АЖИГЛАГЧ

Монголд, Монголын хэвлэл мэдээлэлд юу болж байна?

Төрийн албаны шинэтгэл ил тодоос эхлэнэ

Posted by Ажиглагч on 2011/06/28

Зургадугаар сарын 23-нд болсон “Төрийн албаны шинэтгэл: сорилт, боломж” үндэсний чуулганд хэвлэл мэдээлэл, төрийн бус байгууллагуудаас төлөөлөл урьж оролцуулсны нэг нь би. Чуулганы “Шударга, хариуцлагатай төрийн алба” салбар хуралдаан дээр боломж олгосныг ашиглаж дараах хэдэн санааг хэлсэн юм.

Юутай ч шударга, хариуцлагатай байдлыг эхлүүлэх хамгийн үр дүнтэй аргыг санал болгож байна. Энэ бол ердөө л ил тод байдал. Итгэхэд бэрх байж магадгүй, гэхдээ нээлттэй болгоход л төрийн албанд хууль бусаар шургалаачид дальдчиж, албан тушаалтнууд улаан цайм мэдэн будлихаа больж, но-той юм харагдвал хэвлэл мэдээлэл шуугиж гарна.  Эндээс жинхэнэ хяналт, хариуцлага эхэлж байгаа юм. 

Бид аливаа асуудалд дэндүү ерөнхий ханддаг хэвээрээ байна. Төрийн ил тод байдлын шалгуур үзүүлэлтийг жагсаасан Засгийн газрын 143-р тогтоолын “Хүний нөөцийн бодлогын ил тод байдал” гэсэн хоёрдугаар хэсэг төрийн албанд шууд хамаатай ч “хэрэгжүүлсэн байх”, “тусгасан байх” гэх мэтээр ерөнхийлжээ. “Сул орон тооны зарыг олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслээр нээлттэй зарласан байх” тухай цорын ганц тодорхой заалт төрд ажиллахыг хүссэн хүмүүст хэрэгтэй ч бусад иргэд, олон нийтийн хувьд хүртээлгүй юм.

Ийм учраас төрийн ил тод, нээлттэй байдлыг томъёолсон тодорхой шаардлага, нарийвчилсан зохицуулалт, стандарт хэрэгтэй. Хэрвээ иргэн хүн хуулиар хориглосноос бусдыг, харин төр зөвхөн хуулиар зөвшөөрснийг хийдэг гэвэл төрийн ил тод байдал ч бас журамлагдах ёстой. Энэ танхимд төлөөлөл нь ирсэн канад, эсвэл сүүлийн үед Ерөнхий сайдын яриад байгаа тэр евростандартыг авах хэрэгтэй.
 
Би чухам ямар ил тод байдлыг хүсч буйгаа хоёр жишээгээр тайлбарлая.  Өнөөдөр төрийн албанд  төчнөөн хүн орсон, төдөн хүн, хувь процент ингэж тэглээ гэсэн статистик мэдээлэл хангалтгүй болжээ. Үүнээс хойш төрийн ямар ажил, албан тушаалд хэн суугаа, шинээр орж гарсан, дэвшиж буусныг хүн тус бүрээр тэр дор нь шууд зарладаг байх ёстой. Тагнуулын ажилтан зэрэг нууцлах шаардлагатайг хассан ч 99 хувь нь ил тод байх боломжтой. Тэгвэл бид сонин юм олж харна. Өнөөдөр манай нийгэмд хамгийн хаалттай институц бол улс төрийн намууд. Эрх баригч хоёр нам гэхлээр бид намын байраар нь төсөөлдөг ч үнэн хэрэгтээ тэд төр дотор байршдаг. Улс төрийн албан тушаалтнуудаа дагаад Ардын намын дэргэдэх Нийгмийн ардчилал нэртэй залуучууд, эмэгтэйчүүд, оюутны байгууллага, эсвэл АН-ын харгалзах байгууллагууд бүгд төрд орчихсон, татвар төлөгчдөөр тэжээлгэж суугаа. Намууд хүссэнээ хийж чаддаг. Хэлээд ч нэмэргүй. Төрийн албаны шалгалт өгөөгүй залууг агентлагийн дэд даргаар тавьсныг Төрийн албаны зөвлөлөөс 4 удаа анхааруулж бичиг явуулсан гэж сонссон. Өчигдөр тэр нөхөр албан тушаалдаа хэвээрээ, зурагтаар ярьж суухыг харлаа. Төрд хууль бусаар шургах (шургуулах) арга ухаан урлаг болтлоо хөгжсөн байна. Сул орон тоог зарлахгүй байх, өрсөлдөгчгүйгээр шалгаруулах мэтийн шууд хулгайгаас эхлээд үүрэг гүйцэтгэгч, гэрээт, дадлагажигч нэрээр амжуулдаг. Энэ бүхний оргил, төгс хэлбэр нь мэдээж “зөвшилцөл”.

Хоёр дахь жишээ. Би сая Төрийн албаны хууль, журмуудыг үзлээ. Төрд ажилладаг хүмүүсийг цалин хөлс, элдэв тэтгэмж, дэмжлэг, тусламж гээд чамлахааргүй харж ханддагийг олж мэдлээ. Дээрээс нь сургалт, сургууль соёл, орон сууц… Төрийн албан хаагч орон сууцаар хангуулах эрхтэй гэсэн хуулийн ганц заалтын цаана дураараа дургидаг, үүнийг дэлгэх цаг болсон. Төрд ороод нийгмийн асуудлаа шийдвэрлүүлэх, орон сууцны нөхцлөө сайжруулах далбаан дор 3,4,5 дахь удаагаа байр, мөнгөн дэмжлэг хуваарилуулдаг гэж байна. Зарим сайд үр хүүхэддээ өгч, эсвэл зарчихаад түрээсийн байранд суугаа нэрээр дараачийнхийг нэхэж суугаа.

Эрх мэдэл, албан тушаалаа хувьдаа ашиглахыг авлига гэдэг. Тэгвэл байгуулллага, хамт олноороо яг тийм үйлдэл хийхийг юу гэж нэрлэх вэ? Тухайлбал, байгууллагын буюу төрийн мэдэл, нийтийн эзэмшлийн газрыг өөрсөддөө хэдэн орон сууц авах болзолтойгоор хувийн компанид өгч барилга бариулаад зүлэг модыг устгуулж, ардын хүүхдүүдийг тоглоомын юмуу  биеийн тамирын талбайгүй үлдээх явдал хавтгайрчээ. Энэ бол хариуцлагатай  төрийн алба яав ч биш.

Засгийн газрын 2010 оны 288-р тогтоолоор батлагдсан “Төрийн захиргааны албан хаагчийн дүрэм”-д “Төрийн захиргааны албан хаагч нь албан тушаалын байдлаа урвуулан ашигласан, эсхүл хууль зөрчсөн болон ёс зүйн хэм хэмжээний аливаа зөрчилтэй эвлэршгүй байж, энэ тухай эрх бүхий байгууллага, албан тушаалтанд заавал мэдээлнэ” гэсэн мөртлөө дарга нь арга хэмжээ авахгүй, нуун дарагдуулбал яах нь тодорхойгүй үлджээ. Иймд яаж “Шүгэл үлээх” талаар бодоцгооё. 

Өнөөдрийн чуулганаар Төрийн албан хаагчийн эрмэлзэх 9 зүйлийг батлах юм байна. Чухал баримт бичиг байх, гэхдээ төрийн албан хаагчид бол нэгдүгээрт, сонгон шалгаруулалтаар орж шигшигдсэн, хоёрдугаарт, тангараг өргөж дээд зэргийн ухамсартайгаа харуулсан, гуравдугаарт, насанд хүрсэн хүмүүс байж зөвхөн эрмэлзээд байвал дэндүү чамлалттай. Одоо хатуу шаардлага, хариуцлага нэхдэг цаг.  

Би нэг иймэрхүү юм хэлжээ. Чуулганд оролцогсод дандаа том том бодлого ярьцгаав. Харин Нийгмийн даатгалын ерөнхий газарт ажилладаг нэгэн эмэгтэй Баянзүрх дүүргийн Засаг дарга (одоо нийслэлийн Засаг даргын орлогч) Мөнхбаатар дарга өөрийг нь дүүргийнхээ Нийгмийн даатгалын хэлтсийн даргаас чөлөөлж хэлмэгдүүлсэн тухай гомдол мэдүүлэхэд салбар хуралдааныг хөтөлсөн эдийн засагч Жаргалсайхан нэхсээр “Тэр жилийн сонгуулиар манай Өмнөговь аймгаас Идэвхтэн энэ тэр гээд олон сайхан хүмүүс нэр дэвшихээр нь сэтгэл хөдөлж баяр хүргээд амжилт хүсчихсэн юм” гэдгийг хэлүүлж чадав.

Бас энэ чуулган дээр Ерөнхий сайд С.Батболд өөрийн биеэр оролцон (ер нь Монголд болж буй бүх хурал чуулган,  арга хэмжээнд оролцож, ихэнхийг ивээлдээ авдаг болжээ) үг хэлж, УИХ-ын дарга Д.Дэмбэрэл илгээлт ирүүлсэн бол Монголдоо түр ирээд байсан Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдорж мэндийн зөрүүгүй яваад өгсөн нь “Төрийн албаны зөвлөлийг татан буулгавал таарна” гэсэн байр сууриа сануулсан хэрэг биз.

2 Responses to “Төрийн албаны шинэтгэл ил тодоос эхлэнэ”

  1. Уншигч said

    Асуудлыг ерөнхийлж, хэт том бодлого ярьдаг гэдэг үнэн. Би тань шиг хурал зөвлөгөөнд сууж байгаагүй. Гэхдээ телевиз сониноос харж байхад бүгд л маш том том юм ярьцгааж байгаа харагддаг. Санаа зорилго нь сайхан л даа. Гэхдээ тэгж хэтэрхий дээгүүр харсан, ерөнхийлсөн зүйлс амьдралд бууж хэрэгжихгүй л байгаа юм. Манай төрийн байгууллагуудын дотоод журмыг гайгүй компаны журамтай харьцуулбал их зөрөө гарах байх даа. Эцэст нь таны хэлсэн санаануудыг дэмжиж байна. Ялангуяа сайн стандарт, нарийн зохицуулалт олон зүйл дээр дутагдаад байгаа.

  2. Byambaa said

    Гоё нийтлэл болжээ

Сэтгэгдэл бичих

Fill in your details below or click an icon to log in:

WordPress.com Logo

You are commenting using your WordPress.com account. Log Out / Change )

Twitter picture

You are commenting using your Twitter account. Log Out / Change )

Facebook photo

You are commenting using your Facebook account. Log Out / Change )

Google+ photo

You are commenting using your Google+ account. Log Out / Change )

Connecting to %s

 
%d bloggers like this: