Хоорондоо ямар уул, юун толгой гэж хэлэлцдэг байсан бол?

Дашдоржийн Нацагдорж “Түүхийн шүлэг”-тээ “Хангай дэлхий хэвээрээ атал хүний явдал их хувирсан” гэж ямар үнэн хэлэв ээ! Өнөөдөр энэ хөндийд сая хагас хүнтэй Улаанбаатар хот босч, тэр Зайсангийн ам барилгаар дүүрчээ.

Тээр тэнд 50-иад онд Голын цэнгэлдэх нэртэй модон стадион баригдаж хажууханд нь 1958 онд одоогийн Төв цэнгэлдэх хүрээлэн боссон. Тойроод том жижиг мухлаг, павильеонууд, зүлэг мод, цаашаагаа Туулын бургас, тэгээд Туул гол… Монголчууд бүгдээрээ цугларч наадсан ч багтахаар наадмын талбай энэ байжээ. Тэгвэл өнөөдөр Төв цэнгэлдэх, сур,  шагайн талбай гурав арайхийн тэсч үлджээ. Зүүн талаас нь өндөр орон сууцнууд таглаж, урд хойноос нь одоохондоо навтар барилга, хашаанууд сэмээрхэн шахсан энэ бүслэлт хумигдсаар. Зай талбай болгоныг хамгаалахгүй зарж, зам талбайг нь цардахгүй, зүлэг модыг арчлахгүй сөнөөж Төв цэнгэлдэхийг өөрийг нь хуучирч муудсан, багтааж шингээдэггүйгээр нь дуудан гутааж байгаад нэг л өдөр хөсөр хаямагц дараачийн өндөр барилгууд бүчээд авна.

2012 оны наадам сайхан болов. Үлдэж хоцорсон жаахан зайд чихэлдсэн ч гэсэн сайхан наадлаа. Наадам юм чинь. Гэхдээ өөрчлөх цаг болсон. Эмх замбараа, зохион байгуулалт, хугацаа, хуваарь, ядахдаа зар гэж алга. Төрийн хуультай, улсын баяр наадам атал есөн цагаан тугаа залахаас өөр олигтой ёслол, дэг жаяг тогтоолгүй өдий хүрчээ. Бүх юм барагцаагаар хааш яйш явах юм. Наадмын нээлт гэж жил болгон хэн нэгэн найруулагч дураараа өөрчилж суудаг концерт. Ерөнхийлөгчийн санаачилсан монгол ёсолгоог бэлдсэнгүй. Ноднин Монголын үндэсний бөхийн холбоо 6002 бөхийг Төв цэнгэлдэхэд зогсоон тоолуулж байгаад зодоглуулж Гиннесийн номонд оруулсан шиг сүр сүлдтэй ёслол үгүйлэгдлээ.

Гэхдээ энэ бүгдийг бий болгож, журамлаж болно. Гагцхүү наадамчид гишгэх газаргүй, наадам хотойх дэнжгүй болсныг яах вэ? Монгол наадам гэж монгол хүн ногоон зүлгэн дээр тааваараа сууж бөх, морь, сураа үзэхийг хэлдэг баймаар. Ногоон зүлэг, хотойх дэнж гэж Хүй долоон худгийг хэлээгүй шүү. Соёолонгийн тоосонд хийморио сэргээхээр очсон биш хэдэн арван мянган машины дугуйнаас босоод буусан өлөн шороонд битүү дарагдаад буцлаа. Саяхан төр солигдож наадмын талбайг үгүй хийсэн М.Энхболд даапаалж байгаа юм шиг баяр наадмын улсын комиссыг даргалахаа больж байх шиг. Уг нь Яармагийн дэнж дээр наадамлах байсан юм, даанч зарчихсан…

Posted in # УЛААНБААТАР | Leave a Comment »

Гүтгэлэггүй сонгууль болж өнгөрлөө

Posted by Бид on 2012/07/04

Хичнээн тэсэхэв, сурталчилгааны сүүлчийн хэдэн орой телевизийн дэлгэцээр ядахдаа ганц нэг “гүтгэлэг” үзэгдэх болов уу гэж хүлээсэн ч нам тайван өнгөрлөө. Мөнгө, архи тараасныг барьж авсан тухай төлбөртэй хэдэн бичлэгийг эс тооцвол. Гэхдээ үнэхээр тарааж харагдаад, амьд хүмүүс гэрчилж ярьсан тул гүтгэлэг биш.

Уг нь төрд гарч төрөл арилжих санаатай хүмүүсийг зад “гүтгэх” байсан юм. Сонгогдвол ингэнэ тэгнэ гэж худлаа нээрээ амлахыг хэн ч чадах учраас нам, нэр дэвшигчдийн урьдын явдлыг дэлгэх нь тэднийг таних ганц найдвартай арга билээ. Хүн хүмүүждэггүй. Хулгайч хэзээ ч хулгайч хэвээрээ үлддэг. Дээшээ гарчихвал хулгайлах мөнгөний тоо л өснө. Алуурчин Их хуралд бус Ганданд суугаад нүглээ намчинчилбал таарна. Урвагч бол урвагч. Эзэн Чингис өөрөөс нь байтугай дайснаас нь урвасан этгээдийн толгойг тас цавчуулдаг байсан. Дээрээс нь намуудын жагсаалтаар бидний сонгоогүй хэсэг хүмүүс сонгогдлоо. Тойрогт нэрээ дэвшүүлсэн бол ихэнх нь ямар ч найдваргүй байсан.

Ингээд худлаа амлагч, үймээн дэгдээгч, авлигач, хуулийн хулгайч, бас хувьцааны хулгайч, газрын наймаачин, дахиад газрын наймаачин Их хуралд залрах нь тэр. Уг нь намууд улс төрийг замбараатай, бодлоготой, хамгаас чухал нь хариуцлагатай болгох учиртай. Гэтэл огт өөр газарт суух ёстой хүмүүс намаар дамжаад Төрийн ордон дотор суудлаа эзэлжээ. Лав газрын мафийнхан хоёр намыг тэгнээд хэвтчихэв.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | 1 Comment »

Мөнгө үнэртдэггүй …

Posted by Бид on 2012/07/03

Өнгөрсөн хоёр жилийн турш муу муухайг нь дуудаад дуудаад бараагүй өмхий МАНАН, тэндээс нэр дэвшигчдийг TV9 телевиз энэ сонгуулиар бут ниргэнэ, угсруулсан олон “Детектив”-ээр гүйцээнэ гэж хартал тэгсэнгүй. Олигарх, авлигачдын идэж уусан заваан мөнгөнөөс сэжиглэнэ, хэрхэвч хүртэхгүй гэж бодсон ч шууд дамжуулах онцгой эрх авсан хөл бөмбөгөө хүртэл урагш хойш гүйлгэж байгаад цаг наргүй сурталчилж өгснөөр МАН ба АН-ынхан дахин төрд гарахад жинтэй нэмрээ оруулав. Мөнгө үнэртдэггүй гэж үнэн юм байна. Нөгөө шефлэж авсан Ц.Нямдорж, Сү.Батболд, Ц.Мөнх-Оргил нараа муу хэлэхээ зогсоосон байв.

Гэхдээ 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн үеэр эрх баригчдын талаар хэлэх гэсэн юмаа гөлөгнөж бөөрөнхийлөхгүйгээр шулуухан хэлж чадсан ганц субъект бол экс ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр байлаа. Өөрийнх нь телевиз хүртэл нам болчихоод байхад шүү!

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Шөнө дундын мэтгэлцээн

Posted by Бид on 2012/06/29

Даваа гаригт зарлагдсан “Дуусдаггүй яриа” нэвтрүүлэг 22.30-аас хуваарьтай байсан ч нэр дэвшигчид минут, секунд бүрийг мөнгөөр зодож булаагаад, араас нь Ерөнхий сайд С.Батболд “Сайд ба сэтгүүлч” ярилцлагаараа оочир дайрснаас шөнө дундын 00 цагаас өмнөхөн ам мөчид амжиж эхэлсэн юм. Бичлэг байсан учраас чөлөөтэй хойшлуулжээ.

Сонгуулийн сурталчилгаа эхэлмэгц Төрийн ордноо хаяж “25-р суваг”-таа эргэж ирээд мэдээллийн хөтөлбөрөө өөрөөрөө эхлүүлдэг болсон З.Алтай гишүүн хөтөлж Ерөнхий сайд асан Д.Бямбасүрэн, Ш.Гунгаадорж, Д.Содном гурав, УИХ-ын гишүүн Э.Бат-Үүл, С.Баярцогт, Д.Зоригт гурав, бас МАН-ын нарийн бичгийн дарга Я.Содбаатар оролцлоо. Харин санаандгүй байтал сонгуулийн сурталчилгааны гурван долоо хоногт тохиосон цорын ганц жинхэнэ мэтгэлцээн болчихов

Эхлэлийг С.Баярцогт гишүүн тавьж өөрийн намын мөрийн хөтөлбөр дэх татварын бодлогын заалтуудыг учир зүггүй магтангуутаа  МАН-ынхыг нэг хувийн татвараас нь эхлээд баахан гоочлов. Д.Зоригт гишүүн “Манай намын мөрийн хөтөлбөрийг бид өөрсдөө тайлбарлая, тэх үү?” гэж өндөлзөөд өндөлзөөд барсангүй. Хөтлөгч З.Алтай дундуур нь орж “цөмөөрөө бие биенээ шүүмжлээд яахав, мөрийн хөтөлбөрөө сайхан ярьцгаая, сонгогчид өөрсдөө дүгнэлт хийнэ биз” гэж усан яриа уруу хөтөлсөн ч С.Баярцогт үргэлжлүүлэн довтолж, Зоригт хариу барьж маргасны ачаар намуудын мөрийн хөтөлбөрийн уриа, лоозон, амлалтын тоо цифрүүд амь орох шиг болов. Манай топ сэтгүүлчид хүртэл улс төрчдөд гологдож байна шүү!

Дуу хөгжмийг нэгэнт хэтэрхий дээд, эсвэл хэт доод өнгөнөөс эхэлчихвэл тэр чигээрээ дуусгахаас өөр аргагүй юм гэсэн. Энэ удаагийн “Дуусдаггүй яриа” шууд өндөр авсны ачаар тэр чигээрээ үргэлжлэв. Муудалцаагүй, тэр тусмаа барьцалдаж аваагүй, тэр байтугай ихэнх асуудлаар санаа нийлсэн хэрнээ арга замуудыг сонгогдож авснаараа ялгарав.

Бат-Үүл баатар мэдээж орон сууцнаасаа эхэлсэн. Монголд хүмүүсийг сайн ажиллуулах ганц арга бол орон сууцтай болгох, Үүний тулд газрын доорх баялгийг газар дээрх үл хөдлөх хөрөнгө болгох хэрэгтэй тухай яриад “Орон сууцтай хүнээр ажил хийлгэх шал өөр. Өнөөдөр том компаниуд хүнийг орон сууцаар л татдаг болсон байна” гэлээ.

Монголчууд ажил голж байгаа шалтгааныг Ерөнхий сайдууд тайлбарлав. Д.Бямбасүрэн: Цалин их бага байхаас илүүтэйгээр нийгмийн баталгаа чухал. Манайд залуучуудыг барилга дээр хэд хоног ажиллуулчихаад элдвээр дуудаад хөөгөөд явуулчихдаг. Ш.Гунгаадорж: Манай хамаатны хүүхдүүд Солонгос яваад ирэхэд нь асуухад тэд 1. Цалинтай 2. Муу, сайн ч гэсэн орон байртай. 3. Маш дэгтэй, хонх дуугарахад юу ч хаяж байсан орхиод кофегоо цайгаа уудаг. Бүх юм нарийн зохион байгуулалттай учраас сайн ажилладаг гэсэн…

Дараа нь улс төрийн намуудыг барьж авлаа. “Өчигдөр Содном гуай “Ийгл” телевизээр ярихдаа “Монгол алт” шиг компаниудын  төсөл дээр намуудын мөрийн хөтөлбөр тулгуурлах ёстой гэж хэллээ. Ингэж болохгүй. МАН баахан тэрбумтныг дэд сайдаар гаргаж ирсэн. Тэгтэл манай АН хүүхдийн парк дотор байшин барьсан Наранхүүг гаргаж ирсэн. Намуудын санхүүжилт маш ноцтой шүү” гэж Бямбасүрэн гуай хурцаллаа. Сонгууль болж үхэх сэхэхээ үзэлцэж байхад хүний өөрийнгүй хэлээд тавьчихна гэдэг тоглоом биш. Э.Бат-Үүл: “Нам гэдэг бол хүмүүсийн эвлэлдэж нэгдсэн арай соёлжсон хэлбэр. Эс тэгвэл отог омгийн, компанийн мэдлийн сум гарч ирнэ”, С.Баярцогт: “Германд парламентад суудалтай намыг л нам гэж үзээд төсвөөс санхүүжүүлдэг. Манай хөтөлбөрт ч тэгэж тусгасан. Намууд нэг байшинд орох ёстой”, Я.Содбаатар: Манай хөтөлбөрт нутгийн өөрөө удирдах ёсны байгууллагад намуудаас гадна иргэний нийгэм оролцох боломжийг хангана гэж заасан…

Д.Бямбасүрэн дахиад өдөөв: Ардчилсан намын мөрийн хөтөлбөрт улс орны хөгжлийн зорилтуудыг хэрэгжүүлэх орчинг бүрдүүлэхэд их анхаарсан. Өнөөдөр манай хоёр нам хурдан өсөлтийн дон туссан байна. Гадаадын хөрөнгө оруулалт маш их байна. Бид барах уу? Миний тооцоогоор Монголыг 30 тэрбумын өрөнд оруулж магадгүй… Харин Ш.Гунгаадорж тийм алсад санаархалгүйгээр “Маргаашнаас хоёр нам халуун хөнжилд орно доо…” гэж санаа алдсан бол Д.Содном “Сөрөг хүчний мөрийн хөтөлбөрт байгаа сайн юмыг авч хэрэглэх хэрэгтэй” гэж битүүхэндээ дэмжив.

Энэхүү “Дуусдаггүй яриа” шөнийн 02 цагт дууссан юм.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Сонгуулийн сурталчилгааны төгсгөл

Posted by Бид on 2012/06/29

Энэ удаагийн сонгуулиар МҮОНТ сонгуулийн ерөнхий хорооны хуваарийн дагуу улс төрийн намууд, бие даан нэр дэвшигчдэд үнэ төлбөргүй, ерөнхийдөө ижил цаг гаргаж үйлчилсэн дээрээ нэмж “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөрөөр бөөн сурталчилгаа хийж өглөө. Сонгуулийн үйл явдлын мэдээ юм уу гэхэд сурвалжилсан хүмүүс нь зүс царай, нэр усаа огт харуулаагүй, намуудын штабаас ирүүлснээс зайлахгүй бичлэгийг зөвхөн намын ажилтны амнаас гарах тайлбартайгаар уншиж байлаа. Нэртэйгээр нь бас “Цагийн хүрд”-ийг намуудад тэгш хуваагаад өгчихвөл дээр байж. Тэгээгүйгээс Ардын нам ба Ардчилсан Намын нэр дэвшигчид хэт давамгайлж, бас Адьшаа зэрэг нэр дэвшигчийг дахин дахин (“Адьшаа нэр дэвшигчийн үнэмлэхээ гардав”, “Адьшаа сонгогчидтойгоо уулзлаа” гэх мэт) гаргах юм. Бүр Адьшаагийн сурталчилгааны нэвтрүүлгийг үзүүлж амжсан. Товчхондоо, зургадугаар сард олон нийтийн телевизэд сэтгүүл зүй гэж юмны шинж тэмдэг ажиглагдаагүй.

Нийт зургаан удаа мэтгэлцээн (үнэн хэрэгтээ ээлжилсэн ярианууд) зохион байгуулснаас оргил нь сонгуулийн сурталчилгааны хаалтаас хэдхэн цагийн өмнө болж урьдчилж сугалсан хуваарийн дагуу намуудын дарга нар мөрийн хөтөлбөрөө тус бүр 10 минут танилцуулж ярьцгаав. Цагийн тоолуурын минут нь дээшээ, секунд нь доошоо гүйсэн нь сонин харагдсан.

Хөгжлийн хөтөлбөр намын дарга О.Заяа, БНН-ын дарга Б.Жаргалсайхан, МСДН-аас дэд дарга Д.Энхзаяа, хуульч А.Эрдэнэбилэг,  Иргэний хөдөлгөөний намын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Сүхжаргалмаа, дэд дарга Ж.Занаа, ИЗНН-ын дарга С.Оюун, С.Дэмбэрэл, МУНН-ын дарга Б.Батболд, Эрх чөлөөг хэрэгжүүлэгч намын дарга Ш.Төмөрсүх (энэ намд өөр хэдэн хүн байдаг бол? Их хурлаа хийж байгаа зургийг үзэхсэн), Эх орончдын нэгдсэн намын дарга Г.Ганбат нар ээлжиллээ. Харин туг далбаагаа мандуулсаар гарч ирсэн Монголын ногоон намын О.Бум-Ялагч “Монголын ногоон нам өнөөдрийн мэтгэлцээнийг удаан хүлээсэн. Энэ мэтгэлцээнд Монгол Улсын төр барьж байгаа намууд, олон намууд сууж байгаад ардчилсан орны үзэл баримтлал, ёс зүйн хүрээнд бие биендээ асуулт тавьж олон нийтэд байр сууриа илэрхийлэх байх гэж бодсон. Гэтэл өнөөдөр нам болгонд тусад нь цаг өгөөд бид нарыг та бүхэнтэй харьцах бололцоо олгож байгаа нь нэг талаас зөв. Нөгөө талаас бусад намуудын булхайг илчлэх, тэдэнд ард түмнээс гараад байгаа асуултыг тавих бололцоо олгоогүй нь харамсалтай” гэж өдөөд авсан.

Дунд хавьд ярих хуваарь ногдсон Монгол Ардын Намын дарга, Ерөнхий сайд С.Батболд студид ирсэнгүй. Гэхдээ зугтаагүй, харин шал өөрөөр зүтгэж, хоёр талдаа туг хатгасан индрээс сонгогчдод хандсан бичлэг ирүүлснийг гаргалаа. Түүний яриа 5-6 минут үргэлжлээд үлдсэн хугацааг МАН-ын мөрийн хөтөлбөрийн тухай МАН-ын сэтгүүлч Д.Сарангэрэлийн амт шимтгүй тайлбараар дүүргэв. Оронд нь тэр Гүрбазараар цоллуулсан бол хавьгүй дээр байж. Ардын нам ингэж пээдийснээр хэдхэн мөчийн дараа заналт өрсөлдөгчийнхөө зууш болсон юм.

Төгсгөлөөсөө хоёрдахь нь МАХН-МҮАН-ын “Шударга ёс” эвсэл байж М.Энхсайхантай цуг гарч ирсэн Н.Энхбаяр шууд дайрлаа: Юуны өмнө ард түмэнтэйгээ шууд нэвтрүүлгээр дамжуулж уулзаж байгаадаа баяртай байна… Бид шууд та бүхэнтэй уулзахдаа … дуртай байдаг. Зарим намууд шууд уулзахаасаа айж байна. Жишээлбэл, Монгол Ардын намын удирдлага энд ирж уулзахаасаа, та бүхэнтэй уулзахаасаа айж байна. Бичсэн бичлэгээ ирүүлж байна. Видео телевизээр гаргаж байна. Энийг би өнөөдрийн Монгол Ардын нам, Ардчилсан нам эдний удирдлагууд ярих зүйлгүй болсон байна. Айж эмээж байна гэж бодож байна. Айсан эмээсэн хүмүүс сонгууль будлиулж магадгүй. Ялангуяа Монгол Ардын нам…

Мэтгэлцэхэд хамгийн сүүлд дуугарсан нь давуутай. Ямар аз тохиосон юм бүү мэд, ийм завшаан Ардчилсан намд таарч Н.Алтанхуягийн дарга нь гарч гурван минут ярив. Юу ярьсан нь хамаагүй, өөрийн биеэр ирсэн нь хангалттай байв. Араас нь АН-ын нэр дэвшигчдийн мэндчилгээ.

Ингэж сурталчилгаа дуусахаас хэдхэн минутийн өмнөх Ардын нам баруун, зүүн талаасаа хоёр удаа хүнд цохилт авч амжих нь тэр.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Захиалагчийн нэрний оронд “Төлбөртэй”

Posted by Бид on 2012/06/24

Хэдхэн хоног үлдлээ. Одоо нам, нэр дэвшигчид өрсөлдөгчийгөө “няцаах хугацаа өгөхгүйгээр гүтгэлэг цацна” гэж хардангаа өөрсдөө тийм “гүтгэлэг”-үүдийг ахиухан бэлтгэж суугаа. Баримт, фактууд байгаа бол сонгуулийн сурталчилгаа эхлэнгүүт, эсвэл бүр эхлэхээс өмнө дэлгээгүй, хэлэлцэж хэрэлдээд буруу зөвөө ололцоогүй, сэтгүүлчид нь эрэн сурвалжлаагүй юм чинь сүүлийн хэдэн өдөрт асгарч л таарна. Тэснэ тэснэ гэхэд яаж тэсэхэв.

Сонин хэвлэл, интернэтийн сайтад гүггэлэг гэмээр элдэв бичлэг ерөөсөө тасраагүй, хар мянгаараа нийтлэгдэж байна. Гэхдээ өнөөдөртөө бүх хэвлэл мэдээлэл дундаас хамгийн чухал нь телевиз учраас телевизийн гүтгэлэг илүү ноцтой. Үүнийг хязгаарлахын тулд Сонгуулийн тухай хуулиар өндөр торгууль төлөвлөснөөс гадна захиалагчийн нэрийг тодорхой харагдахуйц байдлаар бичиж  нэвтрүүлгийн нийт хугацаанд гаргахыг шаардсан юм. Иймээс сонин, сайтуудтай харьцуулахад телевизүүд хамаагүй аядуу байгаа. Намуудын сурталчилгаа явуулах, хэн нэгнийг магтахдаа “МАН-ын захиалгат нэвтрүүлэг”,  “АН-ын захиалгат нэвтрүүлэг” гэхчлэн титрт бичиж байна. Харин жаахан эгзэгтэй болмогц захиалагчийн нэрний оронд ямар ч эзэнгүй “Сонгууль-2012”, эсвэл “Төлбөрт нэвтрүүлэг” буюу “Захиалгат нэвтрүүлэг” гээд тавьчихаж байгаа нь хариуцлагаас зайлсхийх нүхээ малтаж буй хэрэг юм. “Хэн өгсөн юм бол доо хөө … тэр нөхөр хийсэн байх, бидэнд үзүүлэхгүй яадаг золиг вэ…” хэмээн мэдэн будлихаас эхлэнэ. Цааш нь “… манай намын нэр байхгүй байгаа биз дээ” гээд гүрийнэ. Нээрээ байхгүй юм чинь! Сүүлийн өдрүүдэд энэ тэр сувгаар сэмхэн гарах болсон Н.Энхбаяр ба түүний нөхдийн эсрэг “Аалзны тор цуврал буюу мартагдаагүй түүх – 6”, “Хар цагаан”, бас бус нэвтрүүлгүүд “Төлбөртэй” гэсэн ганц хаягтай.

Одоо үлдсэн хоёр хоногт “гүтгэлэг” сад тавибал хүүе хаая, хэн яагаад гэж хэлж ч амжихгүй. Гэхдээ ихэнх нь баримт нотолгоотой байна гэдэгт найдья. Хэрвээ тийм бол нэрээ нууж яадаг байна?

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Сонгуулийн сурталчилгааны үргэлжлэл буюу уриа лоозон, клип, дуу …

Posted by Бид on 2012/06/23

Сонгуулийн сурталчилгаа гэдэг бол тэр чигээрээ амлалт. Энэ удаад намууд бэлэн мөнгөнийхөөс дутахгүй том амлалтуудыг цацжээ. 300, 400, 500 мянган айлын орон сууц, татвараас чөлөөлөх, 10 мянган үйлдвэр байгуулах, “ач санах” хууль, тэтгэврийн зөрүүг арилгах, гэр хорооллыг дэд бүтцэд холбох нь тус бүрдээ тэрбум тэрбумын өртөгтэй. Метро ашиглалтанд оруулаад (хэдэн зуун тэрбум!) зогсохгүй “та хэдэн төгрөгөөр зорчих вэ?” гэж санал асууж саймширсан нам бий. Сонгогчид үнэгүй зорчихоос буцахгүй тул дахиад хэдэн тэрбум. Харин ч 2008 оны сонгуулийн амлалтууд тов тодорхой тоо учраас хариуцлага асуух боломжтой юмсан. Ардын нам (тэр үеийн МАХН) хөнжил дотроос нь хорлонтойгоор босч гүйсэн АН-ын үлдээсэн нэг саяыг нэмсний ачаар 1,5 сая гэсэн тоонд арайхийж хүргэсэн амлалтын мөнгөө 6-р сарын 28-наас өмнө өгч харагдах гээд үйлээ үзэж байгаа. Чадахгүй бол унана. Ийм хүнд үед МАН-ын 220 мянган гишүүн өөрсөддөө ногдох мөнгөнөөсөө татгалзаж намаа авраасай билээ.

Намуудын мөрийн хөтөлбөр гэж СЕХ-нд үзүүлээд дуусдаг дэмий цаас байна. Уг нь авлига авна, олигарх болно, нутгаа зарна, ядууруулна, хуйвалдана, нураана гэсэн үг өгүүлбэр тэнд байхгүй. Гэхдээ түүнийг судалж суудаг гэнэн сонгогч нэг ч үгүй. “Манай намынх хамгийн сайн” гэж дуугардаг сонгогч хүртэл уншаагүй, зүгээр л намдаа хайртай учраас тэгэж хэлдэг. МАН-ын мөрийн хөтөлбөрийг хураангуйлсан “Би үлдэнэ” анимэйшн хүртэл залхуутай.

Сонгууль бол сүртэй үгсийн шоу. Ардын нам “Иргэдэд тэгш боломж, нийгэмд шударга ёс”, Ардчилсан нам “Хүн шиг амьдарч, улс шиг хөгжье” мэт телевиз, сонин, гудамжны самбараар балбаад сонгогчдын толгойг мушгих ганц зорилготой уриа лоозонгоор эхэлсэн. Пиарын мэргэжилтнүүд анх солиод өгчихсөн бол одоо АН-ынхан “шударга ёс” гээд авч өгөх байлаа. Сайхан амьдарцгаая гэсэн ганцхан уриаг Монголдоо, эх орондоо, нутагтаа, нийслэлд, 100 айлд, Сүхбаатар аймагтаа гэсэн хувилбартайгаар өөр өөр намууд ашиглаж болоод байна. .

Харин одоо дараачийн ээлжийн илүү тодорхой уриа, тэдгээрийг дүрсжүүлсэн клипүүд гарч ирлээ. МАН-ын “Бүтээснээсээ ихийг бүтээнэ” гурван үг утга төгөлдөр. Өөр ямар ч нам үүнийг хэлж чадахгүй. Бас сүүлийн хэдхэн хоногт гудамжаар ярайсан “Зугтаж биш зүтгэж, үгүйсгэж биш бүтээж” гэсэн аварга том самбарууд хамтарсан засгийг хаяад арилж өгсөн Ардчилсан намд маш эвгүй тусч байгаа. (Цаадуул нь “гадаадад байгаа монголчуудыг эх орноосоо зугатсан болгож доромжиллоо” хэмээн саармагжуулахыг оролдож эхэлсэн ч  тийм биш). Ханилж яваад нөхрөө, Түгжил, бусдыг аахилуулаад өөрөө таахалздаг агуулгатай клипүүд араас нь гарч ирлээ.

Тэгвэл АН-ынхны гол уриа – “Олуулаа” үнэхээр хүчтэй. Дагаад “Олуулаа хөгжих үү, цөөхүүл хөлжих үү?” уриа хурц, бүр дэндүү хурц, харин цааш нь задалбал өөрсдөө ч өртөх аюултай тул оронд нь “Дандаа ингэж явахгүй байлгүй дээ”, “Удахгүй цаг өөр болно” гэхчлэн сонгогчдыг гэгэлзүүлж байгаад “Олуулаа ялсан онцгой наадам” руу залж байна. “Намайг Амараа гэдэг” дайчин клип энэ сонгуульд шинэ хувилбараар  үргэлжиллээ. Харин өөдөөс нь МАН-ын зүгээс “Намайг Амараа гэдэг… за за, миний хэн байх нь хамаагүй” сөрөг клип хийсэн ч телевизээр ганц удаа үзүүлээд өнгөрчээ. Хулхи төдийгүй хэт нуршуу учраас тэр биз.

Сонгуулийн сурталчилгааны дунд хавьд хэд хоног дуугаар үзэлцлээ.

Өнгөрсөн сонгуулиар монголын хамаг оддыг элсүүлсэн МАН-ын “Өглөө шиг эх орон” (ая Ц.Балхжав, үг Ш.Гүрбазар) дуунаас намын нэр, тэмдгийг хасаад саяхан болтол цацдаг байсан. Тэгвэл 2012 оны сонгуульд зориулж Ардын намаас “Бид бүгд нэг Монгол” дууны клипэнд Төрийн ордон, Чингэсийн хөшөө, төрийн хүндэт харуулыг дайчилж, Лхагвасүрэн, BX, Болд, Сарантуяа, Эмоушн, Төмөрбаатар, Амархүү, Чинбат, Ариунаа, Отгонжаргал, Жаргалсайханыг дуулуулсан (өөр үлдсэн дуучин бий уу?), эртний Монголд ах дүү хоёр алалцах шахаад эвлэрснийг харуулсан үйл явдалтай хэрнээ өмнөхдөө хүрсэнгүй. Харин “Монголоороо байгаасай” (хэрэв дэлгэцэн дээрхийг би зөв харсан бол, үг Цогжилт, С.Амармандах, ая Баян гэжээ) клип таалагдлаа. Дуучин Б.Дашдондог цуурайтуулж, “Хар сарнай”-н Б.Амармандах дэвхцсэнээс илүүтэй монгол дээл өмссөн бяцхан жаал, охидын түрсэн давталтын ая дэндүү сайхан.

Ардчилсан нам өмнөөс нь шинэ үеийнхний “Өнө мөнх эх орон” дууны клипийг сөргүүлэн тавьжээ. Ая, үг нь МАН-ын сонгуулийн дууны их мастерууд гэж надад ойлгогддог Ц.Балхжав, Ш.Гүрбазар хоёрынх байгаа нь сонин. Дан залуучууд учраас сайхан клип болсон ч сэтгэлд үлдэхүйц аятай биш. Ардчилагчдын хоёр дахь дуу бол  “Халуун элгэн нутаг”. Монголын янз бүрийн аймаг сумынхнаар дуулуулж нэр ус, нутаг орныг бичсэн нь сонин. Даанч шинэ дуу биш. Ингээд Ардчилсан нам дуугаараа дийлдэх нь үү гэтэл “Хонхны дуу. Virtual version” гарч монголын фэйсбүүкчид хэмээх хэдэн залуу дуулж, бас өөр нэг хувилбарыг “Хонх”-ын Энхбаяр өөрөө оролцож дууллаа гэсэн. Хэдийд ч хэнийг ч эргүүлж чадах гайхалтай дуу.

Дуугүй намд найдлага үгүй. Хот хөдөө, гадаад дотоодыг багтаасан лут клип хэд хэдийг хийлгэж бүх сувгаар өдөр шөнөгүй цацуулж чадсан хоёр нам хамгийн олон суудал авна. 2008 онд “Өглөө шиг эх орон” дууны төсөв 300 саяас давсан гэдэг. Зөвхөн ганц дууны, зөвхөн  хийлгэх зардал. Тэгвэл 2012 оных бүр үнэтэй, мөнгөний ханш навс унаж, уран бүтээлчдийнх суга өссөн байх ёстой. Дуунаас гадна арван хэдэн сувгаар нүд эрээлжилтэл солигдож байгаа сурталчилгаа, төлбөртэй нэвтрүүлэг, ярилцлагуудын үнэ тэрбум тэрбум төгрөг болно. Сонгуулийн хувь заяаг мөнгө шийддэг гэж үүнийг хэлээд байгаа юм.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | 1 Comment »

Нэр дэвшигчдийг унагаах асуултууд

Posted by Бид on 2012/06/23

Өнгөрсөн дөрвөн жилд өөдгүй муу байсан улс төрчдийг огцруулах, бас онцгүй шинэ нөхдүүдийг замаас нь буцаах цорын ганц арга бол сонгууль учраас нэр дэвшигчдийг хатуу шалгах ёстой. Дөлгөөн далайд хэн ч хамаагүй залуурдана, харин хүчтэй шуурга, их давалгааг зөвхөн сайн далайчин гэтэлнэ. Эдийн засагч Д.Жаргалсайхан УИХ ба нийслэлд нэр дэвшигчдэд ноцтой асуултууд тавьсан билээ. Гагцхүү бүр тодорхой болгож тавих хэрэгтэй. Эс тэгвэл “тийм үү, яасан муухай юм бэ, би сонгогдвол үзүүлээд өгнө” гээд зальдаж мэдэх хүмүүс. Манай улс төрчид ичихгүй.

Тухайлбал, нийслэлд нэр дэвшигчдийг баталгаатай шалгах асуулт байна. Хачирхаж, бүр эсэргүүцэж магадгүй, гэхдээ эхнийх нь “Та Зайсанд амьдардаг уу?” Хэрвээ тийм бол таныг сонгохгүй! Дэлхийд хамгийн анхных байж магадгүй дархан цаазтай энэ ууланд зөвхөн аялал жуулчлал эрхлэх хуультай атал Байгаль орчны сайд байсан У.Барсболд, Г.Шийлэгдамба, И.Эрдэнэбаатар (Л.Гансүхийн тухайд сайн мэдэхгүй) нар зогсоо зайгүй газар олгож, хамгаалалтын захиргааны Д.Түмэнхүү гэгч нэмж хутган, нийслэлийн Засаг дарга асан М.Энхболд, Ц.Батбаяр, Т.Билэгт, Г.Мөнхбаяр нар ерөнхий төлөвлөгөөнд зурж баталгаажуулаад, хажуугаар нь Хан-Уул дүүргийн Засаг дарга асан Д.Загджав сэм хумсалсаар нийслэлийн сая хүний нүдэн дээр бүхэл бүтэн орон сууцны хорооллууд босчихоод байна. 2012 оны сонгуулийн сурталчилгаанаас харахад шударга бус явдлыг үл тэвчих, авлигачдыг үзэн ядахаараа уралдаж байгаа нэр дэвшигчид тэнд амьдрах бүү хэл Зайсангийн ам руу хараад бухимдсандаа… сонгуульд өрсөлдсөн байж таарна.

Зарим нь “бүгдээрээ энэ байрнуудад орж байгаа ш дээ” гэх биз. Харин бүгдээс илүү учраас нэр дэвшсэн баймаар. “Харин тийм, би аймаар үнэтэй авч шулуулсан, би энд миллиметр ч газар эзэмшдэггүй, маргааш эндээс нүүлээ” гээд даналзах хүн ч олдоно. Бас 28-наас өмнө Зайсанг цэвэрлэх аян зохиож, Зайсанг хамгаалах хууль санаачлах, У.Барсболд нарыг шоронд суулгахаа амлаж магадгүй. Хэрэггүй ээ. Бид таныг шалгачихлаа.

Дараачийн асуулт: Та Улаанбаатарт газар авсан уу? Нийслэлд газрыг зөвхөн төсөл сонгон шалгаруулалт ба дуудлага худалдаагаар олгох хууль дүрэмтэй. Тэгвэл та ямар төсөл оруулж аль компани, байгууллага, хувь хүмүүстэй өрсөлдөж, эсвэл ямар дуудлага худалдаагаар хэдэн  төгрөгөөр авсан билээ? Энэ асуултанд сурталчилгаан дээрээ шударга төр, хууль ёсыг дуудан цээжээ балбаж байгаа нэр дэвшигчид хариулж чадах ёстой.

Газрын тухай асуултыг хувь нэр дэвшигчээс гадна бүхэл бүтэн, тэр тусмаа эрх баригч намуудад тавихсан. Газар олгох нь зөвхөн нийслэл, бас дүүрэгт байдаг эрх мэдэл. Энэ утгаараа хотын дарга, түүнд хариуцлага тооцдог ИТХ хоёр Ерөнхий сайд, УИХ-аас ч илүү мэдэлтэй. Сүүлийн арваад жилийн хот төлөвлөлтийн дампуурал, дур зоргоороо газар булаалт тасралтгүй үргэлжилсэнд нийслэлд эрх барьсан МАН буруутай. Гэхдээ өнгөрсөн дөрвөн жилд нийслэлийн ИТХ-д Ардчилсан намаас арваад хүн суусныг мартах ёсгүй. Тэд энэ их муухайг зогсоох гэж үзэлцсэн баримт олдоогүй. Хэрвээ хүчин мөхөсдсөн бол хурал хаях, суулт хийх, иргэддээ хандах зэргээр тэмцсэн, ядахдаа дуу хоолойгоо гаргасан удаа байхгүй. Оронд нь бас зөвшилцөж Засаг даргын орлогчдын тоог гурваар нэмүүлж нэгийг нь хүртэнгүүтээ тэр газар олголтыг үг дуугүй баталсаар өдий хүрчээ. Шударга биш гэж гаслахаасаа өмнө тэр шударга бусыг зогсоохын тулд юу хийснээ өөрөөсөө асуу гэдэгсэн.

Дахин нэр дэвшсэн УИХ-ын гишүүдийн хувьд “тойргийн мөнгө”-ийг асуухсан. Гэтэл дөрвөн жилийн турш шударгаа гайхаад бараагүй гишүүд хүртэл энэ жил гэхэд тус тусын 3 тэрбумыг тойрогтоо эсгий гэр, зээл, ямар ч задаргаагүй төсөл, хөтөлбөр нэрээр тараалгаж өөртөө наагаад сурталчилгаандаа ашиглаж байна. Хуулиараа, энэ мөнгө зөвхөн хөрөнгө оруулалт байх ёстой.

Ямар ч нэр дэвшигчийг “унагаах” асуулт заавал олдоно. Үүнийг бодож олох, хариулахгүй бултвал нэхэж аваад сонгогчдод хүргэх нь хэвлэл мэдээллийн үүрэг. Үүний тулд дөрөвдэх засаглал, хэвлэлийн эрх чөлөө байдаг. Дайрлаа, гүтгэлээ гэж дүвчигнэж ч магадгүй. Гагцхүү давж гарсан нь УИХ-ын гишүүн, эсвэл нийслэлийн  Иргэдийн хурлын төлөөлөгч болсугай.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Эрх нам, нэр дэвшигчид …

Posted by Бид on 2012/06/23

Энэ Бямба гаригийн “Ярилцъя…” үйл явдал, тойм тайлбар” шууд ярилцлагын нэвтрүүлэг бол сонгуулийн санал хураалтын өмнөх хамгийн сүүлчийн дугаар юм. Харин МҮОНТ шулуухан сурталчилгаа хийж гарлаа.

1. МАН-аас Сонгинохайрхан дүүрэгт нэр дэвшигч С.Түмэнгэрэл
2. ИЗНН-аас нэр дэвшигч С.Дэмбэрэл.
3. МАН-аас Сүхбаатар дүүрэгт нэр дэвшигч Ц.Цогзолмаа
4. МАХН-МҮАН-ийн “Шударга ёс” эвслээс нэр дэвшигч Д.Тэрбишдагва
5. МАН-аас Баянгол дүүрэгт нэр дэвшигч Л.Амгалан
6. МАН-ааас НИТХ-д нэр дэвшигч Ц.Чинбат.
7. АН-ын дарга Н.Алтанхуяг.

2012 оны УИХ-ын сонгуульд 11 нам эвслийн болон бие даагч 544 нэр дэвшигч өрсөлдөж ихэнх нь телевизээр цухайж ч үзээгүй байхад тэртээ тэргүй дэлгэцэн дээр хадагдсан энэ мэт хэдхэн нөхрийг дахин эрхлүүлж, ердийнхөөс хамаагүй урт,  1 цаг 20 минут үргэлжилсэн байна. Тэднийг эрх баригч, том нам, рейтинг өндөртэй учраас гэхчлэн зөвтгөж магадгүй. Тэгвэл сонгуулийн хуулиар бүх нам, нэр дэвшигчид тэв тэгш эрхтэй, энэ хэдийг илүү тэгш эрхтэй гэсэн ойлголт байхгүй. Зөвхөн хоёр намын нэр дэвшигчдийг яриулахад бусад нь барьцах тул өөр ганц хоёр намаас оруулж жийрэглэжээ. Нэг намд үйлчилбэл өрөөсгөл, хоёр намд үйлчилбэл тэнцвэртэй, гурав, дөрөвдэх намыг нэмбэл олон ургалч болж харагддаг болжээ.

Бас нэг зүйл. АН-ын дарга Н.Алтанхуягтай ярилцсан хэсгийг бусад сувгаар “Төлбөртэй” гэсэн титртэйгээр үзүүлжээ. Олон нийтийн телевизийн ярилцлага, намын сурталчилгаа хоёрт ялгаа үгүй.

Posted in Янз бүр | Leave a Comment »

Самбарын дайн: Ардын нам Ардчилсан Намыг “хийж”, МАХН хоёуланг нь “жийж” байна

Posted by Бид on 2012/06/23

Posted in Янз бүр | Leave a Comment »

Нийслэлийн шугам сүлжээний сонгууль

Posted by Бид on 2012/06/22

Улсын Их Хурлынхаас дутахгүйгээр нийслэлийн ИТХ-ын төлөө үзэж тарцгааж байна. Гол баатрууд нь Ардын намын Г.Мөнхбаяр ба Ардчилсан Намын Э.Бат-Үүл хоёр. Бусад нэр дэвшигчдийг бид хараагүй, тэд хоёр даргынхаа араар нуугдчихаад сурталчилгааны туршид ил гарсангүй. Ингээд нийслэлийн сонгууль үнэндээ Г.Мөнхбаяр, Э.Бат-Үүл хоёрын өрсөлдөөн юм.

Улсын баатрын хувьд санаачлагыг шууд гартаа авч 45-уулаа сонгогдоод гэр хорооллын зүгт шугам сүлжээ татаж өгөөд иргэдээр амины орон сууц бариулахыг нийслэлийг өөрчлөх түлхүүр гэж зарлан тунхагласан.

Харин одоогийн Засаг дарга Г.Мөнхбаяр эхэндээ хэсэг балмагдсан ч яваандаа сөхөө авч 45-ын тоог 1 сая 300 мянга гэсэн тоогоор давахыг хичээхийн зэрэгцээ “инженерийн шийдэлтэй” гэсэн үгийг духан дээрээ бичээд сөрөг довтолгоонд оржээ. Өөрөө инженер, багт нь бөөн инженер, тэгэхлээр Бат-Үүлийн яриад байгаа шугам сүлжээг ч илүү сайн чадна гэсэн санаа. Гэхдээ энэ бол алдаа. Тийм мундаг инженерүүд мэргэжлээрээ ажиллавал хамаагүй дээр. Магадгүй, АН–ыхан “Сонгогчид бидний төлөө саналаа өгвөл Мөнхбаяр даргыг шугам сүлжээ хариуцсан орлогчоор тавина” гээд даапаалаад эхэлбэл яана?

Read the rest of this entry »

Posted in Янз бүр | Leave a Comment »

Мэтгэлцээн

Posted by Бид on 2012/06/19

Ази тивийн цээж хавиас ардчиллаараа гайхуулсан сураг дуулддаг манай Монгол улсын 2012 оны парламентын сонгуулиар улс төрийн нам эвсэл, нэр дэвшигчид нь нүүр нүдээ харалцахгүй, халз тулахгүй өнгөрч байна. Татвар төлөгчдийн мөнгөөр санхүүждэг олон нийтийн телевиз цуврал мэтгэлцээн явуулсан ч намуудын төлөөллийг (бас бие даагчдыг тусад нь) хагас дугуйлж суулгаад нээх том сэдвүүдээр ээлж дараалан томоотой яриулаад өнгөрчээ. Арилжааны телевизүүдийн тухайд намууд өөрсдийг нь үг дуугүй сурталчлахаас өөр юманд мөнгө төлөхгүй учраас мэтгэлцээн зохион байгуулаагүй. Ганцхан “Ийгл”телевиз “Сонгуулийн хайрцаг” (Election Box) дотроо энэ үгийн утганд нэлээд ойртсон хэдэн хэлэлцүүлэг хийв. Хамгийн ойртсон нь 6-р сарын 18-нд болжээ.

Өмнөх дугааруудад нийслэлийн ИТХ-д нэр дэвшигчид оролцсон бол энэ удаад УИХ-д дэвшигчид, нэрлэвэл, Уламжлалын нэгдсэн намаас гавьяат жүжигчин Б.Батзаяа, АН-аас нэр дэвшигч Б.Батбаатар, гуравдахь хүчний эвслээс “Эрс шинэчлэл” хөдөлгөөний тэргүүн Д.Энхбат, ИЗНН-аас Д.Зоригт дөрөв оролцож үе үе ширүүхэн үзэж тарлаа. МАН-аас хүн ирээгүй учраас шүүмжлэлийн бай нь АН байв. Хариуцлага алдсан нь УИХ-ын гишүүнийг эргүүлэн татах хууль гаргах санаачлагыг дэмжиж байна уу асуултын дараа ийм яриа өрнөв.

Б.Батбаатар: Монгол төрийн тогтвортой байдлыг хангах ёстой. Цээжээ дэлдсэн болгон эх оронч биш..
Д.Зоригт: Та нар төрийн тогтвортой байдал гэдэг үгийн цаана нуугддаг. Намын жагсаалтанд 3,4,5 удаа сонгогдсон хүмүүс байна. Үхэн үхтлээ тэнд байх гээд байгаа юм уу?
Д.Энхбат: АН-ынхан сонгууль болохоор сайхан ярьдаг. Хор найруулах юмыг АН-ынхан монголын улс төрд оруулж ирсэн, түүнийгээ МАН-д алдчихсан. Цаадуул нь туршлага, зохион байгуулалттай болохоороо илүү ашигладаг…
Б.Батзаяа: Шинэ залуу боловсон хүчнээр цус сэлбэж байна гэсэн чинь үр хөврөл нь байх юм..
Б.Батбаатар: Би үр хөврөл биш… Ялагдсан хүмүүс гомдол гаргаад ялсныгаа эргүүлж татна гээд ажлыг нь хийлгэхгүй байж таарахгүй
Д.Энхбат: Чи Ардчилсан намынхаа технологийг яриад байна. Тэр булхайтай юмаа толгойноосоо авч хая …

Дараа нь жүжигчин мөртлөө яагаад нэр дэвшсэн тухай асуухад Б.Батзаяа гавъяат “Жүжигчин хүн ерөнхийлөгч болоо биз дээ!?” гэв. Рейгантай барьцсан хэрэг.

Төгсгөлд нь “Танай намыг сонгох ямар шалтгаан байна?” асуултанд хариулцгаав.

Д.Зоригт: Бид засаг барьж үзээгүй учраас нэр цэвэр хүмүүс.
Б.Батбаатар: Сануулахад, танай Иргэний Зориг нам Их хурал дахь суудлынхаа тоогоор Засгийн газарт сайдтай байсан шүү. Харин Ардчилсан Нам хэлсэн болгоноо хийж чадсан учраас ялна.
Б.Батзаяа: Манай нам бүх намаас хамгийн цэвэр. Бид бусармаг зүйлд нэр холбогдоогүй.
Д.Энхбат: Бид МАНАН-гаар ёстой залхаж гүйцлээ…
Дахиад Б.Батзаяа: Намын листэнд чинь нөгөө айхтар олигархууд нуугдаж байгаа шүү. Улс төр манантай байна, Улаанбаатар манантай байна. Ийм их МАНАН-тай байхад алсын бараа, юу ч харагдахгүй байна. Бид арилгана. Манайхыг сонгоорой.

Харамсалтай нь мэтгэлцээнээс намын томчууд зугтаадаг, МАН-аас ядахдаа жирийн нэр дэвшигчээ ч явуулдаггүй, нэг удаа нийслэлийн ИТХ-ын сонгуулийн гол хоёр өрсөлдөгч – МАН-ын Г.Мөнхбаяр, АН-ын Э.Бат-Үүл хоёрыг урьж нийтэд зарласан ч хөтлөгчдийн хэлснээр бол хоёулаа “ажлын боломжгүй” гэсэн хариу өгчээ. Харин АН-ынхны зарласнаар, Г.Мөнхбаяр зөвшөөрөөгүй гэнэ.

Posted in Янз бүр | Leave a Comment »

Газраас гадна самбарыг хувааж авцгаажээ

Posted by Бид on 2012/06/16

TV9 телевизэд захиалсан Focus Talk-оор нэвтрүүлгээрээ УИХ-ын сонгуульд АН-аас Чингэлтэй дүүрэгт нэр дэвшсэн Б.Батбаатарын ам халж энэ удаад самбараар, сурталчилгааны материалаар зодсон сонгууль болж байна гэж шүүмжилснээ өөрийгөө тэдний нэг гэдгийг гэнэт ухаарч цайруулахыг оролдохдоо “Чингэлтэй дүүрэгт би долоохон самбар дээр намынхаа нөхөдтэй хамтраад сурталчилгаагаа тавиулж байгаа. Энэ долоон самбар бол Чингэлтэй дүүргийн Ардчилсан Намын өмч” гэж ярив. Замын хажууд зоосон тоо томшгүй олон жижгүүдийг биш тэнгэр таглаж нар халхалсан, өдөртөө хэдэн зуун мянга, саяар түрээслүүлдэг хааш хаашаагаа арав, хорин метрээр хэмжигддэг тэр самбаруудыг хэлж байна. Улаанбаатар самбар газар шиг үнэ цэнэтэй болжээ.

Өнгөрсөн дөрвөн жилд Чингэлтэй дүүрэгт цөөнх байсан Ардчилсан намынхан олонх байгаа МАН-тайгаа тохиролцож самбарын зөвшөөрлийг хуваагаад авчээ. Тэдэнд долоо ногдсон байна. Дүүрэгтээ сөрөг хүчин санаатай юм бол ийм шударга байдлыг гаргуулахгүйгээр самбарын зөвшөөрлийг ил тод, нээлттэй өрсөлдүүлж олгохыг шаардаж болох байсан уу? Байсан. Гэвч тэгээгүй. Хуйвалдаж хуваах боломж гарвал АН-ынхан хэзээ ч буцдаггүйн жишээ өнөөдөр гудамжаар дүүрэн байна. Гудамжны самбаруудыг анхааралтай хараарай. Тоолсон ч болно.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа, Барилга, хаяг, реклам | Leave a Comment »

Зөвхөн нэр дэвшигчидтэй “Ярилцъя”

Posted by Бид on 2012/06/15

Олон нийтийн телевизийн Бямба гаригийн “Ярилцъя…” үйл явдлын тойм, тайлбар нэвтрүүлэг сонгуулийн сурталчилгааны горимд бүрэн шилжжээ. Дөнгөж сая дууссан дугаар ер бусын өгөөмөр байж тавын таван нэр дэвшигчийг яриуллаа. Жагсаавал:

1.”Наадам, олимп, сонгууль”. Үндэсний их баяр наадмыг зохион байгуулах хорооны дарга, УИХ-ын гишүүн М.Энхболд
2. Улс шиг хөгжье, Хүн шиг амьдарья”. АН-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Д.Эрдэнэбат
3. УИХ-д Үйлдвэрчний эвлэл төлөөлөлтэй байя…. МҮЭ-үүдийн холбооны ерөнхийлөгч С.Ганбаатар
4. “Ярилцья”. Монгол Улсын Ерөнхий сайдын зөвлөх, “Чагдаржав сан”-гийн тэргүүн Б.Амарсанаа
5. “Ярилцья”. УИХ-ын гишүүн, АН-аас Говьсүмбэр аймагт нэр дэвшигч Я.Батсуурь

Тайлбараа болилоо.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа, Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Төрийнхний булаасан газар: 120 мянгат

Posted by Бид on 2012/06/14

Хавар хаврын уламжлалт газрын маргаан цөөрсөн мэт санагддаг нь Улаанбаатарын төвд булаах газар бараг үлдээгүйнх. Байрнуудын дундах хүүхдийн тоглоомын талбайн араас сургуулиудын биеийн тамирын талбайнууд хэрчигдээд алга боллоо. Гэсэн ч дарга нар барилга барих зай талбайг яаж ийгээд олоод булааж чадаад байх юм.

120 мянгатын зам дагуух урт газрыг аваад орон сууцны хороолол барихаар труба татаж гарсан “Алтай констракшн”-ий  эсрэг тэр хавийн оршин суугчид Захиргааны хэргийн шүүхээр хоёр жил заргалдаж ялах ялагдахын дээсэн дөрөөн дээр дэнжигнэж байтал араар нь төрөлх дүүрэг нь юу амжуулсныг хэдхэн хоногийн өмнөх хоёр байрных нь ханан дор хашаа хатгаад ухаж эхлэхэд сая мэдэцгээжээ.  Хан-Уул дүүргийн нэгдүгээр хорооны Засаг дарга, цагдаа, эмнэлгийн нэгдсэн байрыг зэргэлдээх айлуудын цонхны нарыг хааж барихаар тэднээс асуулгүйгээр шийдсэнийг  оршин суугчид “төрийн минь сүлд” гээд шүд зуун тэсч өнгөрүүлье гэхэд залгуулаад босгох цагдаагийн албан хаагчдын лав таван давхар орон сууц бүр илүү таглах тул эсэргүүцэж хэвлэлийн хурал хийжээ. Тэднийг жагсаал цуглаан зохиож магадгүй сургаар дүүргийн цагдаагийнхан ирчихсэн жижүүрлэж харагдана. Өнгөрсөн арваад жил Хан-Уул дүүрэгт олон арван газрын маргаан дэгдэж иргэд, хамгаалалтын албаныхан хоорондоо цусаа холилдохын наагуур сөргөлдөж байхад Хан-Уулын цагдаа ингэж санаа тавьсан удаагүй. Өөрийн юм гэдэг өөр байна!

Оршин суугчдыг хэлэх үггүй болгох гэж босгосон самбараас  үзэхэд хорооны байрыг нийслэлийн газрын алба, харин цагдаагийн орон сууцны зөвшөөрлийг Хан-Уул дүүрэг өөрөө өгчээ. Ардчилагчид ялсан цорын ганц дүүрэг гээд байгаа… Наймаанд найз, газар булааж нар хаахад нам гэж байдаггүй юм байна.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | Leave a Comment »

“Сонгуулийн хайрцаг” доторх мэтгэлцээн

Posted by Бид on 2012/06/14

“Ийгл” телевиз УИХ-д сонгуульд хамаатай мэдээ, тайлбар, сурвалжлага, ярилцлага, сурталчилгаа юу байна, бүгдийг багцлаад Election Box нэрээр өглөө, өдөр, үдэш тус бүр 2-3 цагаар үзүүлж байна. Час улаан өнгө, ярайсан хөтлөгчид, тасралтгүй яриа хөөрөө, ээлж дараалсан зочид, завсар зайгүй дүрс, урсдаг мөрүүд,  … нэг үгээр хэлбэл бүх юмтай, пиг дүүрэн бүрэн хөтөлбөр. Гэхдээ нүсэр.

Хэзээ юу гаргахыг урьдчилж мэдэх аргагүй. 12 цагаас мэдээ, 12.15-аас ярилцлага, 12.30-аас мэтгэлцээн гэх мэтээр тогтсон цэг алга. Амаар зарладаг байх, гэхдээ хэзээ? Хэрвээ үгээр урсгадаг бол хэзээ?  Бас сурталчилгаа нь ялгарахгүй холилдчихоод байна. [Энэ тухай дараа дэлгэрүүлье].

Election Box дотор нэр дэвшигчдийн мэтгэлцээнийг зарлан явуулж эхэлсэн нь анхаарал татлаа. Бүх намуудыг урьсан, үнэ төлбөргүй боловч одоогоор том намууд, тэр тусмаа Их  хуралд нэр дэвшигчид ирээгүй тул голдуу жижиг намуудын жижиг нэр дэвшигчдийн ойр зуурын сулавтар яриа өрнөж байна.

Хамгийн эхний мэтгэлцээн 100 мянган орон сууцны асуудлаар байжээ. Хоёрдахь нь титрт бичсэнээр “Нийслэлийн дэд бүтцийг хэрхэн сайжруулах талаар…”. Нийслэлийн ИТХ-д АН-аас нэр дэвшигч Д.Байдраг, МАХН-МҮАН-ын С.Баттулга хоёр индэр дээр зогсож, гуравдахь хүчний Батдэлгэр хөтлөгчдийн хажууд сууж харагдав. Индэр хүрэлцээгүй биз. Содон юм гэвэл “Өнгөрсөн дөрвөн жил танай Ардчилсан намыхан засагт байсан шүү дээ. Да.Ганболд хотын дэд дарга хийсэн” гэсэн Батдэлгэрийн шүүмжлэлийн хариуд Д.Байдраг, нийслэлд АН үргэлж цөөнх байсныг дурдаад “… Сүхбаатарын хөшөөг тэрбум төгрөгөөр хүрэлдсэн. Бас Баянзүрх дүүргийн Засаг дарга офицеруудын ордны цаадах аюулгүй тойрог дээр нохойны хөшөө болгосон. Хэрвээ иргэдээсээ асуусан бол цэцэрлэг бариулах байсан…” гэж ярианы үзүүрийг өөр дүүрэг рүү чиглүүлээд аргалж орхив.

Өнөөдөр болсон гуравдахь хэлэлцүүлэгт бүгдээрээ  Сонгинохайрхан дүүрэгт нэр дэвшсэн Одгэрэл (АН), Жадамбаа (МУНН), Амартүвшин (ИЗНН) гурав ирж (МАН-ын төлөөлөл бас алга) тус дүүргийн тулгамдсан асуудлыг хогноос эхлэн хөндөж эхэлсэн ч яриа муутай нөхдүүд таарч сонирхолгүй болов. Эргээд суваг эргүүлэхэд хөтлөгч Жаргалмаа “Та Сонгинохайрхан дүүрэгт амьдардаг уу?” гэж ганц зөв асуухыг сонслоо. Энэ асуултыг бүгдэд нь зэрэг тавиад үзэлцүүлэх байсан юм. Бас дүүргийн хүн амын тоо, төсөв, та дүүрэгтээ хэдэн модыг яг хаана суулгасан гээд асуувал бүгд унана…

Мэтгэлцээн хэр болох нь сэдвээ яаж томъёолох (сонсоод л дайраад орчихмоор байх), ямар асуулт тавих (буланд шахсан тас түс)-аас буюу хэрхэн бэлтгэж хөтлөхөөс хамаарна. Цаагуур чинь хэдэн зуун нэр дэвшигч хэл амаа билүүдээд хөлхөлдөж байна.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

МҮОНТ-ийн сэтгүүлчид сонгуульд!

Posted by Бид on 2012/06/14

Олон нийтийн телевиз Сонгуулийн ерөнхий хорооноос баталсан хатуу хуваарийн дагуу ажиллах үүрэгтэй ч зарим сэтгүүлч нь амжуулж өгч байх юм.

Ш.Гүрбазарын “Хариулахгүй ч байж болно” нэвтрүүлэг нэр дэвшигчдийг самсаа шархиртал цоллох горимд шилжээд удлаа. Өнгөрсөн долоо хоногт УИХ-ын сонгуулийн 8-р тойрогт АН-аас нэр дэвшигч Б.Наранхүүтэй хийсэн ярилцлагын үеэр (бусдаас онцолж оргил цагаараа үзүүлсэн нь төлбөр мөнгө ахиу байсных уу?) сэтгүүлчийн амнаас унасан “… сайн хүн гэсэн бодол төрмөөр санагддаг” гэсэн өгүүлбэр гүн сэтгэгдэл төрүүлж бодолхийлэхэд хүргэв. Сэтгэл зүйчид судалмаар тун нарийн үзэгдэл! “Мон-Уран”-ы Б.Наранхүү гэж хүнээс чухам юуны бизнес хийж мөнгө олдог, нийслэлийн тэр олон газрыг ямар сонгон шалгаруулалт, дуудлага худалдаагаар гартаа оруулсан, 2008 оны олимпийн аваргуудад сая долларуудаа хаана гардуулах (“очиж сурвалжилья”), паркийн газрыг хэзээ буцааж тушаахыг асуудаггүй сэтгүүлч гэж байдаг, тэр нь Ш.Гүрбазар ажээ. Энэ дугаарыг хэд хоногийн дараа TV5 телевизээр АН-ын цаг дээр давтаж үзүүлсэн. Ийнхүү татвар төлөгчдийн мөнгөөр оршин тогтнодог олон нийтийн телевиз намуудын нэвтрүүлгийг бэлтгэж өгдөг болсон байна. Бүр захирал нь АН-ын “Олуулаа” нэвтрүүлгийг бэлтгээд, хөтлөөд зогсохгүй нэр дэвшчихсэн тууж явааг санацгаая.

Өнөөдөр “Хариулахгүй ч байж болно”-ын ээлжит дугаар TV9 телевизээр гарах нь тэр. Энэ удаад АН-аас Өмнөговь аймагт нэр дэвшигч “Ажнай” хэмээх Д.Бат-Эрдэнийн өөдөөс харж суугаад баахан бишрэв. Нялуун халуун үгсээ өмнөх нэвтрүүлгүүдээр хэлээд дуусгасан биз гэж бодтол үгүй байлаа. “Өөрийг чинь амандаа их хүрдэг хүн гэж гадуур ярьдаг”, “Өөрийн чинь тухай муу юм сонсоогүй” гэсэн хоёр өгүүлбэрийг дурдаад зогсоё.

Арван хэдэн жилийн турш орон нутгийн Тавантолгойн ордыг сорж хэмжээлшгүй баяжсан (тэгсэн хэрнээ хэн нэгнийг Өмнөговьд цахилгаан станц барьсангүй гэж дуугарсан), жирийн иргэдийн хувьцааг луйвардсан хэрэг эцэслэгдээгүй, тэрбум тэрбумын татвараас улаан цайм бултсан (УИХ-ын чуулган дээр Ерөнхий сайд С.Батболд “эцэст нь хүртэл шалгана” гэж амалсан, сураг алга) энэ эрхмээс асуух юм Гүрбазарт даанч олдсонгүй. Гэхдээ магтах юм дахиад олдож “Монгол 999″ их дулаахан санагддаг” гэлээ. Цаадах нь өлгөж аваад, 2000 компани нийлсэн нь монголын ард түмний эв нэгдэл, тусгаар тогтнолыг бодсон хэрэг байсан тухай томорч гарлаа.

1990-ээд оны эхээр улсын 400 гаруй үйлдвэрийн хувьцааг Монгол Улсын бүх иргэнд цэнхэр тасалбараар тараасан боловч нэг мэдэхэд хэдхэн хүний гарт орсон шиг “Монгол 999”-ийг тус бүртээ сая төгрөг тушааж элссэн олон мянган компани эзэмшдэг гэж ойлгогддог боловч хэдэн томчууд (тэдгээрийн тоонд Д.Бат-Эрдэнээс гадна МАН-ын Н.Лхагважав нэр дэвшигч багтдаг) нь нэмэлт хувьцаа гарган өөрсдөө худалдаж аваад ихэнхийг эзэмшдэг болсон сураг дуулдсан, үнэн үү? Даанч энэ нэвтрүүлгийн асуултанд хариулахгүй  ч байж болдог төдийгүй энэ мэт хариулмааргүй асуултыг огт тавьдаггүй. Тэр тусмаа нэр дэвшигчдэд.

Арай өмнөхөн МҮОНТ-ээр үзүүлсэн “Хүчирхэг Монголоо хамтдаа байгуулъя ” нэвтрүүлгийг та юуны тухай гэж бодож байна? “Монгол 999″-ийн удирдлага, тэдгээрийн дотор Д.Бат-Эрдэнэ, “Урбанек”-ийн Б.Лхагважав, хуульч Д.Оросоо, АН–ын С.Одонтуяа, Б.Мөнхтуяа нарын нэр дэвшигчид ээлжилсээр өндөрлөсөн юм.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Гомдолтой байна …

Posted by Бид on 2012/06/13

Хэвлэл мэдээллийн сурталчилгааны үнэ тариф нэр дэвшигчдэд өндөрдөж байх шиг. Үүнийг томоос том хоёр компанийн эздийн гомдлоос харж болно.

6-р сарын 9-ны орой “25-р суваг” телевизийн “Дуусдаггүй яриа”-нд оролцсон “Монос” группийн дэд ерөнхийлөгч Л.Эрдэнэчимэг “Бид телевизээр нэг нэвтрүүлэг гаргах гэхэд 8 сая төгрөг нэхэж байна” гэж дуу алдсан юм. Гэхдээ бүхэл бүтэн нэвтрүүлэг найман сая төгрөг байгаа бол дараачийнхтай харьцуулахад хамаагүй хямд гэсэн үг. 12-ны үдэш бас “25-р суваг”-ийн  “Тодруулга мэдээ”-нд ярилцлага өгсөн МАН-аас Хан-Уул дүүрэгт нэр дэвшигч Б.Лхагважав “Би энэ нэвтрүүлэгт орох гэж 4 сая төгрөг төлж байна. 4000 ширхэг талхны үнийг энэ 10 минутийн нэвтрүүлэгт төлж байна” гэлээ. Эдийн засагч, бизнес эрхлэгч хүний үг мөн. Тэр бээр “Урбанек” компанийн эзэн билээ.

Нэг талаас, хөрөнгө чинээтэй хүмүүс хэвлэл мэдээллийг худалдаж авсаар байгаа зөвхөн мөнгөөр хөдөлдөг муу занд сургачихаж. Ярилцлага хүртэл мөнгө. Нөгөө талаас, УИХ-ын гишүүн болохыг хүсвэл төлөх л болж дээ.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Сэтгүүлчид бүгдээрээ сонгуульд!

Posted by Бид on 2012/06/12

Телевизүүдийн сурталчилгаа хуулиар зөвшөөрсөн хоногийн хоёр цагийн хязгаарт багтаж байна уу? Хяналт тавьж мониторинг хийх үүрэгтэй Сонгуулийн ерөнхий хороо, Харилцаа холбооны зохицуулах хороо хоёр таг чиг. Жирийн сонгогчид цаг, минутыг хэмжээд сууж чадахгүй, тийм үүрэггүй. Хэвлэл мэдээлэл энэ талаар дуугарахгүй. Яагаад гэвэл бүгдээрээ улс төрийн намуудтай гэрээ байгуулаад нэг тал болчихсон. Нэг нь ховх худалдаж авдаг, нөгөө нь дуртайяа худалдагддаг учраас тэр. Манайд авлига өгсөн, авсан хоёрыг зэрэг шийтгэдгээс болж илэрдэггүйтэй адил нам жим өнгөрнө.

Гэхдээ арилжааны ихэнх сувгаар зөвхөн МАН ба АН хоёрт ногдож байгаа хугацааг хэмжихэд тус бүрдээ хоёр цагийг элбэг дүүргэнэ. Ярилцлага болгон 30, 40 минут үргэлжилдэг байхад аргагүй. Энэ хоёр нам хамгийн их цагтайгаас гадна “Ардын мэдээ” ба “Олуулаа” нэртэй тус тусын мэдээллийн хөтөлбөр явуулж мэдээ, сурвалжлага, ганцаарчилсан, хоёр гурваараа нийлсэн, дугуйрч суусан, заал дүүргэсэн ярилцлагууд тасрахгүй байна. Богино сурталчилгаануудыг үзээд байтугай тоолоод ч баршгүй.

Энэ юу ч биш. Сонгуулийн үйл явдлыг сурвалжлахыг сурталчилгаанд тооцохгүй гэсэн цоорхойн ачаар аль ч телевизийн мэдээллийн хөтөлбөр пиг сурталчилгаа болжээ. А намын Б гэдэг нэр дэвшигч тойрогтоо очиход сонгогчид нь шагшаад шагшаад ханаагүй тухай ганцхан загвартай. Хэрвээ чөлөөтэй сэтгүүлчсэн бол төчнөөн хүн цугларчээ, хажууд зогсоо нь тэр тэр, юунаас болж тойргоо сольсон, хэр шанстай, ямар судалгаагаар хэдэд яваа зэрэг асуулт тавьж хамаагүй сонирхолтой байхсан. Даанч захиалга учраас сурвалжлагч нь нүүрээ харуулдаггүй, нэрээ бичдэггүй, ингээд тойргийнхондоо “та нар мэд” гээд өөрийгөө тушааж эрхэлсэн, бас эртхэн улс төрд ороогүйнхээ төлөө нутгийнхандаа зад загнуулсан тухай хөгжилтэй тайлбарууд. Харин бороо дагуулж очсон нэр дэвшигч хараахан алга. Цаг агаарын мэдээ үзээд тааруулж очихгүй дээ. Архангайд нэр дэвшигчийг бүр “УИХ-ын даргын туслах хийж явахдаа бодлого боловсруулалцаж явсан” гээд авч өгсөн. Даргадаа цаасыг нь дамжуулсан байлгүй.

Саяын хэд хоногийн турш Улаанбаатар хотын өнгөрсөн дөрвөн жилийн бүтээн байгуулалтыг “Зам”, “Гэрэлтүүлэг”, “Усан оргилуур” гэх мэтээр сэдэвчилж магтсан дүрстэй тайлбарууд мэдээн дундуур ямар ч тэмдэг, тайлбаргүйгээр гарсныг зөвхөн ганц телевиз “Нийслэлийн МАН-ын хорооноос ирүүллээ” гэж ам алджээ.

Телевизүүдийн оргил цагийн нэвтрүүлгүүд бүгд сурталчилгаа. “25-р суваг” телевизийн “Хэн юу ярив?”, “Ам нээвэл…”, “Гарц”, “Тодруулга”, “Би”, “Оддын ээж” (одоо бол “Нэр дэвшигчийн ээж”), мэдээж “Дуусдаггүй яриа” (анхнаасаа сурталчилгааны нэвтрүүлэг, сүүлийн дугаарыг нэр дэвшигч З.Алтай өөрөө хөтөлсөн нь сонгууль тулснийх), TV9-ын “Бүсгүйчүүд”, “Дотно яриа” (бүр ноднингоос эхэлсэн), TV Lounge, “Ардын парламент” (харин энэ ярилцлага төлбөргүй байж магадгүй санагдсан), C1 телевизийн “Зангиагүй яриа”, TV8-ын “Ард түмний толь”-ийн сурвалжлагууд, “Нээлттэй хүн”, Golf and Coffee, НТВ-гийн “Болзоо”, “Чухал яриа”… Бүх нэвтрүүлэг сурталчилгаа болжээ гэвэл нэг их хэтрүүлэг биш. Шинэ содон нэвтрүүлгүүд ч нэмэгджээ. Жишээлбэл, “Уншъя, ярилцья” нэрээр хэдэн жилийн өмнөх “Үнэн үү? нэвтрүүлгийн хөтлөгч Р.Нямбаяр, Камертоны Л.Ган-Эрдэнэ хоёр сонины мэдээ, сурталчилгаанаас түүж уншингаа МАН-ыг магтаж АН-ыг муулан марзагнаж суудаг болж.

Бүгдээрээ фронтод гэдэг шиг сэтгүүлчид сонгуульд морджээ. Айл хэсэхээ болж сураг тасарсан Г.Алтантүрүү хүртэл Баянхонгорт оччихсон, хажуугаар өнгөрөх машинуудыг зогсоож “энэ зам гоё байгаа биз?” гэж гайхуулж зогсов. Бариулсан хүн нь УИХ-ын гишүүн Х.Баттулга гэнэ ээ. МҮОНТ-ийн сэтгүүлч Г.Золжаргал МАН-аас Хөвсгөл аймагт нэр дэвшигч Л.Энх-Амгалангийн тухай “Миний түүх” нэртэй  дөрвөн ангит баримтат киног бүтээсэн бол MNC-ийн “Мөнхтөрийн цаг” АН-аас Хан-Уул дүүрэгт нэр дэвшсэн Лу.Болдод зориулагдлаа. Сонины сэтгүүлчид сонгууль угтан телевизийг сонгох болжээ. “Зууны шуудан” сонины Б.Ганчимэг, сэтгүүлч Х.Бүрэнтогтох хоёр нэр дэвшигчдээс асуудаг “1х2″ ток шоугаа эхэлж, “Улаанбаатар таймс” сонин руу явсан сэтгүүлч А.Дагиймаа МАН-ын хэн нэгэнтэй хамт энэ тэр сувгийн дэлгэцэн дээр ээлжлэн хадагджээ.

Харин намууд руу очсон дарга голдуу сэтгүүлчид хөшигний цаагуур далд фронтын дайчид болцгоожээ. Юу хийснийг нь бид орой болгон харж сууна.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Олон нийтийн телевизийн халз … ярианууд

Posted by Бид on 2012/06/09

МҮОНТ-ээс сонгуулийн санал хураалтын өдрөөс өмнөх Пүрэв гариг бүрийн үдэш улс төрийн намуудын төлөөллийг оролцуулсан халз мэтгэлцээнийг явуулахаа зарласны маргааш буюу 7-р сарын 7-ны орой эхнийх нь болж МҮОНТ, МҮОНР хоёроор нэгэн зэрэг шууд дамжуулжээ.

Тус тусын мөрийн хөтөлбөрт байгаль орчин, экологийн асуудал хэрхэн туссан талаар МАН-ын нарийн бичгийн дарга Я.Содбаатар, АН-аас Л.Гансүх, БНН-ын дарга Б.Жаргалсайхан, МАХН-МҮАН-ын “Шударга ёс” эвслээс Д.Тэрбишдагва, ИЗНН-аас Ш.Пүрэвсүрэн, МНН-аас О.Бум-Ялагч, Эрх чөлөөг хэрэгжүүлэгч намын дарга Ш.Төмөрсүх (энэ намд өөр хэдэн хүн байдаг бол? Олуулаа хуралдсан зургийг харах юмсан),  А.Ганбаатаргүй болсон МСДН-аас Энхзаяа, Иргэний хөдөлгөөний намаас Д.Сүхгэрэл, МУНН-аас Д.Бадарч, Эх орончдын нэгдсэн намын дарга Г.Ганбат, “Эх орон” намын И.Эрдэнэбаатар, өөр нэг намаас бизнес эрхлэгч Заяа гэхчлэн арван хэдэн нэр дэвшигч мэтгэлцэх болов. Гэхдээ мэтгэлцээн биш, хүн тус бүрийг хоёр минутаар дэс дараалан яриулж танилцуулга хийлгэсэн нэвтрүүлэг болов. Миний зөв, чиний буруу, манайх илүү .. байхгүй. Өөр хоорондоо огт харилцаагүй. Тэдний яриаг тус тусад нь бичээд нийлүүлж үзүүлбэл бараг ялгаагүй.

Иймээс уйтггартай байлаа. Ганц сонирхолтой юм гэвэл Б.Жаргалсайхан “ярих цаг бага байна” гэж чамлаад нэвтрүүлэг дуусахаас өмнө хаяад явжээ.

Мэтгэлцүүлэхийн тулд яг одоо эрх барьж, хариуцлага хүлээх учиртай МАН, саяхан болтол барилцаад сонгуулийн өмнө амиа хоохойлоод зугатсан АН хоёрт таагүй асуултууд тавьж бусад намуудаар шүүмжлүүлж балбуулах тийм сэдэв, асуултууд хэрэгтэй. Жишээлбэл: “Зайсанг ийм болгосонд хэн буруутай вэ?” гээд мэтгэлцүүлбэл ширүүн яриа болох нь эргэлзээгүй. МАН, АН хоёр юу хэлэх сонин. Бас болоогүй, нэг хэсэг хамтарсан Засгийн газарт орж Байгаль орчны сайдаар хэсэг ажиллах зуураа Зайсангийн газрыг зад заралцсан “Эх орон” намын И.Эрдэнэбаатар сайн балбуулах ёстой. Д.Тэрбишдагва гишүүн ч баярлах болоогүй. Түүний МАХН-МҮАН-ийн “Шударга ёс” эвслээс нэр дэвшиж байгаа Г.Шийлэгдамба бас сайд байхдаа дутуугүй амжуулсан.

P.S:

Олон нийтийн телевизийн дараачийн мэтгэлцээн “Эдийн засгийн өсөлт, хөгжил” сэдвээр байж “Гуравдахь хүчин” эвслээс Хосбаяр, МНН-ын ерөнхий нарийн бичгийн дарга Б.Наранбаатар, МАХН-МҮАН-аас нэр дэвшигч Н.Дашзэвэг, АН-аас УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт, “Эх орон” намын Д.Зоригт (“Идэр” дээд сургуулийн захирал), ИХН-аас нэр дэвшигч Гэрэлмаа, Эрх чөлөөг хэрэгжүүлэгч намын мэдээж дарга Ш.Төмөрсүх, бас Заяа, МУНН-ын дарга Б.Батболд, МАН-ыг төлөөлж Н.Энхболд, Эх орончдын нэгдсэн намын дарга Г.Ганбат, ИЗЗН-ын дэд дарга С.Дэмбэрэл, МСДН-ын Сандуйжав гэх мэтээр бүх намын төлөөлөл ирсэн. Гуравдахь нь “Гэр бүл, хүүхэд, хөгжил” сэдэвтэй байжээ. Аль аль нь мэтгэлцээн болсонгүй.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа, Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Арын хаалга

Posted by Бид on 2012/06/09

Сурсныг сураар боож болдоггүй гэсэн.  Хуулинд зааснаар бол, зөвхөн төлбөргүй, зөвхөн Сонгуулийн ерөнхий хорооноос тогтоосон хуваарийн дагуу гэснийг МҮОНТ яаж ийгээд давж гараад байх юм.

Өнгөрсөн Бямба гариг буюу 6-р сарын 9-ны “Ярилцья…” шууд ярилцлагын нэвтрүүлэгт МАН-аас нэр дэвшигч Я.Содбаатар, АН-аас нэр дэвшигч Р.Гончигдорж, УИХ-ын гишүүн Ө.Энхтүвшин нарыг оролцуулжээ. Хоёр том намын төлөөллөөс зэрэг урихлаар бие биентэйгээ барьцахгүй амар. Эрх баригч хоёр намд зэрэг хандив овоолоод амыг нь хаачихдаг том компаниудын аргыг олон нийтийн телевиз муугүй эзэмшжээ.

Бас 6-р сарын 5-нд хөтөлбөрт бичихгүйгээр сэмхэн үзүүлсэн МАН-аас нэр дэвшигч, МАН-ын нарийн бичгийн дарга Д.Сарангэрэлийн тухай “Алаг дэлхийд төрсөн минь учиртай” хөрөг нэвтрүүлгийг албан ёсны сурталчилгаа эхлэхээс нэг өдрийн өмнө учраас хамаарахгүй гээд бухаж магадгүй, тэгвэл нэг өдрийн дараа буюу 6-р сарын 7-ны “Өглөө” хөтөлбөрт МАН-аас Өвөрхангай аймагт нэр дэвшигч, “Өндөр буянт холдинг” компанийн захирал Н.Төмөрхүү оролцож “Та яагаад нэрээ дэвшүүлэх болсон бэ?” гэх мэт асуултанд хариулж ярилцсаныг хууль зөрчсөн гэж үзэхээс өөр яахав. 500-гаад нэр дэвшигчээс ганцыг онцолж оруулсныг бодоход том арын хаалга байснаас зайлахгүй.

Ийм үйлдэл гаргасан нам, эвсэл, хэвлэл мэдээллийн байгууллага болон хуулийн этгээдийг нэг сарын хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг арван таваас хорь дахин нэмэгдүүлсэнтэй тэнцэх хэмжээний төгрөгөөр торгоно гэж бичсэн нь хуулинд дурайж байгаа. Гэхдээ МҮОНРТ-ийн дарга нар айлтгүй, сайндаа л татвар төлөгчдийн мөнгөөр торгуулаад өнгөрнө.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Хэлэлцүүлэг, мэтгэлцээн болоосой

Posted by Бид on 2012/06/03

Энэ удаагийн УИХ-ын сонгуулийн тухай хууль хатуу чанд болсон гэдэг. 35.24-д нам, эвсэл, нэр дэвшигч нь хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр сонгуулийн сурталчилгаа явуулах тохиолдолд өөрийн бэлтгэсэн болон захиалсан нийтлэл, нэвтрүүлгийн үнэн зөв, бодитой байдлыг хариуцна, 35.25-д хэвлэл мэдээллийн байгууллага нь өөрийн бэлтгэсэн болон бусдын захиалгаар бэлтгэн нийтэлж, нэвтрүүлсэн сонгуулийн сурталчилгаатай холбогдсон нийтлэл, нэвтрүүлгийн үнэн зөв, бодитой байдлыг хариуцахаар зааглаж (хариуцлага нь хөдөлмөрийн хөлсний доод хэмжээг гучаас тавь дахин нэмэгдүүлж торгох) буух эзэнтэй, буцах хаягтай болгож байгаад бусдыг гүтгэн доромжлох, хуурамч мэдээлэл тараасан бол хэдэн саяар торгох заалтаар гүйцээсэн юм.

Бултах газар үгүй! Одоо хэвлэл мэдээллийн шүүмжлэл болгон гүтгэлэг нэрээр тас цавчуулах эрсдэлтэй. Үүний оронд магтаж сурталчлаад явбал аюулгүй хэрнээ ашигтай! Тэртээ тэргүй монголын хэвлэл мэдээллийн төгс чаддаг нь магтаал, оргил нь нэр сонгуулийн магтаал. Гишүүн, сайд, дарга байсан нэр дэвшигчийг төрд зүтгэж яваа гэж магтахаас эхлэнэ. Сөрөг хүчин мөртлөө дөрвөн жил шахам нэг хөнжилд хэвтсэн бол ард түмнийхээ төлөө яахаас ч буцахгүй болж таарна. Огцорч өгдөггүй нөхрийг төрийн төлөө төрсөн, чадаагүй байсан ч гүйцээх шаардлагатай гэнэ. Бондойсон залуу нэр дэвшигч бол шинэ эрч хүч, харин эмэгтэй бол УИХ-ын танхимыг нинжин сэтгэлээр дүүргэхээс гадна авлига авахгүй. Даргын хүүхэд бол удам сайтай, сэхээтэн, биш бол амьдралын хатуу хүтүүг мэднэ. Баян бол гэдсээ, гэрээ засчихсан, харин ядуу бол ном-ы–ы-ын буюу ухаантай. Элдэв муухайд нэр холбогдсон, шоронгоос гарсан ч хамаагүй – алдаж онож явсан эр хүн. Морь уядаг бол эрийн хийморь, харин уядаггүй бол амьтан зовоодоггүй. Олон хэл мэддэг бол өндөр боловсролтой, ганцтай бол жинхэнэ монгол … Сэтгүүлчид зөвхөн яриа эхлүүлж, “сүүлийн хэдэн минутийг танд үлдээх”-ээс хэтрэхээ больж, сүүлдээ нэвтрүүлгээ нэр дэвшигчид өөрсдөө хөтөлдөг болж байна.

Сурталчилгаа албан ёсоор эхэлмэгц мэдээ, сурвалжлага, дуу хөгжим, найр наадам хүртэл хүртэл сурталчилгаа болж хувирдаг. Гудамжаар явахад (сурталчилгааны самбаруудыг эс тооцвол) нэр дэвшигчид харагдахгүй мөртлөө зурагт үзэж сонин уншихлаар Монголд зөвхөн тэд ажил хийж, хурал хийлгэж, барилга барьж, зам тавьж, бас хоол идэж, гадуур зугаалж, хөдөө гадаа явж, ингэхдээ бороог хүртэл оруулж (голдуу дагуулж очно) харагддаг. Энэ бүхнийг яах ч аргагүй. Харилцаа, холбооны зохицуулах хорооноос баталсан “Олон нийтийн радио, телевизээс бусад телевиз, радиогоор сонгуулийн сурталчилгаа нэвтрүүлэх журам”-д 3.4. Сонгуулийн үйл явдлын тухай мэдээ, сурвалжлага, сонгогчдын боловсролд зориулсан мэдээ … мэдээллийг сонгуулийн сурталчилгааны нэвтрүүлэгт хамааруулахгүй” тухай заалт бий.

Тэгвэл 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн сурталчилгаа дан яриа, магтаал хоёроор дүүрэх үү? Нам, эвсэл, нэр дэвшигчдийн сайн муу, алдаа оноог хэвлэл мэдээллээр ярьж болох уу? Найдлага бий. Дээрх журмын 3.3-т “Телевиз, радио нь иргэдийг үнэн зөв, бодитой, тэнцвэртэй мэдээллээр хангах зорилгоор тухайн телевиз, радиогийн редакцийн зүгээс бэлтгэн нэвтрүүлсэн нам, эвсэл, нэр дэвшигч, тэдний төлөөллийг оролцуулсан хэлэлцүүлэг, сонгуульд өрсөлдөгчдийн хооронд явуулах мэтгэлцээн зэрэг нэвтрүүлгүүдэд нам, эвсэл, нэр дэвшигч, тэдний төлөөллийг оролцуулахдаа оролцогч бүрт адил тэгш боломж олгоно” гэж заажээ. Сувгаа, цагаа, нэвтрүүлгээ лангуун дээр тавьсан мэт зарж суухын завсар зайгаар ийм хэлэлцүүлэг, мэтгэлцээн зохиож яагаад болохгүй гэж? Зөвхөн Улаанбаатараас эфирийн 16 телевиз, кабелийн бүр олон суваг нам, нэр дэвшигч тус бүрийг ганц нэгээр, хоёр гурваар, нам эвслээр цуглуулж тал талаас төлөөлөл оролцуулж, бас хөндлөнгөөс дүгнүүлж ярилцахыг зөвшөөрсөн байна. Телевиз, сувгууд хамтарсан ч болно. Гэхдээ хэдэн телевизийн сэтгүүлчдийг захиалсан “Ерөнхий сайд ба сэтгүүлч”, “Сайд ба сэтгүүлч”, “Засаг дарга ба сэтгүүлч” шиг бөөндсөн сурталчилгааг хэлээгүй.

Ирэх сонгуулийн сурталчилгаа гуравхан долоо хоног үргэлжилнэ. Эхлэнгүүтээ дуусна. Сая, тэрбумын захиалга цутгаж байхад телевизүүд нам, нэр дэвшигчдийн хойноос хөөцөлдөн цуглуулж явах сөхөөгүй байх биз. Нэг тал нь татгалзвал, эсвэл ирэхгүй бол өрөөсгөл, улмаар гүтгэлэг болж хувирна. Ингээд нэр дэвшигчдийг шүүмжилж хэлэлцэх, бас муу муухайг нь илчлэх ганц арга бас л төлбөртэй буюу захиалгат нэвтрүүлгүүд болно. Энэ удаад захиалагчийн нэрийг тодорхой харагдахуйцаар бичиж нэвтрүүлэхийг шаардсан заалт орсон учраас телевизүүд зүрхлэх үү? Гэхдээ манайд хууль хэрэгжихгүй гэж “сайхан” юм байдаг.

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Сонгуулийн сурталчилгааны оршил

Posted by Бид on 2012/06/02

Энэ өдрүүдэд 2012 оны УИХ-ын сонгуулийн сурталчилгаа хууль ёсоор эхэлж байгаа ч хуулиас өмнө олон сар үргэлжлээд одоо зөвхөн төгсгөлийн шатандаа орсон хэрэг юм. Дахиж нэр дэвшсэн УИХ-ын гишүүдийн хувьд дөрвөн жил тасраагүй, жил тутам тэрбумаар, энэ онд бүр гурван тэрбум төгрөгөөр баталгаажуулсан сурталчилгаа байлаа. Өрсөлдөгчид нь үлдсэн гуравхан долоо хоногт хичнээн ч чардайгаад найдвар тун бага. Хэрвээ одоогийн гишүүд дахин сонгогдож чадахгүй бол ёстой “хохь нь”.

“Нам, эвсэл, нэр дэвшигч нь сонгуулийн сурталчилгаагаа … нэр дэвшигч бүртгүүлж, үнэмлэх авсан өдрөөс эхлүүлнэ” гэж хуулинд заасан. Гэхдээ тэд хэвлэл мэдээлэлтэй хавсайдаад хэдэн сар дураараа нэг дургилаа.

Юуны өмнө арилжааны телевизүүдэд ямар нэгэн зохицуулалт байтугай ёс зүйн хэм хэмжээ үгүй тул шүүмжлээд ч нэмэргүй. Өөрийгөө хамгийн анхны ардчилсан, чөлөөт, шударга хэмээн сагсуурч ханадаггүй, иймээс жаахан эх захтай байж болзошгүй “25-р суваг” телевизийг ажиглахад ялгаа алга. Улсын Их Хурлын хэсэг гишүүд Пүрэв гаригийн оргил цагаар цэцэрхэж суудаг “Дуусдаггүй яриа” (хамгийн сүүлчийн дугаарт нийслэлийн хот төлөвлөлт, барилгажилтын асуудлаар УИХ-ын гишүүн З.Алтай хөтөлж, Н.Батбаяр, Д.Зоригт, Л.Гантөмөр, Сангийн дэд сайд Ч.Ганхуяг, нийслэлийн Засаг дарга Г.Мөнхбаяр нарын зургаан нэр дэвшигч оролцов) багадаад Ардын намынхан үүнийг тусдаа хийдэг “Залуус-Цаг үе” нэвтрүүлэг дөрөвдүгээр сараас нэмэгдсэн нь телевизийн хөтлөгчийн дүрд хувирсан МАН-ын нарийн бичгийн дарга Я.Содбаатарын хөтөлж буй цаг хорин минутийн яриа юм. 5-р сарын 12-ны дугаарт “Зам – хөгжлийн гарц” сэдвээр нийслэлийн Засаг даргын орлогч Ц.Мөнхбаатар, Ерөнхий сайдын зөвлөх Б.Лхагважав, нийслэлийн автозамын газрын дарга Д.Од нар оролцов. Сүүлчийнхээс бусад нь нэр дэвшихийг санаархагчид. 5-р сарын 19-ны дугаарт “Хүний төлөө нийгмийн бодлого”-оор УИХ-ын гишүүн Д.Очирбат, НХХ-ийн дэд сайд Н.Номтойбаяр, бас Ерөнхий сайдын зөвлөх Б.Лхагважав, 5-р сарын 26-ны дугаарт дахиад Ерөнхий сайдын зөвлөх Б.Лхагважав, “Өгөөж” ХХК-ий захирал С.Түмэнгэрэл, Ерөнхий сайдын зөвлөх С.Амарсанаа, Гадаад хэргийн дэд сайд Х.Тэнгэр дөрөв нар тухалж харагдсан. Энэ нэвтрүүлгийг маргааш нь 25-р сувгаас гадна тэр Я.Содбаатарын хувийн “Шинэ дэлхий” телевизээр давтдаг гэсэн. Харин 6-р сарын 2-ны дугаарт “МАН-ын сонгуулийн мөрийн хөтөлбөрийн анализ” сэдвээр УИХ-ын гишүүн Н.Энхболд, Д.Лүндээжанцан, Ө.Энхтүвшин, Ж.Энхбаяр, БОАЖ-ийн сайд Д.Цогтбаатар нарын өргөн бүрэлдэхүүн оролцоод зогсохгүй хөтлөгчөөс ирэх долоо хоногт энэ цагтаа эргэн уулзахын ерөөл тавьж төгсгөлөө. Сонгуулийн сурталчилгаа эхэлсэн ч зогсохгүй нь.

Бямба гаригт “Миний муусайн найз нар” нэвтрүүлгээр УИХ-ын сонгуульд ИЗНН-аас нэр дэвшигч, Хэнтий аймгийн Засаг дарга асан С.Жаргалыг намын зүтгэлтнүүд нь эргүүлж тойруулан магтаж өглөө. Бүтэн цаг 40 минут үргэлжлэв. Бас хөтөлбөрт бичигдсэнээр, 18-19 цагийн хооронд тус телевизийн эзэн.З.Алтайн “Үүргэвчтэй аялал”-ын “Шинэ Зеланд-2” дугаар гарчээ.  Ингээд энэ өдөр “Олон нийтийн радио, телевизээс бусад радио, телевизээр сурталчилгааны нэвтрүүлгийг төлбөртэй нэвтрүүлж болох бөгөөд сурталчилгааны төлбөртэй нэвтрүүлгийн нийт хугацаа нь хоногт хоёр цагаас илүүгүй байна” гэсэн заалтыг дээр дурдсан гурван бүхэл нэвтрүүлгээр авч үзэхэд элбэг хоёр дахин хэтрэхээр байна. Урьд оройн сурталчилгаануудыг өглөө нь давтсаныг тооцвол бараг дөрөв дахин!

Дөрөвдүгээр сараас МАН-ын дөрвөн жилийн амжилтыг ухуулсан “Хөгжлийн хуудас” цувралыг үдэш болгон үзүүлсэн бол тавдугаар сараас “Танайд хоноё”-ийн Алтантүрүүг дахин орлосон Ганзориг гудамжинд гараад хэн нэгнийг зогсооход дандаа нэр дэвшигчид таараллаж АН-аас нэр дэвшигч Б.Болорыг Гадаад харилцааны дэд сайд байхад нь хоносон бичлэг үзүүлж, ИЗНН-аас нэр дэвшигч Б.Хүдэр-Янгийнд хонож, УИХ-ын гишүүн Ж.Батсуурийн хамт вагонд сууж Сайншанд ороод  ирсэн бол, арай өмнөх нэг дугаарт Батлан хамгаалахын сайд Ж.Энхбаярын хамт Таван толгойн сургалтын төвд шөнийг өнгөрөөжээ.  Өдөр тутмын “Хэн юу хэлэв?”-ээс эхлээд “Гарц”, “Оддын ээж”, “Би” хүртэл сонгуулийн горимд бүрэн шилжсэн байна.

“25-р суваг” хэдийгээр хувийн телевиз, хэнийг оруулж гаргах тэдний дур зорго мэт боловч нэвтрүүлгээ орон даяар цацдаг  радио долгионы давтамж нь хуулинд зааснаар Оюутолгой, Тавантолгойн адил төрийн өмч, түүнээс нэгээхэн зурвасыг тусгай зөвшөөрлийн дагуу эзэмшдэг болохоор жаахан хамжааргатай баймаарсан. Харин Сонгуулийн тухай хуулийг огт зөрчих ёсгүй.

Ганц найдвар бол МҮОНРТ. Гэтэл сонгууль хэмээх наадмын өнгийг тодорхойлдог урьдчилсан сурталчилгаа хэмээх сунгаанаас харахад … хэрэг алга. Захиралд нь тойрог олдоогүй ч АН-ын жагсаалтаар нэр дэвшсэн, харин Ерөнхий захиралд тойрог байтугай нам олдоогүй учраас чадаагүй тухай итгэмээргүй сонин сонсдохоос гадна энгийн үед ч хуулиар тас хориотой далд, тодруулбал сонгуулийн далд сурталчилгаа тасарсангүй.

Олон нийтийн телевизийн хамгийн том ярилцлага – “Цаг үе, үзэл бодол”-оор нэр дэвшигчид ээлжилсээр. “Хариулахгүй ч байж болно” бүр хавтгайрсан. Долоо хоногт ганц хуваарьтай байсан бол дөрөвдүгээр сарын дундаас хоёр дахин олширч УИХ-ын гишүүн Ц.Даваасүрэн, ЭБЭХ-ний дэд сайд Ц.Гарамжав, Нийслэлийн Засаг даргын орлогч Б.Мөнхбаатар, Хууль зүй, дотоод хэргийн дэд сайд В.Удвал, УИХ-ын дэд дарга Г.Батхүү, Байгаль орчин, аялал жуулчлалын сайд асан Г.Шийлэгдамба, УИХ-ын гишүүн Д.Оюунхорол, УИХ-ын гишүүн, Гадаад харилцааны сайд Г.Занданшатар, нийслэлийн Баянгол дүүргийн Засаг дарга Л.Амгалан, бас өөр хэдэн  эрхмийг оролцуулж амжлаа. Зөвхөн нэр дэвшигчид. Мэдээж ярилцлага тус бүрийг маргааш нь давтсан. Харин нэг удаа “Яруу найрагч Б.Ариунсан оролцоно” хэмээн хөтөлбөртөө зарлуулсан нь ЭБЭХ-ний дэд сайд асан, АН-аас Говь-Алтайд нэр дэвшигч болж таарав. Ийнхүү гавъяат сэтгүүлч маань наадмын өдөр Хүй долоон худагт барааны морьдын тоосыг биш, өмнөө суугаа нэр дэвшигчийн нүдийг хараад хамрын самсаа нь шархирдаг болсон мэт “… Таныг нэр дэвшсэнд би үнэхээр баярлаж байна… Та нар л төрд гарах ёстой… Ёстой гоё … Яасан сайхан юм бэ…” маягийн асуулт гэхээсээ илүү нялуурсан магтаалыг хаваржин урсгалаа.

“Та хариулахгүй ч байж болно” нэвтрүүлэг МҮОНТ-ийн дэвжээнээс хальж MCS группийн тэргүүн дэд захирал Л.Энх-Амгалангийн оролцсон дугаар тэр чигээрээ TV9 телевизээр гарах нь тэр. Бас нэг дугаартаа “Сод Монгол” группийн ерөнхийлөгч Ц.Анандбазарыг оролцуулсныхаа араас “Нутаг минь” нэртэй сэтгүүлчийн тэмдэглэл үзүүлэв. “Би монголоороо гоёдог” брэнд шүлгээрээ эхэлж өөрийн төрсөн нутаг – Дорноговь аймгийн Зүүн баянд газрын тос боловсруулах үйлдвэр байгуулах хэрэгтэй талаар ярьж, одоо түүхийгээр нь вагон вагоноор урагшаа зөөж байгаад баахан шогширсны эцэст тийм үйлдвэр байгуулах Ц.Анандбазарын нэрийг хэллээ. Тайлбар хэрэггүй биз. Төгсгөлд нь энэ сэдвээр олон олон цуврал хийнэ гэж амалсан. Даанч Ц.Анандбазар нь хоригдчихлоо. Нэвтрүүлэг үргэлжлэх үү?

Posted in 2012 оны УИХ-ын ба нийслэлийн сонгуулийн сурталчилгаа | Leave a Comment »

Загнуулдаг хэвлэлийн хурал

Posted by Бид on 2012/05/18

Зарлаж танилцуулахаас гадна (эсвэл оронд нь) лекц уншдаг, дуулдаг, бөөлдөг, хэрэлддэг, бас агсан тавьж загнадаг хэвлэлийн хурал зөндөө үзлээ. Харин загнуулдаг хурлыг өчигдөр анх харав. МУИС, ШУТИС, ЭМШУИС, Төмөр замын дээд сургуулийн оюутны холбооныхон “Өнөөдөр-MN” мэдээллийн төвд Монголын оюутны холбоог шинэчлэх хөдөлгөөн байгуулснаа зарлаж шаардлага хүргүүлэх тухайгаа сэтгүүлчдэд мэдээлэх гэж ирээд “Өнөөдөр” сонины тамгын газрын дарга Д.Заяабатад зад загнуулаад буцлаа.

Эхний арваад минут өнгөрч оюутнууд МОХ-ны ажил муу, түүний Ерөнхийлөгчөөр хоёр жил болсон Сангийн дэд сайд Ч.Ганхуягийн худал амалсныг сануулж дуусаагүй байхад хэвлэлийн хурлын дамжуулдаг хөшөө мэт хөдөлдөггүй камер сэтгүүлчдийн ширээ рүү хүндэтгэлтэйгээр эргэхэд Д.Заяабат хурал зарлагч, харин оюутнууд сонсогчид болж хувирлаа. Тэрбээр “Би танай хурлыг өрөөндөө үзэж байснаа тэсэлгүй орж ирлээ. Та нараас, оюутнуудаас хамаг муу муухай юм гардаг ш дээ. Худлаа юу? Гэмт хэрэг хийж байна. Биеэ үнэлж байна. Бас дандаа юм нэхдэг. Сонгууль болохоор мэдэгдэл хийгээд эхэлдэг биз дээ? Цаана нь дандаа улс байдаг” гэж хэлээд гараад явчихав.

Дээрх хөдөлгөөний ерөнхий зохицуулагч, бас МУИС-ын 24 мянган оюутныг төлөөлж ирлээ гэсэн Энхтуяа “Бид зоригтой алхам хийлээ. Бид хийхгүй юм бол хэн хийх юм бэ гэдэг зарчмаар хийж байна. “Өнөөдөр” сонины хүн асууж байна. Асуусан бол хариултаа сонсох ёстой байсан. Хэрвээ өөрийнхөө чин сэтгэлээс асуусан бол. Магадгүй зурагтаар сонсоно гэж бодсон байх … Бидний сонгосон хугацаа зөв, яагаад гэвэл тэд сонгуулийн өмнө дуулгавартай байдаг. Одоо Д.Ганхуяг сайд дэд гүйх ёстой. Хоёр жилийн өмнө амалж гарч ирсэн мөрийн  хөтөлбөрөө ил тод болгох ёстой.  МОХ-ны удирдах зөвлөлийн хурлыг, тэгээд 5-р сарын 24-ны өмнө чуулганыг зохион байгуулж сэтгүүлчид, камерийн өмнө нээлттэйгээр харуулах ёстой” хэмээн шавхийтэл үргэлжлүүлсэн бол нөгөө нь “Оюутнуудын нэр хүнд нийгэмд муу байгаа нь харамсалтай зүйл. Үүнийг засахын төлөө аль аль талдаа хичээх ёстой, зөв зүйлд уриалах ёстой. Гэхдээ удирдаж байгаа хүмүүс нь ийм харамсалтай байхад оюутнууд  нэр хүнд муутай байх нь аргагүй” гэхчлэн гүйцээв.

Өөрсдийн сайн мууг, хэрхэн засахаа хүртэл мэдэж байгаа оюутнууд Ерөнхийлөгчтэйгээ ярьж байхад сэтгүүлч урдуур орж сүүтэгнэх нь илүү зан.

Posted in + СЭТГҮҮЛ ЗҮЙ, НИЙТЛЭЛ, НЭВТРҮҮЛЭГ | Leave a Comment »

Улаан талбайгаас “шууд үзүүлэв”

Posted by Бид on 2012/05/10

Тэр цагт зөвлөлтийн, одоо оросын ард түмний Эх орны дайны ялалтын 67 жилийн ойн баярын парадыг манай нэлээд хэдэн телевиз шууд үзүүлсэн нь санаандгүй байлаа. Улаанбаатарын цагаар 14 цагт эхэлсэн энэ парадыг сурвалжлах юмуу дамжуулахаар монголоос телевизийн баг очоогүй ч оросууд дэлхий даяар шууд цацсаныг энд хүлээж аваад тайлбар орчуулгатайгаар шууд гаргасныг харгалзаад “шууд үзүүлсэн” гэе. Ялгахын тулд.

“Ийгл” телевиз шууд үзүүлэхдээ Улаанбаатар дахь Оросын шинжлэх ухаан, соёлын төв (РЦНК)-ийн референт албатай, монголоор сайн ярьдаг орос эр (нэр овгийг харж амжсангүй), дараа нь манай бригадын генерал М.Хүрлээ хоёроор тайлбарлуулав. Харин тийм ч сонирхолтой ярьж чадаагүй.  Бас хэд хоногийн өмнө тус телевиз ОХУ-ын Ерөнхийлөгчийн тангараг өргөх ёслолыг шууд дамжуулсан гэв. Шууд үзүүлсэн биз. Энэ үеэр суваг эргүүлэхэд “Ийгл”-ээс гадна “Шинэ дэлхий”, “Шонхор”, MNC, TV5, ETV гээд нийт монголын 6 телевиз өөр өөрийн тайлбартайгаар нэгэн зэрэг гаргасан нь сонин байв. Үдээс хойш учраас тэртээ тэргүй үзүүлэх юмаа олж ядаж байгаа манай энэ олон телевизийн цаг чөлөөтэй байжээ.

Тэр яахав. Бид Оросыг элдвээр хэлдэг ч цагаа тулахаар нэг түүхтэй, Ялалтын баяр бидний баяр хэвээрээ.

Posted in + ТЕЛЕВИЗ | 4 Comments »

Улаанбаатарын сүйтгэн байгуулалт

Posted by Бид on 2012/04/30

Нэг мэдэхэд миний мэдэх Улаанбаатараас юу ч үлдэхгүй бололтой. Социализмын жилүүдэд зугуухан боссон нийслэл хот хүссэн хүсээгүй шинэчлэгдэх жамтай ч XX зууны Монгол улсын түүх, дүр төрхийг гэрчилсэн хэдэн сайхан байшин, ганц нэг гудамж талбайг үлдээхсэн.

Өнөөдрийн капиталист бүтээн байгуулалтын эрч хүч, тэнгэрт санаархсан tower, plaza, бүхэл бүтэн villa, town, castle-ийг жилээр биш, өдөр сараар сүндэрлүүлдэг арга технологи, тэгээд хаа ч хамаагүй зайчилж юмуу нураалгаад эзэлж авдаг их мөнгөний дайралтанд хуучин Улаанбаатар тэсч үлдэхгүй. Уг нь хуучин болгон муу, муухай, тэр тусмаа устгах ёстой биш. Ядахдаа хотын төвийн зарим хэсгийг цохож байгаад хамгаалах ёстой.

Үүнийг тэр үеийн Улаанбаатарт төрж өссөн нийслэлчүүд шаардах ёстой болов уу. Ноднин нийслэлийн нутгийн зөвлөл гээд хэдэн овсгоо сүржигнэж эхлэхэд юу ярихыг нь сонсоход, ажлын цагийг наймаас эхлүүлнэ, хог хаяж болохгүй, бас орон гэргүй хүмүүст туслана гээд зогссон. Увсын юмуу Хэнтийн нутгийн зөвлөлийнхөн хийсэн ч болох, бүр хийх ёстой ажил. Яагаад гэвэл тэд бас Улаанбаатарын иргэд. Харин 1950-иад оноос хойш Улаанбаатарт ид барьж байгуулж байх үеийн уугуул иргэд (одоо хэдийнээ ахмадууд болцгоосон) 40 мянгатынхан, субботник, хүүхдийн парк, “Соёл эрдэнэ” гэх мэтээр хачин сайхан дурсамж ярьдаг мөртлөө ганц нэгийг ч болов хадгалж үлдээхийн төлөө ганц үг ганхийдэггүй нь хачирхалтай.

Хүүхэд насны дурсамж хамгийн үнэ цэнэтэй бөгөөд хүчтэй. Харин нийслэлийн одоогийн Засаг дарга Г.Мөнхбаяр Ховдын уугуул учраас түүний санах ойд 1960,70-аад оны Улаанбаатарын гудамж талбай бус, тэртээ Ховдын төв, эргэн тойрны уул хад оршдог биз. Иймээс хуучин барилгыг устгаж шинийг босгох захирамжинд гарын үсэг зурах мөчид түүний тархин дотор нь ямар ч реакци явагдахгүй.  Өмнөх богинохон хугацааны Засаг дарга, гэхдээ олон жил Иргэдийн төлөөлөгчдийн хурлын дарга байсан Т.Билэгт хичнээн олон барилгыг буулгасан төлөвлөгөө батлах ажлыг удирдав? Улаанбаатарын уугуул яавч биш. Ц.Батбаяр гэж хотын хөдөөнөөс ирсэн Засаг дарга хүртэл Сүхбаатарын талбайн өмнөх цэцэрлэгийг сүйтгэснээрээ нийслэлийн [төвийн] уугуул иргэдийг яаж доромжилж буйгаа хэзээ ч ухаарахгүй.  Тэгвэл нийслэлийн төвд төрж өссөн (даргын хүүхэд) хэрнээ хамгийн урт хугацаанд сүйтгэн байгуулсан М.Энхболдоос яагаад? гэж асуух нь зүйн хэрэг. Түүний дурсамжийг эрх мэдэл, мөнгө хоёр юу ч үлдээлгүй арчсанаас зайлахгүй. Ийм Засаг дарга нарыг захирч байх учиртай нийслэлийн иргэдийн хурлын төлөөлөгчид бол нэр дэвшүүлсэн намаараа сүлжилдсэн бүлэглэл. Хүмүүс хотын ч хамаагүй улс төрд гарахаараа уугуул байтугай суугуул иргэн ч биш болдог ажээ.

Өндөр, гоё, тансаг хэрнээ миний танихгүй Улаанбаатар. Ноднин хэдэн байрны дунд үлдсэн цэцэрлэг, тоглоомын талбайг булааж барилга барихыг эсэргүүцсэн оршин суугчдыг компанийн захирал залуу “та нар бүтээн байгуулалтыг эсэргүүцлээ” хэмээн зад загнасан. Энэ бол бүтээн биш сүйтгэн байгуулалт. Гэхдээ оройтчихлоо.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | Leave a Comment »

Улаанбаатарын сүйтгэн байгуулалт: Оросууд мэдсэн үү?

Posted by Бид on 2012/04/30

“Оросууд Улаанбаатар хотын ерөнхий төлөвлөгөөг боловсруулахдаа сая давсан хүн амтай болно гэж төсөөлөөгүй”, “Анх таван зуухан мянган хүнтэй хот байхаар төлөвлөж өгсөн Улаанбаатар хот өнөөдөр сая гаруй хүнтэй болчихоод байна”.  Хэт төвлөрөл, газрын маргаан, агаарын бохирдол, замын түгжрэл гэхчлэн Улаанбаатарын хамаг зовлонгийн тухай сурвалжлага, тайлбарыг ингэж эхлүүлдэг заншилтай. Дээрхэн нэгэн телевизийн сэтгүүлч залуу “манай нийслэлийг оросууд ийм олон машинтай болохыг мэдэхгүйгээр шавааралдсан байшин барьснаас автомашины зогсоолын газар алга” хэмээн хатуу шүүмжилсэн. Өмнөх амьдралыг сайн мэдэхгүй залуучууд буруу зөрүү ойлголттой явах нэг хэрэг. Харин ийм тайлбар Улаанбаатарыг замбараагүйтүүлсэн Засаг дарга нарт бөөн зол болж байгаа юм.

Монголын нийслэл яаж томрох, хөдөөнөөс хот руу нүүж шавааралдахыг байтугай өөрийнхөө улсыг задарч сүйрэхийг мэдээгүй оросуудыг зүгээр орхиё. Харин ч Улаанбаатарын ихэнх барилга байшин, хорооллыг барьж өгөөд зогсохгүй хүүхдийн тоглоомын талбай, цэцэрлэг, өргөн цэлгэр гудамж, нийтийн эзэмшлийн талбайг дэд бүтэц, шугам сүлжээтэйгээр үлдээснийг бид өнгөрсөн хорин жилийн турш мөлжиж дүүргэсээр өнөөдрийг хүрсэн билээ. Хорьхон жилийн “алсыг харж чаддаггүй” ах нарын барьж өгсөн дөрөвдүгээр цахилгаан станц өнөөдөр 1,2 сая хүнтэй болсон нийслэлд элбэг хүрэлцээд байгаа нь гайхалтай. Иймээс “оросууд манай хотыг сая давсан хот болно гэж мэдээд ийм том цахилгаан станц ярьж өгсөн” гэж ярьдаг болцгоох уу?

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | 1 Comment »

Улаанбаатарын сүйтгэн байгуулалт: Хэдэн баримт

Posted by Бид on 2012/04/30

Өнгөрсөн 2-р сард болсон Биеийн тамир, спортын үндэсний зөвлөгөөн дээр Ерөнхий сайд С.Батболд “Спортын төв ордны барилга нь бэлтгэл сургалтуудын шаардлага болон засвар үйлчилгээ авах тал дээр стандартын шаардлага хангахгүй болсон учир уг обьектийн суурин дээр нь орчин үеийн спортын бэлтгэл сургалтын бааз болох шинэ цогцолбор барихаар төлөвлөж байна” гэж мэдэгджээ. 1958 оны 10-р сард нээлтээ хийж хагас зуун жилийн турш монголын спортын амьдралын төв байсан энэ барилгыг хоцрогдож муудсанаар дуудаж элдвээр гоочилдог ч газрын хөрснөөс арчихад дэндүү хайран. Өршөөх хэрэгтэй.

Дараа нь жил нь буюу 1959 онд ашиглалтанд орсон Төв цэнгэлдэх хүрээлэн бол тэр чигээрээ монгол наадмын түүх. Гэтэл эргэн тойрны газрыг булааж орон сууцны барилгуудаар бүслүүлчихээд одоо “наадам  явуулахад багадлаа, наадамчид багтаж шингэх зайгүй”-гээр дуудсаар буулгах арга чарга хайдаг болжээ.

11-р хорооллын урд оршдог “хуучин гэмтэл” буюу “түлэнхийн төв”-ийн барилгыг нурааж буурин дээр нь найман давхар шинэ байшинг концессийн гэрээгээр босгох компани нь хэдийнэ тодорсон. Нураахын тулд огт засахгүй, сүүлийн арван жил нэг ч грамм шохой хүргэж будаг хүргэхгүйгээр Улаанбаатарын хамгийн сарампай байшин болгож гутаалаа. Эмнэлгийг өөр газарт бариад үүнийг музей  болгохсон.

Урдаа эх, хүүхдийн хөшөөтэй 1-р төрөх эмнэлгийн хоёр давхар анхны барилга бол хуучин Улаанбаатарын бас нэг билэг тэмдэг. Тэгвэл уржнан нурааж, буурин дээр нь “Бороо гоулд” компани төрөх эмнэлэг бариад дуусгаж байна. Яагаад заавал нэгийг нурааж байж нөгөөг барих гэж? Эх хүүхдийн төлөө учраас шүүмжлэх аргагүй, гэхдээ дараачийн 40 тонн алтны орд газрын лицензтэй тэнцэх наймаа…

Эхлээд Налайхад, тэр нь бүтэхээ больмогц Багануурт оюутны хотхон байгуулж улсын их, дээд сургуулиудыг бүрмөсөн нүүлгэж аваачих утгагүй ажил ид ундарч байгаа. Харин хотын төвд үлдэж хоцрох МУИС-ын түүхэн барилгыг яах тухай элдэв таамаг явдаг. Гэхдээ хэн нэгний толгойд тов тодорхой төлөвлөгөө бий гэдэгт эргэлзэх хэрэггүй.

Ноднин БСШУЯ-наас гаргасан “Соёл урлагийн зарим байгууллагын материаллаг баазыг шинэчлэх дунд хугацааны төлөвлөгөө” нэртэй баримт бичигт Монголын Үндэсний номын сан, Монголын үндэсний түүхийн музей, Байгалийн түүхийн музей, бас Улсын драмын эрдмийн театрийн барилгуудыг акталж буюу нурааж шинээр зориулалтын барилга барихаар тусгажээ. Үндэсний номын сангаас эхэлж байх шиг. 1951 онд баригдсан баганат барилгыг засаж тордох, эсвэл арагш өргөтгөхийн оронд (даанч арын цэцэрлэгийг устгаад барилга барьчихсан) хаа нэгтээ шинийг барих нэрээр хөсөр хаяж, тус бүртээ сая ном хэвлэл хадгалаастай хоёр жигүүрийн нэг талд “Моннис” цамхагийг босгочихсон бол нөгөө жигүүрт нь дараачийн барилгыг нааж байгаа.

XX зууны Монголын түүх, соёлын бөгөөд уран барилгын дурсгал болсон энэ барилгуудыг актлах тухай бичиж чадсан хүмүүс соёл хариуцсан яаманд суудаг нь  харамсалтай. Харин Д.Занабазарын нэрэмжит Дүрслэх урлагын музейн хуучин төрхийг хадгалаад өргөжүүлэн шинэчлэх тухай бичжээ. Эргэн тойронд сул талбай нэг кв.метр үлдээгүй тул яаж хэрэгжихийг бүү мэд.

Харин улсын Дуурь, бүжгийн эрдмийн театрын барилгад их засвар хийнэ гэжээ. Дэндүү сайхан учраас нурааж зүрхлэхгүй. Гэхдээ урд талд нь 17 давхар Central Tower хэдийнэ сүндэрлэсэн бол хойт талд нь илүү өндөр гозойх АН-ын Ардчиллын ордны суурийг ухаж эхэллээ. Ихэнх улс орны нийслэл хотын төвд түүхээ сахиж  эзэн хаан, парламентын ордны дээрээс өнгийхийг зөвшөөрдөггүй бол манайд хад асганы ёроолд хаясан мэт харагдах боллоо. Төрийн ордны зүүн талд Хэвлэх үйлдвэрийн түүхэн барилгыг балгас болгохын оронд үлдээчихгүй дээ. Хувьчилж авдаг л юм байгаа биз.

Тун удахгүй Улаанбаатарын хуучин барилгуудыг нурааж дуусна. Шалтаг нь: хоцрогдсон, хуучирсан, газар хөдөлбөл дарж ална. Энэ логикоор бол Төрийн ордныг бушуухан буулгаж шинийг барих хэрэгтэй. Гэхдээ жинхэнэ шалтгаан нийслэлийн төвийн газруудыг хэн нэгэнд авч өгөөд барилга бариулахад байгаа юм.

Хэрвээ ямар ч байшин барилгыг хэдэн арван жилээр засаж тордохгүй бол холцорно, муудна, яйжийна. Харин байлгая гэвэл засаад, газар хөдлөлтөөс айвал бэхлээд явбал ямар ч барилга дахиад зуун жил тогтоно.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | Leave a Comment »

Сүйтгэн байгуулалт: Хүүхдийн парк

Posted by Бид on 2012/04/29

Анх хүүхэд, залуучуудын “Найрамдал” парк, одоо Үндэсний соёл, амралтын хүрээлэнг битүү тагласан хашааны хойт хаалгыг хүнд даацын машин оруулахаар нээснийг хараад орж энэ зургийг дарсан юм. Хамгийн түрүүнд орос, монголоор бичсэн хоёр самбар эцсээ хүлээх мэт зогсох нь нүдэнд туслаа. Одоо үсгүүд нь баларч уншигдахаа больсон ч   МХЗЭ ба ВЛКСМ (Бүх Холбоотын Ленины Коммунист Залуучуудын Эвлэл)-ийн гишүүд энэхүү цэцэрлэгт хүрээлэнг барьж байгуулав, 1967 он гэсэн өгүүлбэрийг монгол, оросоор тус тусад нь бичсэн байсан санагдана.

“Төрсөн сайхан нутагтаа түүгээр үүгээр явахсан” – Д.Нацагдорж

Сүхбаатарын талбайн баруун урд босно гэж мэхэлсэн “Шангри-Ла” жинхэнээсээ энд босч байна.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | Leave a Comment »

Сүйтгэн байгуулалт: Цэцэрлэгт хүрээлэн

Posted by Бид on 2012/04/26

Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн нэрээр Туул голын дагуу тэртээ тэргүй зэлүүд зүлэг, бургас байсан газрыг хашаалж аварга том хаалга босгоод дотор нь энд тэндгүй цемент цутган мод тарьдаг дуулиантай бүтээн байгуулалт өрнөж байгаа. Гэхдээ нийслэлийн иргэдэд бүр ойрхон, яг хажууд нь, бүр хот дунд маш сайхан хоёр цэцэрлэгт хүрээлэнг өнгөрсөн зуунд байгуулж хэдэн арван жилийн турш хэдэн мянган мод тарьж ургуулсаар шинэ зуунтай золгосны нэг – Сэлбэ голын баруун эрэг дэх ДСНК-ийн гэгдэх томоос том цэцэрлэг нэг мэдэхэд орон сууцны хороолол болж төрөл арилжсан бол  нөгөөх нь Хүүхдийн паркийн газрыг хэдэн том компани хэрчиж хуваагаад дуусгах замдаа оржээ. Ингэхийг далдуур зөвшөөрсөн, дараа нь түүндээ тааруулж нийслэлийн хот төлөвлөлт, ерөнхий төлөвлөгөөг өөрчилж засварлан хууль ёсны болгож харагдуулсан нийслэлийн дарга нар өмнөх нүглээ цайруулахыг оролдож байгаа нь Үндэсний цэцэрлэгт хүрээлэн юм. Мэдээж татвар төлөгчдийн мөнгөөр. Үүнийг сүйтгэн, тэр байтугай устган байгуулалт гэвэл зохилтой.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | Leave a Comment »

Улаанбаатарын сүйтгэн байгуулалт: Хариуцлага ярьсангүй

Posted by Бид on 2012/04/25

Иргэний танхимд “Хотыг дахин хөгжүүлэх тухай” сэдвээр нээлттэй хэлэлцүүлэг болж Монгол Улсын Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж болон УИХ-ын хэсэг гишүүд, мэдээж нийслэлийн удирдлагууд оролцов.

Улаанбаатар хотын 2020 он хүртэлх ерөнхий төлөвлөгөө гэж хэдэн зуун хуудас цаас, картонон макет, самбаран зургууд байдаг хэдий ч нийслэлийн удирдлага өөрсдийн хаалттай олгосон газрын зөвшөөрөл, түүн дээр бариулсан барилгууддаа тааруулан засварлаж суудаг бүрэн дампуурсан баримт бичиг юм. Хууль засдагтай адил юм. Хэдхэн жилийн өмнө Улаанбаатар хотыг баруун тийш тэлж хөгжүүлнэ,  ЗДТГ-ын шинэ барилгыг Сонгинохайрхан дүүрэгт босгоно хэмээн макет хүртэл үзүүлж гайхуулсныг бид мартсан. Өнөөдөр нийслэлийн төр, захиргааны “Хангарьд” ордон хаана сүндэрлэснийг харвал тэр нь хүртэл залилан байжээ.

Гэтэл энэ хэлэлцүүлэг дээр Налайхаас цааш баригдахаар дуншдаг Их дээд сургуулийн хотхоны явцыг сонирхож, хэрхэн бүтэлгүйтэж байгааг чагнан толгой сэгсэрцгээж цаашдаа уялдаа холбоотой ажиллах, Хотыг дахин төлөвлөх хууль гаргах, 2020 оны Ерөнхий төлөвлөгөөний тодотголыг сайн хийх талаар зөндөө олон мэргэн санаа урсгаад тарцгаав. Ганцхан хариуцлага ярьсангүй. Нийслэлийн толгойд ээлж дараалан гардаг эрх мэдэлтнүүд өмнөхөө цайруулах, цаашдаа айх юмгүйгээр дураараа дургихдаа халхавч болгон ашиглах дараачийн цааснуудын үйлдвэрлэл эхэллээ.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | 1 Comment »

“Детективийн эсрэг детектив” хаачив?

Posted by Бид on 2012/04/23

Монгол Улсын гуравдахь Ерөнхийлөгчийн ажил хийдэг Н.Энхбаярын ярьж өгсөн “Детектив” нэвтрүүлгээр түүний хэргийг шалгаж байсан УМБГ-ын мөрдөн байцаагч, хошууч Р.Отгонжаргалыг гүтгэж, бас хачирт нь доромжилсний төлөө цаадах нь Сүхбаатар дүүргийн шүүхэд гомдол гаргасны дараа TV9-ээр онц байдал зарлаж “Манайхныг дуудаж байцаалаа… Бидний шударга нэвтрүүлгийг зогсоох гэж байна … Энэ бол хэвлэлийн эрх чөлөөг боомилсон хэрэг” гэхчлэн хэвлэлийн хурал хүртэл зарлаж  удахгүй “Детективийн эсрэг детектив” нэвтрүүлэг хийж монголын бүх авлигийг цувралаар илчлэхээ амлахад би хувьдаа их үнэлж билээ. Манай телевизүүдээс анх удаа жинхэнэ эрэн сурвалжлага явуулж гаргах болсон учраас.

Эхлээд 2-р сарын 11-ны орой 21.00 цагаас хөтөлбөртөө “Детективийн эсрэг детектив” гэж зарласан байв. “Шударга үнэний дуу хоолой” бэлэн байх нь аргагүй гэж бодов. Тэгтэл ямар ч тайлбаргүйгээр цуцалж онгойсон цагийг баахан рекламаар таглаж орхилоо. Хэтэрхий хүчтэй баримт орсон, магадгүй “бөмбөг дэлбэрэх” байсан учраас зүрхлээгүй байж мэдэх. Эсэхүл баримт нотолгоо дутсан? Ингээд дахин хүнд хүчир эрэн сурвалжлагаа үргэлжлүүлсэн мэт дахин хоёр сар шахам хүлээлгэсний эцэст хэдэн үдшийн өмнөөс анхааруулж байн байн зарласны эцэст 5-ны Пүрэв гаригийн 21.40-д, бас 7-ны  Бямба гаригийн 21.00 цагаас “Детективийн эсрэг детектив” нэвтрүүлгээ хоёр удаа зарлав. Гэвч дахиад хуурлаа. Худлаа нээрээ тайлбарлаж барих гэж оролдсон ч үгүй.

Өнөөдөр Н.Энхбаярыг барьж хорьчихоод байхад “Детективийн эсрэг детектив”-ээ гаргахгүй, гаргах байтугай зарлаж айлгах ч үгүй байна. Үнэхээр гүтгэчихсэн учраас тэр. Мөрдөн байцаагч яахав, монголын авлигачид энэ удаад аврагдлаа.

Posted in TV9 телевиз | Leave a Comment »

Мөнгө өгөхөөс нааш …

Posted by Бид on 2012/04/22

Эдийн засаг, бизнесийн сэдвийг барьж авсан сэтгүүлч, сонин хэвлэл, телевиз, радиогийн нэвтрүүлэг зөндөө. Гэхдээ бараг бүгдээрээ эдийн засгийн өсөлт, инфляц, татварын бодлого, өрсөлдөх чадвар, Таван толгой, ипотек, бодлогын хүү, дунд хугацааны хөтөлбөр, хөрөнгийн зах зээл, арга ядахад дэлхийн эдийн засгийн хямрал гээд дандаа том ярих тул зах зээлийн бодит үйл явдал, үзэгдлүүдийг тоож сонирхдог нь алга.

Гурав, дөрөвхөн жилийн өмнөөс электрон ба цахилгаан барааны зах зээлд “Некст электроникс” нэртэй тоглогч мэндэлж Улаанбаатарын энд тэнд, Дархан, Эрдэнэт, бас “төрөлх нутаг” (рекламын танилцуулгандаа бичсэнээр) Ховдод шар хаягтай дэлгүүрүүдээ байгуулсан юм. Тэгтэл нодингоос дэлгүүрүүдийн хагас нь Next Сenter нэртэй болж өөрчлөгдлөө. Хоёр найзын байгуулсан компани овоо хөл дээрээ босмогц муудалцаад салсан, гэхдээ урд зүгээс бараа оруулах сувгаа хоёулаа сайн мэдэх тул тус тусдаа үргэлжлүүлсэн мэт сэтгэгдэл төрж билээ. Тэгтэл энэ хавар дахин нэр, хаяг солигдож зарим дэлгүүрийн хаяг “Arina Electronics” болж өөрчлөгдөв.   Ариунаа биш Арина!  Яах аргагүй нэг юм болоод байна. Гэхдээ үүнийг сонин хэвлэлд сурвалжилж бичсэн, эсэхүл телевизээр үзүүлснийг санахгүй байна.

Хэрэв сэтгүүлчид энэ мэт зах зээлийн элдэв сонин, өөрчлөлт хандлагыг ухаж үздэгсэн бол сонин хэвлэл, телевиз, радиогийн эдийн засгийн булан, нэвтрүүлэг, бас энэ зүгийн сэтгүүлүүд өнөөдрийнх шиг уйтгартай байхгүйсэн. Хамгийн том BSB компани цахим дэлгүүр байгуулж лангуугаа Интернэтэд нээсэн нь өрсөлдөгч компаниудын бүтэл муутай өмнөх оролдлогуудаас юугаараа өөр, ер нь энэ зах зээлийг “Номин электроникс”, BSB, Global Electronics (Panasonic),”Оюуны ундраа” чухам ямар бараагаар хэд хичнээнээр хуваадаг гээд огт бичдэгггүй сэдэв, асуудал түм бум.

Ноднин ижилдүү дэлгэцтэй хэдэн зурагтаас сонгож ядсан эмэгтэй “хямдралтай юу, бэлгэнд нь юу ирэхэв” гэхчлэн баахан асууж асууж 10 хувь хямдруулсан тухай хов хоосон тоо, шал хэрэггүй залгуур малгуурханд хууртаад миний харсаар байтал тааруухныг нь авчихсан. Манай хэрэглэгчдийн сэтгэл зүй, тэдний эрэлт хэрэгцээ, цаашилбал жилийн 365 хоногийн турш үргэлжилдэг мөнхийн Sale, сая тэрбумын хонжворт сугалааны заль, цаанаас нь шоволзох маркетингийн арга ухаан, бас залилангууд зэрэг сэдвүүд хааяа нэг гардаг гомдол, заргыг эс тооцвол огт хөндөгдөөгүй. “Номин электроникс” бараагаа зарахдаа хүмүүсийн гэрт нь явж орох шахдаг хэрнээ баталгаат засварын газраа нийслэлийн тэртээ баруун захад цөлж эвдэрхий бараа таарсан азгүй худалдан авагчдаа дахин шийтгэдэг нь бас сэдэв.

Дээр эхлүүлсэн электрон барааны жишээг үргэлжлүүлье. Монгол нэр зүүсэн зурагт, ноутбүкүүд ар араасаа гарч ирлээ. Зургийн аппарат, камераас бусдыг бид “хийж” байна. Үндэсний үйлдвэрлэл! Хорь гаруй жилийн түүхийнхээ дунд хэсэгт “Номин электроникс”-т худалдагдаж амжсан “Монэл” брэндийн хэрнээ гаднаасаа MacAir шиг харагдах цалин цагаан ноутбукууд ямар үзүүлэлттэй, хэр сайн болохыг худалдагчид нь өөрсдөө сайн хэлж чадахгүй байна.  Уржнан MGM компани начин заан гээд бөхийн цолтой ширээний компьютер, ноднингоос соёмбо үсэгтэй ноутбүк гаргаж дээжээс нь УИХ-д бэлэглэсний нэг нь спикерийн ширээн дээр заларч амжсан. (Монгол Улсын Их хурлын танхимд телевизийн студи адил сурталчилгаа тавьсантай адил байсныг анзаарсан бололтой төдөлгүй болсон). Одоо “MCS электроникс”-ийн “Могул” ноутбүкүүд зах зээлийг эзэлж байх шиг. Гэхдээ рекламдсан шигээ зайгаа үнэхээр 5 цаг 30 минут барьдаг эсэхийг нотолсон, эсвэл няцаасан тестийг хаа нэгтэйгээс уншихсан. Энэ бүхэн эдийн засгийн бус технологийн сэтгүүл зүйн хариуцах ажил байх, гэтэл “Компьютер таймс” зэрэг төрөлжсөн сэтгүүлүүд хүртэл учир зүггүй магтахаас өөрөөр дуугарахгүй юм.

Хамаг шалтгаан энд байна. Манай хэвлэл мэдээлэл аливаа бизнес, компани, бараа, үйлчилгээг хамгийн түрүүнд реклам сурталчилгаа, бэлэн мөнгө гардаг АТМ шиг хардаг болжээ. Мөнгө өгвөл сурталчилна, өгөхгүй бол инфляц, хямрал, бодлогын хүү, дэлхийн эдийн засгийн хямрал мэтийн агуу сэдвүүдээ мөлжөөд суучихна.

“Мобиком” корпорацийн гүйцэтгэх захирал Д.Болор чимээгүйхэн ажлаа сэлгэж “Скайтел”-д яг тийм албан тушаалд очсоноор шууд өрсөлдөгч байсан “Юнител”, бас “Скайтел”-ийг зэрэг эзэмшдэг MCS-ийн хүн болжээ. Улс төрийнхөөр бол МАН-аас гараад АН-д элсэх, эсвэл эсрэгээр хийсэнтэй адил юм. 1,2 сая хэрэглэгчтэй “Мобиком”-ын эсрэг тун саяхан нэг сая хэрэглэгчтэй болсноо зарласан “Юнител”-ийн зарлаагүй дайн шийдвэрлэх шатандаа орж байх шиг. Хэрэглэгчиддээ байр орон сууцыг үе үе арав, таваар тарааж байхад хэдхэн нэгж, ярианы минутаар урамшуулж өрсөлддөг “Мобиком” удаан тэсэхгүй. Сэтгүүлчид шуугиулах, чаддаг нь эрэн сурвалжлах сэдэв энэ боловч зөвхөн захиалгат ярилцлагууд үзэгдээд өнгөрөв.

Сонин, телевизүүд компаниудтай хамтран ажиллах нууц гэрээний нууц заалтуудад дөрвөн мөчөө хүлүүлээд реклам сурталчилгааны захиалга, бас дуудлага ирэхийг тэсч ядан хүлээж гүйцэтгэсээр хамаг цаг, зай талбайгаа барж байна.

Posted in Нийтлэл, нэвтрүүлэг | 3 Comments »

Онлайн хэлэлцүүлэгт оролцоорой !

Posted by Бид on 2012/04/16

2012 оны Дэлхийн хэвлэлийн эрх чөлөөний өдрийг “ШИНЭ ДУУ ХООЛОЙ: Хэвлэлийн эрх чөлөө нийгмийн өөрчлөлтөнд хувь нэмэр оруулах нь” сэдвийн дор тэмдэглэхийг ЮНЕСКО гишүүн орнууддаа уриалжээ. Хэвлэлийн эрх чөлөө ба үзэл бодлоо илэрхийлэх эрх чөлөөний нэгдэл нь уламжлалт болон шинэ хэвлэл мэдээллийн хэрэгслээр дамжин хэвлэлийн эрх чөлөөг урьд өмнө байгаагүй шинэ түвшинд хүрэх замыг нээж иргэний нийгэм, залуучууд, хүй олонд нийгэм, улс төрийн асар их өөрчлөлт хийх боломж олгох болно.

“Глоб Интернэйшнл” төрийн бус байгууллагаас энэ уриалгы дэмжиж хэвлэлийн эрх чөлөөний ач холбогдлыг олон нийтэд ойлгуулах, түүнийг бэхжүүлэх, шинэ орчинд хэвлэл мэдээлэлд тулгарч буй бэрхшээлүүдийг хэрхэн шийдвэрлэхэд тус дөхөм үзүүлэх зорилгоор “ЧӨЛӨӨТ ХЭВЛЭЛ гэж ЧӨЛӨӨТ АРД ИРГЭД-ийг хэлнэ” онлайн хэлэлцүүлэг зохион байгуулж эхэллээ. Хэрвээ та энэ хэлэлцүүлэгт оролцож үзэл бодлоо илэрхийлэхийг хүсвэл дээрх зурган дээр дарж буюу http://www.globeinter.org.mn/media-freedom хаягаар хандаарай.

Хэлэлцүүлгийг “Хэвлэлийн эрх чөлөө нийгмийг өөрчлөх хүчтэй”, “Чанартай мэдээлэл олж авахад учирч буй бэрхшээл хэвлэлийн эрх чөлөөг хязгаарлаж буй нь”, “Шинэ орчин дахь хэвлэл мэдээлэлд тулгарч буй бэрхшээлүүд” гэсэн гурван сэдвийн явуулна.

Онлайн хэлэлцүүлгийн үр дүнг Дэлхийн хэвлэлийн эрх чөлөөний өдөр буюу 5-р сарын 3-ны өдөр “Глоб Интернэшнл” төрийн бус байгууллага, Монголын сэтгүүлчдийн эвлэл, Хэвлэлийн хүрээлэн хамтран зохион байгуулах “ШИНЭ ДУУ ХООЛОЙ: Хэвлэлийн эрх чөлөө нийгмийн өөрчлөлтөнд хувь нэмэр оруулах нь” сэдэвт дугуй ширээний ярилцлагын үеэр танилцуулна.

Posted in Хэвлэлийн эрх чөлөө | 2 Comments »

ТV баривчилгаа

Posted by Бид on 2012/04/13

4-р сарын 12-ны орой ажил тарах үед эхэлсэн Монгол Улсын гуравдахь Ерөнхийлөгч, МАХН-ын дарга Н.Энхбаярыг баривчлах үйл явдлыг хамгийн түрүүнд “Ийгл” телевиз  утсаар авсан мэдээгээр хүргэж, удалгүй дүрстэйгээр шууд дамжуулж эхэлснээрээ энэ талаар Монголд №1 гэдгээ дахиад нэг удаа нотлов. Явуулын ганц биш, хоёр гурван станц аваачжээ. Харин түүний хувийн TV9 телевиз барагцаалбал нэг цагаар хоцорчээ. Олон нийтийн телевиз  тэр шөнө унтахаасаа өмнө ямар ч байсан товчхон мэдээлж (гэхдээ амаараа?) амжсан нь сайшаалтай.

Удалгүй Улаанбаатарт байдаг телевизүүдийн ихэнх яаравчлан очиж шуурхай сурвалжлага, бичлэгүүдийг шөнийн турш (02 цагаас хойш яасныг мэдэхгүй, би унтчихав), харин үүрээр эртэлж өглөө нар мандтал үзүүлснээр энэ баривчилгаа гучаад жилийн өмнө Гүррагчаа сансарт ниссэн шиг монголчуудыг зурагтын өмнө уяж чадлаа. Манай телевизүүд яасан ч мундаг, хөдөөгүүр яасан ч олон сувгийг шууд үздэг болчихсон юм, хотоос ялгарах юм огт үгүй, тэр дор нь “яана аа, оймстой нь өргөхдөө яадаг юм” гэсэн ууртай сэтгэгдэл ирүүлээд байсан.

Үйл явдлын газарт тэр шөнө том бужигнаан боллоо. Хаана нь цагдаа, хаана нь сэтгүүлч, хаана нь МАХН-ын гишүүд, дэмжигчид, өөр хаана хэн байгааг бүү мэд. Монголчууд бид голдуу хар бараан хувцасладаг, иймээс хав харанхуй шөнө, хав хар хувцастай … бөөн хар юмнууд. Цагдааг форм, сэтгүүлчдийг камер, аппарат, микрофоноор ялгаж болох ч орилоон чарлаан хэнээс гарсныг таагаад ч нэмэргүй. Хан-Уул дүүргийн цагдаагийн ямар нэгэн дарга бололтой том эр, Авлигатай тэмцэх газрын мөрдөн байцаах хэлтсийн дарга Амарбат хоёрыг баахан хүүхнүүд бүслээд асуугаад ч байх шиг, загнаад ч байх шиг.  Тэр хавийг дүүргэсэн МАХН-ынхны уриа шаардлагад охид голдуу сурвалжлагчдийн толгой бүтэн эргэж “баривчлах бичгээ үзүүл”, “хүний эрхийг зөрчиж болж байна уу?”, “та нар Энхбаяр даргыг буудах гэсэн юм уу?”, “хэний захиалгаар яваад байна?” мэтийн үгэнд эргэлдлээ. TV9-ийнхэн сүрхий сайн ажиллаж энгийн хувцас өмссөн цагдаагийн бололтой ажилтнуудыг соргогоор илрүүлээд зогсохгүй араас нь элдэж хувцаснаас чангаан зургийг авч амжсан. Арай л баривчилж тушаагаагүй.

TV9-ын тайлбарууд нь ер бусын хурц агаад “амь насанд халдах оролдлого”, “7-р сарын нэгний хэргийг илчилсний хариу”- гаас доош буусангүй. Үнэхээр дайчин зэвсэг юм аа. Шөнө дунд Н.Энхбаяр сурвалжлагчаа гэртээ оруулж суулгаад өөрийг нь баривчлахаар цагдааг явуулсан 6 хүний нэрийг хэлж өглөө: Д.Дорлигжав, Ц.Элбэгдорж, С.Баяр, Сү.Батболд, Ц.Мөнх-Оргил, Ц.Нямдорж, Илүү ч үгүй, дутуу ч үгүй. Тэр зургаа даалгавар өгөхөд нь Н.Энхбаяр хажууд нь зогсож байснаас зайлахгүй.

Энэ баривчилгаа телевизүүдийн хувьд мэдээллийн найр байв. Яаж ч фантаазлаад, ямар ч реалити шоу зохиогоод Монгол улсын төрийн тэргүүн байсан хүнийг бөөн адал явдалтайгаар, хүчээр, сэвхийтэл өргөөд ачиж явахыг бодож олохгүй. Энэ бол бүхэл бүтэн улс төрийн нам, УИХ-ын дөрвөн гишүүнийг хоромхон зуур дэргэдээ авчирч чадсан Н.Энхбаярын нэр хүнд, бас “гавъяа”. Гэхдээ Монгол Улсын иргэн урьд нь жолооч, бизнесмен, Ерөнхийлөгч, малчин, авлигын загалмайлсан эцэг, өвгөнтийн архичин, цагдаа хэн ч байсан, хуулийн байгууллагаас арван удаа дуудуулахгүйгээр очоод уулзчих, цагдаагийнхний хувьд гадаад кинон дээр гардаг шиг тухайн газарт хөндлөнгийн хүмүүсийг нэвтрүүлэхгүй тууз (police line) татаж тусгаарлах, Авлигатай тэмцэх газрын хувьд хэвлэлийн төлөөлөгчөө урдаа гаргаад яриулах,  сэтгүүлчдийн хувьд өөрийн телевизийн нэрийг томоор бичсэн хантааз өмсөж ялгарах гээд бөөн сургамжтай боллоо. Телевизээр үзсэн миний чихэнд гэхэд зарим этгээдийн чулуудсан тун эвгүй үгнүүд хэдэнтээ сонсодсон. Хамгийн бага муугаар бодоход, нэг охин ойчоод бусдын хөлд гишгүүлчихвэл, нэг тэнэг сэмээрхэн том чулуу аваад олны толгой дээр шидчихвэл юу эхлэхэв? МАХН-ын Ерөнхий нарийн бичгийн дарга Н.Удвал “маргааш Сүхбаатарын талбай дээр гарч сонгуулийн бус хувьсгал хийж энэ засгийг унагаая” гэж албан ёсоор уриалсан. Чадаагүй нь яамай.

Маргааш үдээс өмнө телевизүүд хэсэгхэн амсхийж, харин 14 цагаас Хэвлэлийн хүрээлэнд АТГ-аас хийсэн хэвлэлийн хурлыг багтаж ядсан олон сэтгүүлч сурвалжлахад бас л “Ийгл” (бага зэрэг дүрсний алдаатайгаар) шууд дамжуулах шиг болов. Н.Энхбаяр Японы шашны байгууллагын бэлгийг завшиж TV9-ыг байгуулсан тухай баримт уншигдсаны дараа тус телевизийн сурвалжлагч “Та нар TV9 телевизийг хаана гээд 150 гаруй ажилчдыг ажилгүй болгох уу? гэж асуулаа. Зүв зүгээр ажлаа хийж яваа сэтгүүлчийг ингэж айлгах гэж. Энэ хэвлэлийн хурлыг TV9 хэзээ хойно хасч тайраад хагас дутуу гаргажээ.

Өдрийн 14 цагаас Сүхбаатарын талбай дээр МАХН-аас зохион байгуулахаар зарласан цуглааныг TV9 телевиз 14.30-ын үед шууд дамжуулж эхлэхдээ “TV9-өөс өөр телевиз эрх баригчдын дарамтаас айгаад очихгүй байна, бид дамжуулна” гэж амалсан хэрнээ хувьсгал хийхэд хангалтгүй цөөн хүн цугларсан тул 14.55-ын үед шууд таслаад солонгос киногоо үзүүлж тайвширсан байна.

Амралтын өдрүүдэд Энхбаярыг хамгаалсан ярилцлагууд TV9-ээр дүүрчээ. Гэтэл түүний засаглалын үед Соёлын гавъяат хүртсэн нэгэн “Энхбаяр бол гэгээрсэн хүн” хэмээн дүгнээд дараачийн магтаалуудыг үнэ цэнэгүй болгов. Бусад нь бурхны хэмжээний юм ярих л үлдсэн.  TV9-ын ширүүн мэдээ, сурвалжлагуудын эх сурвалж нь “… гэсэн мэдээлэл байна”, “.. . гадуур яригддаг”, “… гэж ойлгогдохоор байна”, “… гэж үзэх хүн ч бий”, “… гэсэн болгоомжлол төрөхөөс өөр аргагүй” болж хувирлаа. Монголын уул уурхайн баялаг, байгаль орчныг сайн хамгаалдаг TV9 телевизийг энэ өдрүүдэд эзэн нь, түүнийг дагасан улс төрчид жинхэнээсээ “алж байна”.

P.S: 2012.04.14-нд хийсэн хэвлэлийн хурал дээр Н.Удвал “Цэргийн ангиуд биднийг дэмжиж байна. Бас цагдаагийнхан МАХН-ыг дэмжиж энэ муухай юманд оролцохгүй гэж байгаа тухай мэдээ бидэнд ирж байна” гэж ярив. Өдөөн хатгана гэж энийг хэлэх байх.

P.P.S: 2012.04.15-ны орой Н.Удвал дарга “Шонхор” телевизийн ярилцлагад оролцохдоо “… Буудлаа шүү, аллаа шүү гээд ороод ирсэн… Ямар ч үгийн солиогүй муужруулаад аваад явсан…” гэлээ. Сүүлийн хэдэн өдөр энэ хатагтайн хэлж ярьж байгаа нэг л биш ээ!

Posted in + ТЕЛЕВИЗ, Улс төр, эдийн засаг, TV9 телевиз | 2 Comments »

Хуулийг ярилцлагаар орлуулахуй

Posted by Бид on 2012/04/12

Өнөөдөр Монгол Улсын гуравдахь ерөнхийлөгч Н.Энхбаяр Төрийн ордонд сэтгүүлчдийг цуглуулж (тэртээ тэргүй тэнд жижүүрлэж зогсдог) байгаад 2008 оны 7-р сарын 3,4,5-ын өдрүүдэд УИХ-д суудалтай намуудын удирдлагуудтай хийсэн гурван удаагийн уулзалтын 300 хуудас тэмдэглэлийг ил болгожээ. Үймээн хэдийнэ дэгдэж МАХН-ын цагаан ордон шатаж дууссаны дараа онц байдал тогтоож байж намжаасан ч 5 хүний амь үрэгдэж, хэдэн зуун хүн хоригдсоны болсон ярианууд.

Нөгөө л “сонгууль шударга бус” болсон тухай гомдлууд. Хэрвээ тийм баримт, нотолгоо байгаа бол цаасан дээр буулгаж Сонгуулийн ерөнхий хороо, шүүх, цагдаад хандахын оронд хэлэлцье, тохиролцъё, зөвшилцъе. Хуулийн заалт ярьдаггүй ээ.  Өнөөдөр шударгаараа “гайхуулж” байгаа экс Ерөнхийлөгч маань хуулиас гадуур хашгичихаа болих тухай анхааруулж, хариуцлага нэхэхийн оронд хэдэн өдөр дэмий чалчуулсан байгаа юм даа. Үймээнийг хэн өдөөсөн, хэн үргэлжлүүлсэн нь бүгд тодорхой байхад шүү.

Тэрнээ өмнө буюу яг 7-р сарын 1-ны орой үймээнчид МАХН-ын байрыг гүйцээчихээд Соёлын төв өргөөг эхэлж байхад Ерөнхийлөгч улс төрийн намуудын дарга нар цуглуулж С.Баярын хэлснээр “баахан мэргэн цэцэн” ярьцгаасан байдаг.  Тэд хэл амаа олж зөвшилцөнгүүт бүх юм хэвийн болчих юм шиг. Хүмүүсийг уриалж  дуудан хөөргөж хөөргөчихөөд үймээн самуун дэгдэж хяналтаас гарангуут амиа хоохойлоод бултчихсан хүмүүстэй ярих юм юу ч байгаагүй.

Posted in Улс төр, эдийн засаг | Leave a Comment »

“Юун долоон сарын нэгэн”

Posted by Бид on 2012/04/11

УИХ-ын сонгуулийн тухай шинэ хуулийг МАН (МАХН) ба Ардчилсан Нам хоёр хавсайдаж байгаад сонгогчдоосоо асууж хэлэлцүүлэхгүйгээр 2011 оны 12-р сард баталж гаргасан. Сүүлийн хэдэн жил учир зүггүй муулж гутаасан өмнөх хуулийг бас төстэй аргаар 2005 оны 12-р сард баталсан түүхтэй.

Сонгуулийн шинэ хууль бол энэ зөвхөн хоёр намын, тэр тусмаа Их хуралд суугаа гишүүдийн бүтээгдэхүүн  юм. Өөр хуулийн төслийг болохоор худлаа нээрээ санал авч салдаггүй хэрнээ энэ удаад тас нууж өмнөх дөрвөн жилийн турш зурагтаар гарсан, тойрогтоо хэдэн тэрбумыг зарцуулсандаа яг тааруулж, хэрвээ барахааргүй бол гулсаад, эсвэл намын жагсаалтаар шууд гарахаар тооцоолж бараг өөрсдийнхөө овог, нэрийг жагсааж байгаад баталсан шинэ хуулийн ганцхан заалтыг Үндсэн хуулийн цэцээс цуцалж магадгүй болоход л хууль тэр чигээрээ хэмхэрч мэдэхээр болжээ. Одоогийн гишүүд 2008 оны сонгуулиар бүгд тойргоос гарч, сонгогчдынхоо төлөө үхэн хатан зүтгэнэ гэж тангараг өргөсөн хэрнээ дараачийн сонгууль дөхөхийн хэрээр зангаа хувиргаж “бид тойргийн сонгогчдод дарлуулахгүй” гэж занасаар байгаад тойроггүй жагсаалтыг гаргаж ирсэн. Үндсэн хуулиар бол бид УИХ-ын гишүүнийг шууд буюу яг нэрлэж саналаа өгөх ёстой байтал намыг сонгох болчихлоо.

Сонирхлын зөрчилтэй хүмүүс буюу УИХ-ын гишүүд өөрсдийгөө сонгуулах хуулийг өөрсдөө батлан гаргасныг болиулах арга байдаггүй нь харамсалтай.

Ядахдаа алдаа мадаггүй хэрэгжвэл сайнсан. Гэтэл Үндсэн хуулиа зөрчсөн заалтуудтай нь илэрсэн,  цахим үнэмлэх хэвлүүлж амжихгүй, амжлаа ч санал тоолох машинд таарахгүй… Бөөн будлиан, эцэс төгсгөлгүй хэрүүл, “сонгууль шударга бус боллоо” гэсэн санааны зоргоор хашгичих үндэс хэдийнэ тавигджээ. Тун саяхан УИХ-ын гишүүн Батж.Батбаяр “Би сонгуульд оролцоод ялагдах юм бол би л лав хүлээн зөвшөөрөхгүй… Юун долоон сарын нэгэн… Бүр илүү юм болно” гэж илүү ч үгүй, дутуу ч үгүй заналхийлэхийг телевизээр үзлээ.

Posted in Улс төр, эдийн засаг | 1 Comment »

6-р сарын 30-ны хэрэг …

Posted by Бид on 2012/04/08

2008 оны УИХ-ын сонгуулийн дараа дөрвөн хүнийг буудаж алах үеэр хариуцлага алдсан хэргээр цагдаагийн дарга нарыг шүүх гэж ядаж байна. Онц байдал тогтоож нийслэл хотын төв хэсэг цагдаагийн бүрэн мэдэлд орчихоод байхад хүмүүс буудуулсныг (харин нэг хүн яагаад ч юм МАХН-ын намын байранд нэвтэрч угаартсан) өөр хэнээс асуух юм бол? Амарболд генерал, Ганбаатар хурандаа, Зоригт хурандаа шагайж гох дараагүй (харин Батсүх хурандаагийн талаар эргэлзээтэй юм уншсан) байлаа ч үл мэдэгдэх этгээд(үүд) бусдыг намнаад, эсвэл хурц гэрэл тусгасан хар машинаар хөөж пулеметоор шүршээд явахад цагдаагийнхан мэдээгүй, иргэдээ хамгаалж өөдөөс нь байлдаж устгаагүйн төлөө зад шийтгэх хэрэгтэй. Иракт манай байлдагч Азбаяр алан хядагчийг яаж устгасан билээ? Харин шоронд хорих, хорих бол хичнээн, цолыг хураах хураахгүйн алин болох нь цэвэр хуулийн асуудал. Дөрвөн хүнийг “мэргэн” оносон этгээдүүд харгис цагдаа, хар машинтан, харь гаригийнхны аль нь ч байсан заавал олох ёстой.

Гэхдээ энэ бүхэн 7-р сарын 2-ны хэрэг юм. Өмнөх өдрийн 23 цаг өнгөрч байхад онц байдал зарласны дараа цагдаагийнхан үймээнийг дарж галдан шатаагчдыг элдэн хөөж хэдэн зуугаар баривчлах үеэр хүмүүс алагдсан явдал 00 цагаас хойш буюу 7-р сарын 2-ны Лхагва гаригт болжээ.

Харин жинхэнэ 7-р сарын 1-нд МАХН-ын байрны өмнөх талбай руу жагсагсад цуварч, тэр нь үдээс хойш аажмаар улангассан дайралт болж хувирахад цагдаагийнхан тэднийг тараах, ядахдаа зогсоох гэж өдөржин оролдсон ч чадалгүй дийлдсэнээр орой тийшээгээ Цагаан байшинг (хачирт нь Соёлын төв өргөөний зүүн, зүүн урд хэсгийг) галдан шатаалгасныг бид телевизээр бараг реалити шоуны түвшинд үзсэн тул цаг цагаар санаж байгаа.

Харин 6-р сарын 30-ныг бараг ярьдаггүй. Урьд өдөр нь болсон УИХ-ын сонгуулийн санал хураалт дуусаад саналын хуудсыг тоолсон шөнө сонгуулийн тойрог, хэсгийн хороод дахь ажиглагчдынхаа утасдсан мэдээг хүлээсэн нэр дэвшигчид оволзож үүрээр 76 нь мишээж эхэлсэн бол өөрийгөө Төрийн ордонд заларснаар сэрүүн зүүдлээд сая, тэрбумаар шатсан бусад хэдэн зуун нөхөд хэсэг зуур гацаанд орсон. Ганц нэг нь “би ялж явсан… ”, “ялах байсан юм… ” хэмээн сулхан бувтнасаар өглөөтэй золгож гашуудал зарлахдаа тулах зуур аврал санаандгүй ирсэн юм. Сонгуульд оролцсон улс төрийн хоёр том намын нэг – Ардчилсан Намын дарга Ц.Элбэгдорж 30-ны өдөр Сүхбаатарын талбай дээр гарч “өнгөрсөн шөнө манай нам ялж явсан чинь өглөө ялагдчихлаа. Ингээд монголын ард түмэн саналаа луйвардуулчихлаа” гэж албан ёсоор зарласнаар шударга бус сонгуулийн тухай дөвчигнөлийн гинжин урвал эхэлсэн. “Нотлох баримт”-тай болж хөөрөөд их удирдагчийн дүрд хувирсан Магнай тэргүүтэй ялагдагсад энд тэндгүй том жижиг цуглааныг дараалан асааж Төв шуудангийн урдах замыг хааж … тэр нь шөнө дөл болтол үргэлжилж түр намжаад маргааш нь жинхэнэ 7-р сарын нэгэн эхэлсэн билээ. .

2008 оны УИХ-ын сонгууль үнэхээр шударга бус болсон уу? Яг ингээд луйвардсан гэж 3D кино шиг дүрсний гүнзгийрэл, өнгөний ялгаралтай ярьцгаадаг ч дөрвөн жил өнгөрөхөд шүүхээр нотлогдсон нь ганц хоёрхон. Сонгуулийн сурталчилгаанаас эхлээд нэрсийн жагсаалт, бүртгэл, санал хураалт, тооллого төгс биш, гэхдээ тэр үеийн сонгуулийн хуулийн дагуу явагдсан. Онгорхой цоорхойтой ч хэдий ч “сонгууль шударга бус боллоо” гэж дарга нь зарласан Ардчилсан Нам МАХН-тай нэг хөнжилд шурган толгойгоо битүүлж баталчихаад бөөн баяр гарч ирсэн тэр хуулийн дагуу. Тэгээд Сонгуулийн ерөнхий хороог хоёр нам тохиролцоогоор байгуулж дарга Баттулгыг МАХН-аас, ерөнхий нарийн бичгийн дарга Баярсайханыг АН-аас гэхчлэн сөөлжүүлэн томилж улс орон даяар сонгуулийн тойрог, хэсгийн хороо тус бүрийг МАХН, АН хоёр талаасаа тэнцүү (бүр АН-ынх бага зэрэг илүү гэдэг) бүрдүүлсэн. Хулхидуулчихлаа гэж дагаж чарласан жижиг намууд тэр яриад байгаа луйвруудыг олж хараад ховлохуйц нүд,  амтай хүмүүсийг бас оруулж байсан.

Тэгсэн атал, бас УИХ-ын сонгуулийн эцсийн байтугай урьдчилсан дүнг ч зарлаагүй байхад Ц.Элбэгдорж хашгичихаад эхэлсэн нь намаа сонгуульд ялагдуулснаа барагцаалчихаад эртхэн цайруулж өөрийгөө авч гарах гэснийх. Хэрвээ хоёр хоногийн дараа юу болохыг мэдсэн бол амаа хамхих байсан гэж найдья. Ерөнхийлөгч болсон хойноо хоригдогсдыг бушуухан өршөөж тарьсан балгынхаа ул мөрийг хагас дутуу балласан. Харин 5 хүний амийг бараагүй.

Сургамж юу вэ гэвэл нэгэнт өнөөдөр үймээн самуун эхэлбэл зогсоох найдлага үгүй, цагаа тулахаар улс төрчид сүүлээ хавчаад зугатна, ардын хүүхдүүд (үймээнд хөөрсөн залуучууд) ардын хүүхдүүдийг (цагдааг) баахан довтолно, тэд буцаагаад хариугаа авна. Өнөөдөр хувьсгал хийж самуурахад бэлэн залуучууд, ажилгүйчүүд, бүр ахмадууд Улаанбаатарын гудамжинд хар мянгаараа байна. 2008 онд МАХН-ын байрыг түймэрдээд баригдагсдын ихэнх нь сонгуульд санал өгөөгүй хүмүүс байсныг нотолсон тоо бий. Юун “саналаа луйвардуулсандаа бухимдсан иргэд”.  Ардчиллаас хойш төрсөн шинэ үеийн дунд “ху” нам гэгч юмны эсрэг ямар нэгэн сэдэл байдаг …

Posted in Улс төр, эдийн засаг | Leave a Comment »