АЖИГЛАГЧ

Монголд, Монголын хэвлэл мэдээлэлд юу болж байна?

Гишгэх газаргүй наадамчид буюу хотойх дэнжгүй наадам

Posted by Бид on 2012/07/14

Хаваржин уран зургийн галерейд үргэлжилсэн “Нэгэн зууны тэртээх Монгол Улс” үзэсгэлэнд тавигдсан түүхэн гэрэл зургийн хэсэг энэ байна. Одоогоос 99 жилийн өмнө буюу 1913 оны 7-р сарын 23-ны өдөр францын зурагчин Стефан Пассе Тасганы овоон дээр гарч тэр үед өнгөт зургийн цорын ганц арга байсан автохром дөрвөлжин камерийнхаа дуранг урагш чиглүүлж байгаад Нийслэл хүрээний ерөнхий байдлыг буулгажээ. Гайхалтай зураг. Бүр гайхалтай юм гэвэл дархан цаазат Богд уул 100 жилийн дотор огт өөрчлөгдсөнгүй. Оройгоороо яг өнөөдрийнх шиг битүү ногоон хүрэм. Дэлхий дулаарч халуураад ч захаасаа нэмж халцарсан юм алга. Дахиад 700 жилээр урагшлуулж төсөөлбөл, энэ ногоон хөндийгээр нум сум агссан морьтон эрс ийш тийш давхихдаа яг энэ зурган дээрх уулыг ширтэж, тэр голд нь торойх ганц толгойг харж явсан байж таарна. Хоорондоо ямар уул, юун толгой гэж хэлэлцдэг байсан бол?

Дашдоржийн Нацагдорж “Түүхийн шүлэг”-тээ “Хангай дэлхий хэвээрээ атал хүний явдал их хувирсан” гэж ямар үнэн хэлэв ээ! Өнөөдөр энэ хөндийд сая хагас хүнтэй Улаанбаатар хот босч, тэр Зайсангийн ам барилгаар дүүрчээ.

Тээр тэнд 50-иад онд Голын цэнгэлдэх нэртэй модон стадион баригдаж хажууханд нь 1958 онд одоогийн Төв цэнгэлдэх хүрээлэн боссон. Тойроод том жижиг мухлаг, павильеонууд, зүлэг мод, цаашаагаа Туулын бургас, тэгээд Туул гол… Монголчууд бүгдээрээ цугларч наадсан ч багтахаар наадмын талбай энэ байжээ. Тэгвэл өнөөдөр Төв цэнгэлдэх, сур,  шагайн талбай гурав арайхийн тэсч үлджээ. Зүүн талаас нь өндөр орон сууцнууд таглаж, урд хойноос нь одоохондоо навтар барилга, хашаанууд сэмээрхэн шахсан энэ бүслэлт хумигдсаар. Зай талбай болгоныг хамгаалахгүй зарж, зам талбайг нь цардахгүй, зүлэг модыг арчлахгүй сөнөөж Төв цэнгэлдэхийг өөрийг нь хуучирч муудсан, багтааж шингээдэггүйгээр нь дуудан гутааж байгаад нэг л өдөр хөсөр хаямагц дараачийн өндөр барилгууд бүчээд авна.

2012 оны наадам сайхан болов. Үлдэж хоцорсон жаахан зайд чихэлдсэн ч гэсэн сайхан наадлаа. Наадам юм чинь. Гэхдээ өөрчлөх цаг болсон. Эмх замбараа, зохион байгуулалт, хугацаа, хуваарь, ядахдаа зар гэж алга. Төрийн хуультай, улсын баяр наадам атал есөн цагаан тугаа залахаас өөр олигтой ёслол, дэг жаяг тогтоолгүй өдий хүрчээ. Бүх юм барагцаагаар хааш яйш явах юм. Наадмын нээлт гэж жил болгон хэн нэгэн найруулагч дураараа өөрчилж суудаг концерт. Ерөнхийлөгчийн санаачилсан монгол ёсолгоог бэлдсэнгүй. Ноднин Монголын үндэсний бөхийн холбоо 6002 бөхийг Төв цэнгэлдэхэд зогсоон тоолуулж байгаад зодоглуулж Гиннесийн номонд оруулсан шиг сүр сүлдтэй ёслол үгүйлэгдлээ.

Гэхдээ энэ бүгдийг бий болгож, журамлаж болно. Гагцхүү наадамчид гишгэх газаргүй, наадам хотойх дэнжгүй болсныг яах вэ? Монгол наадам гэж монгол хүн ногоон зүлгэн дээр тааваараа сууж бөх, морь, сураа үзэхийг хэлдэг баймаар. Ногоон зүлэг, хотойх дэнж гэж Хүй долоон худгийг хэлээгүй шүү. Соёолонгийн тоосонд хийморио сэргээхээр очсон биш хэдэн арван мянган машины дугуйнаас босоод буусан өлөн шороонд битүү дарагдаад буцлаа. Саяхан төр солигдож наадмын талбайг үгүй хийсэн М.Энхболд даапаалж байгаа юм шиг баяр наадмын улсын комиссыг даргалахаа больж байх шиг. Уг нь Яармагийн дэнж дээр наадамлах байсан юм, даанч зарчихсан…

Сэтгэгдэл бичих

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: