АЖИГЛАГЧ

Монголд, Монголын хэвлэл мэдээлэлд юу болж байна?

“Тэнэг” хуулиуд

Posted by Ажиглагч on 2011/09/21

Бид хэвлэл мэдээллийн сонин хачны булангаар Америк, Англид голдуу байдаг тэнэг хууль, дүрэм, журмуудын талаар зөндөө уншиж сонсож байсан.

АНУ-ын Алабама муж улсад нүдээ боогоод машин жолоодож болохгүй, Канзаст харанхуйд явганаар зам гарах бол заавал гэрэл ойлгогч зүүх ёстой, Калифорнийн Лафайет хотод бусдаас метрийн дотор шүлсээ хаявал, Аризона мужид аяга ус харамлавал, Арканзаст мужийн нэрийг буруу дуудвал, Колорадо мужид согтуугаар морь унавал, харин Коннектикутэд сахлын хутаг ашиглаад хаявал гэмт хэрэгт тооцогдоно. 

Францад гахайг Наполеоноор нэрлэхийг хатуу хориглодог ба төмөр зам дээр үнсэлцэхийг зөвшөөрдөггүй. Англид хатан хааны маркийг дугтуйн дээр уруу харуулж наавал төрийн гэмт хэрэг. Австралид машиндаа түлхүүрийг нь үлдээж болохгүй, Викториа мужид чийдэнг зөвхөн тусгай зөвшөөрөлтэй цахилгаанчин солих эрхтэй. Мөн зурхайн зурлага зохиох, унших, мэргэлэх хориотой. Бас амиа хорлохыг хүнд гэмт хэрэгт тооцдог гэнэ. Дани улсад жолооч машинаа асаахын өмнө 1. Гэрэл, тормос, жолоо, дохиогоо шалгана. 2. Машин дор хүүхэд байгаа эсэхийг шалгах үүрэгтэй. Канадын Квебект францаар хараал хэлэх, машинаа гудамжинд угаах хориотой бол Нова Скотиа мужид борооны үеэр зүлэг усалж болохгүй. Боливид эмэгтэй хүн бар, ресторанд ороод ганц  хундагаас илүү вино уухын хорьсон хууль зуугаад жил үйлчилж байна. Сингапурт ойлгомжтой. Тэнд метронд бохь зажлах, гэртээ нүцгэн явах, жорлонгийн ус таталгүй үлдээх хатуу шийтгэлтэй. Өмнөд Солонгост замын цагдаа нар өдрийн туршид авсан хахуулиа даргадаа мэдэгдэх албатай бол Тайландын иргэн улсынхаа мөнгө тэмдгээ гишгэлбэл гэмт хэрэг, учир нь түүн дээр эзэн хааны зураг байдаг. Бидний мэдэхээр Хятадад нэгээс дээш хүүхэд төрүүлэхийг хориглож дааж давшгүй торгууль төлүүлдэг төдийгүй их сургуульд зөвхөн “оюун ухааны хөгжилтэй хүмүүс” элсэх эрхтэй байдаг.

Бүр усан тэнэг гэмээр хуулиуд (“тэмээн дээрээс загас барихыг хориглоно”, “загасанд архи өгч согтоож болохгүй” гэх мэт) зөндөө. Эрт урьдын цагт голын эрэг дээр хэдэн ковбой загас барингаа архидаж (эсвэл архидангаа загас барьж) суугаад дэгээнд юу ч ороогүйд бухимдсан шал согтуу нэг нь дэмийрч “энэ муу загасыг согтоогоод барина аа” гээд лонхоо атгаад ус руу орсон,  тэгээд живсэн байж магадгүй. Одоо бол хэн ч зөрчихгүй, яагаад гэвэл тийм хэрэг гарахгүй.

Тэдний Ерөнхийлөгч, парламентийн гишүүд,  муж, хотын захирагч нар үнэхээр тэнэг байсан хэрэг үү? Судлаад үзэхэд, дээрх хуулиуд анхандаа тийм ч тэнэг биш, тус бүрдээ амьдралд тохиолдсон  тов тодорхой хэрэг явдал, гэмт хэрэг, осол, гэнэдлээс сэргийлэх, давтаж гаргуулахгүйн тулд зохиогдсон ч он жилүүд өнгөрч цаад нөхцөл шалтгаан арилахын хэрээр дэмий, шал дэмий, сүүлдээ тэнэг болон хувирчээ. Гэхдээ зуун жилийн өмнөх ч шүүхийн шийдвэр хүртэл жишиг буюу прецедент болдог хуулийн тогтолцоотой улс оронд хэрэг болдог байх. Эсвэл тоож цуцалдаггүй. Ямар ч байсан тэр нийгмийн амьдралын зөв зохион байгуулалт, өндөр соёл хэзээ нэгэн цагт дүрэм, журам, хуулиас хэлсэн байна. Огт үгүй байснаас тэнэг ч гэсэн хуультай байвал дээр. Мэдээж сайн хуультай бол бүр сайн.

Манайд заримдаа иймэрхүү “тэнэг” хууль, журам үнэхээр үгүйлэгдэх юм. Траншейны нүхийг таглаж байхыг үүрэгдээд орхих бус, жишээлбэл, тагыг хаягдал төмөрт хүлээж авсан бизнесменээр дахиад 10 тагны мөнгийг гаргуулж бүрэн бүтэн байдлыг жилийн турш хариуцуулах,  хариуцсан байгууллагын даргаар “траншейны тангараг” өнгөрүүлэх (“таг болгоныг  гагнуулна, орой бүр очиж шалгана” гэх мэтээр) ч юм уу. Арваад жилийн өмнө “Хархорин” зах дээр аавынхаа гараас хөтөлж явсан 8 настай охин траншейны нүхээр ойчиж цогцсыг нь хэдэн километрийн цаадах цэвэрлэх байгууламжаас гаргаж авснаас хойш жил бүр хэдэн хүн (хамгийн сүүлд манай нэртэй сэтгүүлч) траншейнд унаж амиа алдаж байгааг сануулбал огт инээдтэй биш. Бүр дээшээ явбал, сонгуулиар олонхи, цөөнх болсон хоёр нам нэг хөнжилд орохыг хориглох гээд  “тэнэг” хуулийн шаардлага мөн ч их байна даа.

Хэрвээ Монголд хаа сайгүй “тэнэг” юм гарч байвал тэдгээрт таарсан “тэнэг” хууль журам гаргаж тэр хавтгайрсан тэнэглэлийг таслан зогсоож байхаас өөр арга алга.

Сэтгэгдэл бичих

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: