АЖИГЛАГЧ

Монголд, Монголын хэвлэл мэдээлэлд юу болж байна?

Гологдсон ард түмэн

Posted by Ажиглагч on 2015/04/28

Сүүлийн хэдэн сар популистууд гэж муухай хүмүүсийг цоллох хөдөлгөөн Монголд давалгаалж байна. Ерөнхий сайд Ч.Сайханбилэг сарын эхээр телевизээр үг хэлэхдээ, улс орноо өөд татах тухай их үйл хэргийг, тэр тусмаа Оюутолгой, Тавантолгойг өдий хүртэл саатуулсан буруутнаар популистуудыг зарлаж “жагсах уу, засгаараа оролдох уу… орилсон хашгирснаараа … хүмүүсийн зовлонгоор наадагсдын … өвөлжин өлслөө… ” гэх мэтээр зад загнасан билээ. Албан ёсоор хэлсэн үг шүү!

x             x                 x

Тэр муусайн популистууд хаана байна? Нэр, овог, албан тушаал? Барьж аваад төр засагтаа тушаая! Ордныхноос асуухлаар яагаад ч юм нэр хэлж чаддаггүй, зүгээр л гудамж руу заах юм. Нээрээ гадуур Оюутолгойн гэрээ, Тавантолгойн гэрээ, Ноён ууланд алт олборлохыг шүүмжлэгчид бий, зарим нь бүр өлсөөд авсан. Тэгээд юу гэж? Тэдэнд эрх мэдэл байхгүй, Ноён уулыг тэднээс асуухгүйгээр хэдийнэ шийдсэн, Оюутолгой шийдэгдсэн, Тавантолгойг УИХ мэдээд шийднэ. Бас УИХ дотор хэдэн популист бий гэдэг ч олонхи нь популист биш юм бол гар өргөөд шийдээд явахыг хэн ч хориогүй. Интернэт, фэйсбүүкийг хар гэх биз, гэхдээ төр засаг хэдийд олон нийтийг сонсдог болчихов? Ерөнхий сайд гар утасны мессежээр улс орны хөгжлийн замыг сонгож авсныг эс тооцвол.

x             x                 x

Ориг популистууд мэдээж төрд байгаа. Төрд ч биш, төрийг эзэгнэсэн намуудад. 2004 оноос хойш эвслийн, эв нэгдлийн, эв эеийн нэртэй хөнжил гудасны асуудлаас болж сөрөг хүчин үзэгдэхээ больж, бие биенээ хуучин коммунист юмуу арчилллын баг зүүсэн мэтээр цоллож чадахаа больсон тул популизм хэмээх эзэнгүй сав олоод авчээ. Бас хажуугаар нь ард түмэн хэмээх томоос том сав гаргаж ирлээ. Одоо юуг ч чихсэн багтана. Шатахууны үнийг бууруулахын оронд цалин, нийгмийн халамжийг нэмсэн харамсалтай явдал боллоо гэнэ. Та нар яах гэж Оюутолгой, Тавантолгойн мөнгийг түрүүлж аваад хуваагаад цохичихсон юм бэ? (Ерөнхий сайдын үг!) Ер нь биднийг сонгож төрд гаргасан та нарын хохь гэж шуудхан хэлж, сонгогчидоо зүсэн зүйлийн онош тавихаараа уралдах боллоо. Уул шугамандаа ард түмэн улс төрчдөө шилж голж сольдог атал манайд улс төрчид нь ард түмнээ голдог болж. Нэртэйгээр нь өөр сайн ард түмэн дээр очиж сонгогдоод удирдаасай. Ингээд ардчиллын 25-ны жил орох дээр иргэд маань 25 жилийн турш буруу сонголт хийсэн тэнэгүүд төдийгүй бүтээн байгуулалт, хөрөнгө оруулалтанд зарцуулах улсын хөрөнгийг гурван саяулаа идэж уусан хам хэрэгтнүүд болж хувирах нь тэр. Өгнө, чадна, зүгээр, итгэ гэж сонгуулж дураараа дургичихаад одоо сайхан нохойтож байна аа?

x             x                 x

Ингэж мадлуулаад, дээрээс нь элдвээр хэлүүлээд зүв зүгээр сууж байдаг номхон ноомой ард түмэн монголчуудаас өөр байх уу? Төр засгаа, бас намаа дээдэлнэ гэж жигтэйхэн. “Энхрий хайрт нам” гэх мэтийн сүсэглэл Монголд л бий. Тэртээ дээрээс социализм, ардчилал, зах зээл, хувьчлал, ер нь юуг буулгасан шууд дагана. Өнөөдөр нэг ч ажил хаядагггүй улс ганц манайх. Олон телевиз үржүүлж томруулдаг болохоос биш жагсаал цуглаансаад байх алга. Энэ жил ганц удаа өлсөхөд цагдаа ирж нэг бичиг үзүүлээд буулгачихсан. Гаднаа ганц ч дайсангүй, хойт хөршөө яаж ч хажигласан тэд бензинээр таслаагүй, урдах нь Эрээнээ хаадаггүй, гуравдахиуд нь өгөх, туслах, зээлдүүлэх, хөрөнгө оруулах гээд оочирлосоор байгаад эрхлүүлчихсэн.

x             x                 x

Манайд ямарваа асуудал, бэрхшээлийн талаар хурал, семинар, судалгааны эцсийн дүгнэлтийн 99 хувьд тогтолцоо буруу, хууль тогтоомж адгийн болж таардаг. Ийн дүгнэхэд амар, хэн нэгнийг нэрлэхгүй, хал балгүй. Яг үнэндээ хүн, хүмүүс, гэхдээ гудамжинд яваа бус, эрх мэдэлтэй хүмүүс буруутай, тэд хариуцлага хүлээх ёстой. Улс төрчид, төрд гарсан намууд. Тэд бүгд нэр, овог, албан тушаалтай. Тэд тогтолцоог, хуулийг сайжруулж, эсвэл өөрсдөд ашигтайгаар өөрчилж, эсвэл өөрчлөхгүй байж чаддаг. Тахиа, өндөг хоёрын аль нь анхдагч вэ гэдэг бол улс төрд хэдийнэ шийдэгдсэн асуудал.

Posted in Янз бүр | Leave a Comment »

Нэр, овог, албан тушаал

Posted by Ажиглагч on 2015/04/28

Улсын Их Хурлын чуулган, Төрийн ордны их танхимд тасрахаа больсон үндэсний чуулган нэртэй аварга том хурлууд, тэр дундаа энэ хаврын эдийн засгийн форумын индэр, тоо томшгүй олон семинар, бас телевизийн хэлэлцүүлэг, хэвлэл мэдээллийн ярилцлагыг үзэхэд манайхан монголын бүү хэл дэлхийн эдийн засгийг хямралаас яаж гаргахыг мэдээд байна. Төрийн өндөрлөгүүд, сайд дарга, албан тушаалтнууд би, бид, манай нам мэднэ, чадна гээд тас зуураастай. Тэгвэл өнөөдрийн энэ их гацаа, бүтэлгүйтэл, дуусч өгдөггүй шилжилт юуных вэ?

x               x               x

Одоогоос яг 80 жилийн өмнө буюу 1935 онд хойт хөршид нөхөр Сталин большевикуудын намын идэвхтний хурал дээр “Алдаа болгонд нэр, овог байх ёстой” хэмээн анх дуугарсан гэдэг. Хариуцлага алдвал толгойгоороо хариуцна шүү гэсэн үг. Шууд утгаараа. Үүнийг Ежов, Берия, Микоян нарын комиссарууд шүүрэн авч овог нэрээс гадна ажил, албан тушаал гэж нэмэв. Дээрх гурав өөрсдөө ямар ажил албатай байсныг санавал дарга, цэрэггүй хяргаад өгье гэсэн заналхийлэл. Араас нь зам харилцааны ардын комиссар Каганович хариуцсан салбартаа яв цав тааруулж “төмөр замын осол болгонд”, сүүлдээ “рельс төмрийн тав болгонд овог, нэр, албан тушаал бий” гээд гүйцээсэн түүхтэй.

1930-аад он гэхэд хувьсгал, иргэний дайн, хамтралжуулалт, өлсгөлөнг арай ядан туучиж европын орнууд, тэр дундаа ирээдүйн дайсан Германаас илт хоцрогдсон Зөвлөлт Холбоот Улс чухамдаа буруутанг шууд нэрлэдэг энэхүү харгис зарчимд тулгуурлан улс орноо асар түргэн үйлдвэржүүлж, төдөлгүй Эх орны аймшигт дайнд ялж чаджээ. Өнөөдрийн өндөрлөгөөс харвал, төмөр замын тав ховхрох бүү хэл элдэв осол сүйрэл, ялагдал ажилчин, цэрэг, даргаас илүүтэйгээр харалган бодлого, муу удирдлага, эцсийн дүндээ буруу тогтолцооноос улбаатай, буруутныг нэрлэ гэвэл Сталин, Иосиф Виссарионович, албан тушаал нь их удирдагч гэж эхэлсэн жагсаалт урсах байсан. Гэхдээ тэгээгүй, өнөөдрийнх шиг “комисс” байгуулж учир шалтгааныг дэнслээгүй, тэгье гэсэн ч дэлхийн дайн хэдийнэ ойртож нэгэнт хожимдсон байсан, ингээд сая сая амийг зольж байж улс үндсээ авч үлдсэн болж таарлаа.

x               x               x

Баруунд Сталиныхтай төстэй Name and Shame хэмээх зарчим байдаг аж. Энэрэнгүй сонсдож байвч тэд буруутанг хэрхэн шийтгэснийг сонсоход дан ичээгээд зогсдоггүй бололтой. Испанид шуудан зөөгч Габриэль Грандос гэгч нөхөр залхуураад 42 мянган захиаг хаягаар нь хүргэж өгөлгүй устгасныхаа төлөө 1972 онд 384 мянган жилийн хорих ялаар шийтгүүлж Гиннесийн номонд орсон байдаг. Тус улсын шуудангийн тогтолцоо нэг их буруутаагүй. Японд Фукушима-1 атомын цахилгаан станцын осолд цунами биш, TEPCO компани буюу хүмүүс буруутайг тусгай комисс тогтоожээ. Байгалийн гамшигт бэлэн биш байсан,  сандарсандаа буруу ажилласан гэж. Манайд бол цөмийн шинжлэх ухааны дутууг, Цөмийн энергийн газрыг олон удаа байгуулж буулгасныг, төгсгөлд нь дэлхийн дулаарлыг буруутгах байсан. Антарктидийн мөс хайлж Номхон далайн ус огцом нэмэгдсэн юм чинь. Харин Хятадад бол шууд л …

x               x               x

1990-ээд онд Улаанбаатарт траншейны тагийг ховхолж хоёрдогч түүхий эдэд тушаах болсноос хойш олон амь тэр доош үйгджээ. Тод санаж байгаагаас, 2000-аад оны заагт Хархорин захын урд хэсгээр өнгөрөх хотын бохир усны төв шугамын таггүй нүх руу таван настай охин санаандгүй гишгэж хөл алдахад хөтөлж явсан аав нь бас гараа алдчихсан. Маргааш нь охины цогцсыг хэдэн километрийн цаана орших цэвэрлэх байгууламжийн шүүлтүүрийн торноос салгаж авсан юм. Хотын том дарга нар жижиг дарга нартаа энэ асуудалд онцгой анхаарч, сахилга, хариуцлагаа дээшлүүлэхийг мянгантаа үүрэгдсэн. Тэгэхийн оронд “Траншейны таг болгонд овог, нэр, албан тушаал бий шүү ” гээд тогтчихсон бол ийм эмгэнэл цааш үргэлжлэхгүй, жишээлэхэд баарнаас гарч ирээд ярилцаж зогссон хэдэн нөхдийн нэг нь гэнэт доош орохгүй, хамгийн сүүлд манай нэртэй сэтгүүлч онгорхой траншейнд унаж амиа алдахгүй байсан ч юм билүү, хэн мэдлээ. Өнөөдөр замын суваг шуудууны нүх, цөмөрхийнд дугуйгаа чихүүлж хэмхэрсэн машины тоогоо алджээ. Саяхан нэг цагаан машин дээшээ харчихсан хэвтэж харагдсан. Мөшгөөд үзвэл, Улаанбаатарын тагтай таггүй нүх болгон данс бүртгэл, эзэнтэй байсан, байгаа, байх ч болно. Худлаа гэвэл энэ газар хэний эзэмшлийнх вэ, хураалаа барилаа гэвэл хавтас дүүрэн нотолгоо сугавчилсан дарга, захирал, эзэн хэдхэн минутын дотор харваад л орж ирнэ.

x               x               x

Төрийн одон тэмдэг, гавъяа цолны тоогоор ардчилсан Монгол улс коммунист Хойт Солонгосын мэдээж хаана ч хүрэхгүй, гэхдээ гурван сая хүнд ногдуулж үзвэл байдал эвгүйтэж мэднэ. Манайд сайн ажил амьдрал, сайн үйлс болгонд эзэн олддог хэрнээ буруу зөрүүд бол гонжийн жоо. Дээрхэн овог нэр нь Б.Наранхүү, албан тушаал нь УИХ-ын гишүүн эрхэм өршөөлийн хуулийг дэмжиж ярихдаа, татвар, төлбөрөөс зайлсхийсэн, хөрөнгөө нуусан бүгдийг өршөөчих, яагаад гэвэл төрөөс бизнес эрхлэгчиддээ эцэг шиг хандаж яг ижилхэн хайрлах ёстой гэв. Ганц лангууны орлогоо нуусан, бараа нь борлогдохгүйгээс татвар гаалиа төлөөгүй ба хэдэн арав, зуун тэрбумаар хүүлээд улам шунаж далд хийсэн, урьд нь өршөөгдөж амташсан хоёрын зөв бурууг цэгнэхгүйгээр хавтгайд нь өршөөх юм гэнэ. Ямар ч ул мөр, “нэр, овог, албан тушаал” үлдэхгүй.

Бодоод байхнээ, эцэг нь үр хүүхэддээ тэгш хандах гэдэг аятайхан санаа. Нэгэнт тийм бол хүмүүсийн гавьяаг их бага гэж алагчлахгүйгээр жишээлбэл, морь сойдог бүгдэд манлай уяач цол хүртээе. Гавьяат цолоор тухайн салбарын бүх хүнийг зэрэг шагная, дунд нь олгосон ч яахав. Яагаад гэвэл төр иргэддээ адил тэгш хандах ёстой…

x               x               x

2012 оны намар “Тэнгис” кинотеатрын хажуугийн барилгаас унасан бэхэлгээ төмөрт цохиулсан оюутан залуу газарт ухаангүй хэвтэж байхад хотын төвд шахуу энэ газарт түргэн тусламж ирэхгүй 30-40 минут хүлээлгэсэн төдийгүй хажуугаар өнгөрч таарсан түргэний машин “завгүй, өөр дуудлагатай” гэж тас ширвээд арилсны дараа тусламж авч чадалгүй нас баржээ. “Тэнгэс”-т кино үздэг (бүгд гэсэн үг) хүн бүрийг цочоосон энэ хэргийн дараа түргэн тусламжийг тойрч бөөн хэлэлцүүлэг өрнөж билээ. Дарга нар эхэндээ замын бөглөрөөг, тэгснээ машин хүрэлцээгүйг буруутгаснаа арай биш болохыг мэдмэгцээ түргэн тусламжийн үйлчилгээний тогтолцоо, түргэний жолооч, эмч нарын цалин хөлсны талаар баахан гомдоллосоор намжаасан. Уг нь тэр дуудлага яаралтай тусламжийн төвд хэдэн цаг, минутад ирсэн, хүлээж авсан, ямар машин хаанаас хөдөлж, эсвэл эргэж Тэнгис рүү очсон, очоогүй тухай л тов тодорхой үйлдэл юмуу эс үйлдлийн учрыг олох тухай асуудал. Хэрвээ тэгсэн бол “нэр, овог, албан тушаал ” заавал олдох байсан.

Бараг гурван жилийн дараа, саявтар, бас л хотын дэндүү төвд буюу Peace Tower-ийн урд гурван сурагч машинд мөргүүлэхэд түргэн тусламж цаг шахам хүлээлгэжээ. Тэгтэл яг энэ үеэр нягтлан нь бүрэн тоноглосон түргэний гоё машин хөлөглөн овоо хэдэн граммын хүнд жинтэй бололтой нэгэн бичгийг хэдэн метрийн цаадах хотын захиргаа руу тээвэрлэж явсан байдаг. SBN байх аа, телевизийн сурвалжлагчийн гайхширсан асуултад хариулсан нь: “манайх өдөр бүр нэг машинаа дотоод ажилдаа явуулдаг ш дээ”. Үүнийг сэтгүүлч харуулсан тулдаа “Улаанбаатар шиг сая хүнтэй метрополитен хотод” түргэний машин төд төчнөөн дутагдалтай тухай аймшгаас бид аврагдсан.

x             x                 x

Өнгөрсөн арваад жилд 300 орчим, зөвхөн 2014 онд 26 хүн барилгын ослоор амиа алджээ. Байдал ноцтой тул шинээр томилогдсон Барилга, хот байгуулалтын сайд Д.Цогтбаатар салбарынхныг цуглуулж Төрийн ордонд бүхэл бүтэн зөвлөгөөн хийв. Завсарлагаар нь компанийн захирлууд ярилцлага өгөхдөө “тогтолцоо буруу учраас ажил олгогч, хөдөлмөр хамгааллын байцаагч буруутаад өнгөрч байна” гээд хөдөлмөрийн аюулгүй байдлын зардлын талаар баахан гомдоллов. Бас бэхэлгээний трос, механизмын чанар гээд зөндөө олон асуудал байгаа гэнэ. Ерөнхийдөө “зам төмрийн тав” гуай буруутаж байгаа. Манай хүнлэг, энэрэнгүй нийгэмд эзэн, захирлын толгой бөнжигнөхгүй нь сайн хэрэг, даанч барилгачид амиа алдаад байх уу?

x             x                 x

Сүүлийн хэдэн жил нийслэлд газрын маргаан тасраагүй ч багассан нь хотын дарга нар хууль дүрмээ сахиж эхэлснийх бус, хотын хамаг газрыг олгож чигжээд үндсэндээ дууссаных юм. Тэгтэл хэд хоногийн өмнө Баянгол дүүргийн нэгэн орон сууцанд хэт ойр суурь ухсанаас нураах шахав. Хууль, дүрэм, журам, стандартыг май чи гэж байгаад уландаа гишгэж нулимсан нь буруутны нэр овог, албан тушаал хэн хэн бэ? Ил болсон захирамж зөвшөөрлийг харахад үе үеийн Засаг дарга нарын гарын үсэг дурайна. Тэд газрыг метрлэж, нүхний гүнийг хэмжиж, зураг төсвийг сөхөж шалгаагүй байж болох ч тэгдэг алба, албан тушаалтныг өөрөө томилж удирддаг. Гэтэл нэрлэгдэх бүү хэл, бусдыг загнаж буруутгаад бараг шударга үнэний дээд болоод сууж байх юм. Бас барилгын компанийн эзний нэр овог нууц, зөвхөн менежер гээд нэг нөхөр урдуур сүүтэгнээд байгаа. Япон, Солонгост бол жинхэнэ эзэн нь аль хэдийнэ ирж уучлал гуйн бөхөлзөөд л …

Posted in Янз бүр | Leave a Comment »

Олон нийтийн радио, телевизийн улс төрийн зөвлөл

Posted by Ажиглагч on 2015/01/29

Олон нийтийн радио, телевизийн тухай хууль батлагдсанаас хойш яг 10 жил өнгөрчээ. Энэ  өдөрт зориулж Төрийн ордонд хэлэлцүүлэг зохион байгуулж ухаантай юм олныг хэлцгээв. Голдуу мөнгө. Гэхдээ үндсэн асуудал бол мөнгө биш. УИХ-ын гишүүн Су.Батболд зэрэг эрхмүүд уг хуулийг өлгийдөж авсан загалмайсан эцгүүд болохоо сануулаад юуны өмнө Үндэсний зөвлөлийн гишүүдийг улс төрчид томилж байгааг засах хэрэгтэй гэсэн мэргэн санааг толилуулав. Өөрсдөө ганцхан сарын өмнө Үндэсний зөвлөлийг АН ба МАН – 10:5 гэсэн харьцаагаар гараа өргөж томилчихоод шүү! УИХ-ын чуулганы тэр хуралдаан дээр Д.Ганхуяг гишүүн “Энэ бол улс төрийн томилгоо ш дээ” гэсэн. Яг үнэн. “Улс төрийн зөвлөл” гэж нэрлэдэг болцгооё. Хөдөөнөөс, Баян-Өлгийгөөс биш юмаа гэхэд зүгээр нэг ажилчин, дарга биш залуу, оюутан, эмч багшийг андуурч эндүүрээд ч болов оруулсангүй. Шударга байцгаая л даа гэж нэг хүн уриалаад байгаа. Хэнийг аль нам, хэн гишүүн, юуны сайд шургуулсан нь духан дээрээ сийлээстэй. Нэр дэвшүүлэх хугацаа дуусаагүй байхад “Ерөнхийлөгч хүнийхээ нэрээ өгчихсөн” гэж байнгын хорооны дарга Бакей ярьж харагдсан. Олон нийтийн радио, телевизийн тухай хуульд зааснаар тэднийг нэр дэвшүүлсэн байх ёстой төрийн бус байгууллагуудыг эрэн сурвалжлаад ч олдохгүй байгаа. Нууц байгууллагууд юм болов уу?

Одоо эрх баригч намын нарийн бичгийг Олон нийтийн радио, телевизийн ерөнхий захирлаар тавьж өгсөн Үндсэний зөвлөлд хийх ажил үлдсэнгүй. Тиймээс нэг нь “Монголын мэдээ” агентлагийн компьютерийг онгичоод явна гэсэн.

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Пиарын зөвлөхийн пиар

Posted by Ажиглагч on 2015/01/23

Нэгдүгээр сард хуулиар тас хориотой далд сурталчилгаа, төлбөртэй, захиалгатай мэдээ, сурвалжлага, нэвтрүүлгүүд олон нийтийн телевизээр пиг дүүрэн, төрийн гурван өндөрлөгөөс эхлээд зарим яам, агентлагууд өөрийн хөтөлбөр, нэвтрүүлэгтэй хэвээрээ. Засрах шинж тэмдэг ажиглагдсангүй.

Өнөөдөр улс орон даяар Гацууртын орд, Ноён уулыг өгөх үү, урт нэртэй хуульд цоорхой гаргах уу, эдийн засгийн өршөөлд хамрагдсан компаниудын мэдээллийг нууцлах ёстой юу, үгүй юу гээд шуугиж байхад олон нийтийн телевиз зөвхөн сайд дарга, албан тушаалтнууд, компаниудын нэртэй, нэргүй ухуулга сурталчилгаа, явуулсаар. Ноён уулыг хамгаалагчдыг цорын ганц удаа харуулсан нь ШУА-ийн эрдэмтдийн хэвлэлийн хурлыг “үймүүлсэн” бичлэг.

1-р сарын 22-ны Нээлттэй хэлэлцүүлгээр “Спортын хөгжил ба ирээдүй”  сэдвийн дор халз тулааны спортын холбоодоос жудо бөхийн холбооны ерөнхийлөгч УИХ-ын гишүүн Х.Баттулга, багийн спортын холбоодыг төлөөлж хөл бөмбөгийн спортын холбооны ерөнхийлөгчийн үүрэг гүйцэтгэгч А.Ганбаатар хоёрыг урилаа гэж хөтлөгч зарлаад 600-ын том студид гурвуулаа тансаглан ярилцав. Нэг нь бүр дүрдээ итгээд биеийн тамирын хувцастайгаа ирээд суучихаж. Нэртэйгээр нь студидээ хөл бөмбөгийн хаалга зоогоод дор нь хөтлөгчийг зогсоож байгаад баруун дээд өнцөгт бөмбөг цүлхийтэд оруулахад гоол алдсан хаалгачийн нүдэнд баяр талархлын нулимс (хөл бөмбөгийн түүхэнд анх удаа!) цийлэгнэж “энэ хүн хөл бөмбөгийн одонд төржээ”, “монголын хөл бөмбөг найдвартай хөлөнд очих нь” хэмээн дуу алдах байсан юм. Дутуу боджээ. Ирэх сард болох Монголын хөл бөмбөгийн холбооны ерөнхийлөгчийн сонгуульд өрсөлдөгч гурваас нэгийг буюу Монгол улсын Ерөнхийлөгчийн пиарын зөвлөхийн пиар юм болов уу даа. Одоо нөгөө хоёр өрсөлдөгчийг 600-ын студидээ урьж яриулахыг хүлээцгээе. Хөл бөмбөгийнхөн fair play гэж ярих маш дуртайсан.

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Даварсаар даварсаар буюу эхлээд нууцлана, дараа нь …

Posted by Ажиглагч on 2015/01/21

Бид эртний түүхээ хэтэрхий сайн мэддэг болжээ. Мэдээд зогсохгүй Аттила, Чингэсээс эхлээд бошигт, хутагт хувилгаад намрын аль сарын шинийн хэдэнд яг юу гэж бодсоныг протоколдсон номнууд зөндөө гарлаа. Харин 1990 оны Ардчилсан хувьсгалаар Монгол улс юм хумаа нууж хаахаа больсноос хойшхи шив шинэхэн түүхийн хамгийн нээлттэй болсон үе бол одоогоор Ардчилсан хувьсгал өөрөө юм. Анхны ухуулах хуудсуудыг цавуу, жонхуугийн алинаар наагаад ямар үг, үсэг бичсэнээс эхлээд 3-р сарын өлсгөлөнг цаг, минутаар ном, бичлэгт хэдийнэ тэмдэглэн үлдээжээ. Оролцогчид, гэрчүүд нь ид гялалзаж яваа тул хойшдоо улам ихээр дурсан тодруулах нь гарцаагүй.

Харин бусад цаг хугацааны тухайд тийм биш. Эргээд санахад 1990-ээд оны хоёрдугаар хагаст ил тод байдал оргилдоо хүрч Тагнуулын ерөнхий газрын бичиг цаасууд яаж ийгээд алдагддаг, хэвлэлүүд бодох юмгүй дэлгэдэгсэн. Хаалтын гэрээ гэж юм сонсогдоогүй. Тэгтэл 2000 оноос Н.Энхбаярын засаглалаар зугуухан хумигдаж, хэвлэл мэдээлэл түүний эсрэг хэсэгхэн цовхчиж байснаа иргэний хөдөлгөөн нэртэй гудамжны шуугианд автаж, цаашаагаа зөвшилцөлд энэ тэрд уусч хаалтын гэрээнд дарагдах нь их болжээ. Сенсаац, ноцтой баримт, эрэн сурвалжлага гээд байгаа мэдээллүүдийн ихэнх нь төрийн хяналт шалгалт, аудит, АТГ-ын мэдээлэл байх болжээ. Интернэт, facebook, twitter-ээр эх захгүй бужигнадаг ч үлдэж хоцрох нь өчүүхэн. Бүх юм сайтад тавигдсан мэт санагдавч нэг мэдэхэд устчихдаг болжээ.

х                   х                  х

Аливаа юм зайнаас илүү харагдах тул нэн шинэ түүх бичигдэх хугацаа нь хараахан болоогүй биз. Сайндаа л Үндсэн хууль батлахад оролцсон тухай дурсамжууд л үзэгдэнэ.

х                   х                  х

Хүн юмыг амархан мартдаг. Арав, хорь байтугай хэдхэн жилийн өмнөхийг сануулахад мэл гайхаж, 2004, 2008, тэр ч бүү хэл 2012 оны сонгуулийн сурталчилгааны материалыг эргэж үзсэн хүмүүс “пөөх”, “арай ч дээ”, “үгүй байлгүй дээ” хэмээн дуу алдаж байна. 2008 оны 7-р сарын 1 бол шинэ түүхийн хамгийн донсолгоотой үйл явдал. Багтаж ядсан олон телевизтэй байсны ачаар тэрхүү үймээн самууны минут, секунд болгон камерт бичигджээ. Бүр шууд дамжуулсан гээд бод доо! Дараа нь онц байдал, буун дуун, таван хүний амь, шүүх хурлууд, шоронд түр суусан ба өршөөгдсөн хэдэн зуун залуучууд. Гэхдээ энэ бүхэн бол үйл явдлын зөвхөн хоёрдугаар анги буюу төгсгөл юм. Тэгсэн хэрнээ сонгууль үнэхээр шударга бус болсон эсэх, үүнийг хэн нотолж жагсаал цуглааныг эхлүүлсэн буюу нэгдүгээр анги тэр чигээрээ “цагаан толбо”.

х                   х                  х

2014 оны туршид Улаанбаатар дахь Германы ЭСЯ-ны ханан дээр хоёр улсын төрийн далбааг туузан хэлбэрээр зүүж “Монгол-Герман-40” гэж бичсэн байлаа. 1974 оны 1-р сард БНМАУ, ХБНГУ хоёр дипломат харилцаа тогтоосны 40 жилийн ойг хүндэтгэн ёсолсон хэрэг. Харин түүнээс өмнө буюу бүр 1950 онд манай улс Бүгд Найрамдах Ардчилсан Герман улстай дипломат харилцаа тогтоон найрсаг сайхан харилцаж, тэд манайд хэдэн сайхан үйлдвэр завод барьж өгсөн ба хэдэн мянган монгол залуусыг аваачин их дээд сургууль, ТМС-тээ элсүүлэн герман хэл, шинжлэх ухааны мэдлэг, соёлтой болгосныг “мартжээ”.

Түүхийг ялагчид бичдэг гэж энэ.

Гэхдээ би үүнийг хэлэх гэсэнгүй. Эрхбиш улс л юм чинь БНАГУ аюулаас хамгаалахтай байсан. Тэр нь Штази, түүнийг дэлхийн хамгийн хүчирхэг нууц албадын жагсаалтанд CIA, КГБ, израилийн Моссадын араас бичдэгсэн. Буруу зөрүү юм их ч хийсэн байх. 1989 онд хоёр Герман нэгдэхийн өмнө (яг үнэндээ Баруун нь Зүүнийгээ нэгтгэхэд) Штази нууц бичиг баримтуудаа устгахын тулд цаас зүсэгчээр хуудас тус бүрийг туузлан хэрчсэн ч бүгдийг амжаагүй, үлдсэнийг гараар урж 15 мянган уутанд чихээд дараа нь шатаах эсвэл химийн бодист уусгахаар төлөвлөсөн ч Берлины хана гэнэт нурж жагсагчид Аюулаас хамгаалахын байранд дайран орж ирсэн тул амжаагүй. Өнөөдөр баруун германы тагнуулчид тоо ширхэг нь тэрбум шахсан цаасны тасархайг сканнердаж тусгай программ хангамж, супер компьютерын тусламжтайгаар нэгбүрчлэн эвлүүлэн сэргээж байгаа.

Юуг ч мартаж болохгүй гэж энэ.

х                   х                  х

1990-ээд оны дуулиант хэргүүдийн түүхийг хэн сэргээх вэ? Тухайн үедээ шуугиад өнгөрсөн сонин хэвлэлийн мэдээ, бас сонгуулийн сөрөг сурталчилгааны ганц нэг захиалгат нэвтрүүлгийг эс тооцвол цаасан дээр буусан юм алга. Тухайн үедээ “Женко” Баттулгын 17 чингэлэг спиртийг мөрдөн байцаагчдаас нь эхлээд бүгд мэдээд хэлээд байсан ч дорхноо замхарсан. Саяхны нэг захиалгат нэвтрүүлэгт залруулснаар бол бүр улс төрийн хэлмэгдэл шахуу юм болж таарлаа. Гэрчүүд нь хүртэл хэлж ярьснаасаа баяр ёслолын байдалтай буцлаа. Хариу дуугарах хүн нэг ч гарсангүй.

Яахав, баримтууд нь байдаг газартаа байгаа гэх биз. Тэгвэл Д.Дорлигжав “Эрдэнэт”үйлдвэрийн ерөнхий захирал байхдаа 800 мянган долларыг Киприйн банк руу шилжүүлээд алга болгосон гэж хэрэг бий. Хожим Д.Дорлигжавын нэг хэсэг ажилласан Ерөнхий прокурорын газраас хавтаст хэргийг нь устгасан тухай дуулдав. Түүх мартагдахгүй, хэрэг хуучирдаггүй гэдэг ч хуучраад зогсохгүй алга болчихдог юм байна. Ийм төрд итгэж болох уу? Ганц баталгаа баймаар Улсын бүртгэлийн ерөнхий газар гэхэд хоёр жилийн өмнө Ерөнхий сайд Алтанхуягийн таалалд нийцүүлэн Гэрэлхүүгийн Уянгыг Чулуунбаатарын Уянга болгон төрөл арилжуулж өгсөн билээ. “Намайг та нар шүүхгүй, цаг хугацаа, түүх  шүүнэ” гэж даналздаг эрх мэдэлтнүүд болон дуулианы эзэд олон. Харин хэзээ нэгэн цагт Түүх гуай шүүхээр ирэхэд баримт нь солигдчихсон байвал яахав?

х                   х                  х

Он гараад Монгол улсын Засгийн газраас Эдийн засгийн ил тод байдлыг дэмжих тухай хуулийн төслийг УИХ-д хоёрдахь удаагаа өргөн барилаа. Хуулийн зорилго нь хувь хүн, хуулийн этгээд 2015 оноос өмнөх нуун дарагдуулсан хөдлөх болон үл хөдлөх хөрөнгө, түүнтэй адилтгах бусад хөрөнгө, олсон орлого, үзүүлсэн үйлчилгээгээ сайн дураар мэдүүлж ил тод болговол хуулийн хариуцлага болон албан татвараас чөлөөлөх явдал юм. Нуун дарагдуулсан гэдэг нь Монгол Улсын хуулиудыг зөрчсөн гэсэн үг.

Одоо уг хуулийг нэн даруй батлахыг шаардсан сурталчилгаа хэвлэл мэдээллийг дүүргэжээ. Өчигдрийн “Цагийн хүрд” гэхэд хагас нь энэ тухай ухуулга байлаа. Өнгөрсөн жилүүдэд төр засаг маань бизнес эрхлэгчид хэмээх бүтээн байгуулагчид, баялаг бүтээгчдээ татвар, хураамжаар дарамталж тамлан зовоож ирсэн гэнэ. Хэдэн мянган бизнес эрхлэгч НӨАТ-аас болж шоронд ороход бэлэн гэнэ.

Арай ч тийм биш. Миний санахад үе үеийн Засгийн ганц хийдэг зүйл нь хөнгөлөх, чөлөөлөх, бууруулах. Жил бүр энэ тэр салбарыг дэмжих, үнэ тогтворжуулах, үнийн урамшуулал нэрээр төсвөөс зуу зуун тэрбумаар олгодог. Манайд үл хөдлөх хөрөнгө, цаашилбал тансаг хэрэглээ, архи тамхины татвар гэж билэг тэмдэг төдий. Нөгөө гайхуулдаг Азидаа хамгийн бага татвар хаачив? Татварын хууль тогтоомж буруу, муугаас бүх юм болсон л гэнэ. Монголын хамаг том бизнесүүд өөрсдөө, эсвэл төлөөллөө, сүүлдээ Худалдаа, үйлдвэрийн танхимын тэргүүнтэйгээ нийлээд төрд заларсан хэрнээ засч залруулахгүй дөрөв, найм, арван хоёр жил юугаа хийж суув аа? Нуугаад, зугатаад, завшчихаад дараа нь хуулиа өөрчлөөд мултарч сурчихжээ. Одоо “баталгаатай нь дээр” гэдэг шиг нэмээд Өршөөлийн тухай хуулийн төслийг өргөн бариад байна. Үүнээс өмнө 2007-2008 онуудад өршөөлийн хууль гаргаж  тэр нь татвар, нийгмийн даатгалын шимтгэлийг хамарч байсан бол энэ удаад гадаад, дотоодод нуусан үл хөдлөх хөрөнгийг хүртэл өршөөх гэж байна.

Энэ өршөөлийг хэн хэн хүртэж хичнээн мөнгө, хөрөнгөө цайруулах вэ? Өмнөх өршөөлд багтсан 2800 гаруй компаниуд дахин хамрагдах уу? Хэн ч мэдэхгүй. Яагаад гэвэл мэдүүлэхгүй, нууцална. Хуулийн төслийн 6-р зүйлд зааснаар, өршөөл үзүүлсэнтэй холбоотой мэдээлэл буюу санхүүгийн болон албан татвар, нийгмийн даатгалын шимтгэлийн тайлан болон хөрөнгө, орлогын мэдүүлэг, гаалийн мэдүүлэг, нийгмийн даатгалын даатгалын шимтгэлд хамаарах орлого, тэдгээрийн эх үүсвэр, хэмжээ, үнэ, өртгийг нууцлах ба нотлох баримт болгон ашиглахыг хориглоно. Тэр ч бүү хэл, хуулийн өмнөх төсөлд энэ бүх мэдээллийг устгахаар зааж, хэрвээ ил тод болговол эрүүгийн хариуцлага хүлээлгэх, үгүй бол 5-50 сая төгрөгөөр торгохоор тусгасан байсныг шинэ төслөөс хасчээ. Яг УИХ-аар хэлэлцэж батлах, эсвэл холбогдох журмыг Засгийн газар гаргахдаа буцаагаад оруулахыг үгүйсгэхгүй. Ямар ч байсан нууцлах нь тодорхой. Хэзээ нэгэн цагт ил тод болгох уу? Тэгэсхийгээд устгах уу? Энэ тухай таг чиг. Хуулийн нэрийг дахин сонсоно уу: Эдийн засгийн ил тод байдлыг дэмжих тухай! Даапаалаад байгаа юм болов уу? Эдийн засгийн бодит үнэнийг нууж далдруулах хууль гэвэл илүү зохилтой.

Дээрх хоёр хууль батлагдана. Хэдхэн өдөрт амжуулна. Нөгөө хэлэлцүүлэг, оролцоо, Иргэний танхим байхгүй. Яагаад гэвэл захиалагчид нь том эрх мэдэлтэй том хууль зөрчигчид.  Тиймээс “Төрийн өндөр албан тушаалтнуудыг ч хамруулна, ингэснээрээ ард түмэндээ тэгш хандана” гээд байн байн донгодож байгаа. Тэд санасандаа хүрч, сарвайснаа авч чаддаг улс.

Яруу найрагч Б.Галсансүх “Бүү давар” гэж бурханд зөвлөсөн байдаг. Одоо үүнийг УИХ-ын гишүүдэд хэлэх цаг боллоо. Дураараа дургицгаа, өөрсдийгөө өршөө, харин мэдэх эрхийг ард иргэд, олон нийт, хэвлэл мэдээлэлд үлдээнэ үү. 2008 оны өршөөлд хамрагдсан ба 2015 онд өршөөлд хамрагдаж байгаа компаниудын жагсаалт, өршөөгдсөн хөрөнгө мөнгөний хэмжээг зарлахыг хэлж байна. Бүгдийг биш юмаа гэхэд томоос нь.  100 саяас дээш гэдэг ч юм уу…

Posted in Янз бүр | 1 Comment »

Энэ томилгооноос тэр сонгууль хүртэл

Posted by Ажиглагч on 2015/01/15

Санаа амар болжээ. Жүжиг тавихаа ч  байж. Уг нь МҮОНРТ-ийн Ерөнхий захирлын сонгон шалгаруулалтыг зарламагц намын нарийн бичгээсээ том мэдэгдэл хийж татгалзаад, бас гишүүний цэнхэр батлахаа буцааж шидчихээд (өөрийгөө олон нийтэд зориулах хүнд нэг нам юу юм!) халз мэтгэлцээнд орж өрсөлдөгчдөө сөхөө өгөлгүй довтолсоор ялж Үндэсний зөвлөлийн 15 гишүүний саналаар (үгүй ээ, манайх ардчилсан улс юм чинь 14:1 байж болно) Ц.Оюундарь томилогдсон бол хичнээн сайхан байхав. Хэрвээ өрсөлдөгчид айгаад нэрээ татах гэвэл Үндэсний зөвлөлийн арван тав хамжиж хөдөлгөлгүй барьж байгаад заавал оролцуулах байсан юм.

Даанч тэгсэнгүй. Үндэсний зөвлөлийн дарга Л.Пүрэвдоржийн ярьснаар бол Ц.Оюундарь урьд орой нь утасдаж дарга болох хүслээ хэлжээ. Утсаар нэрээ дэвшүүлдэг цоо шинэ монгол технологи! Бичиг цаас, гарын үсэг юу ч хэрэггүй. Ерөнхий захиралд дэвших санаатай бусад нөхөд сонин дээр зар мар тавигдана хэмээн хүлээж тэнэгтэх зуур Үндэсний зөвлөл Даваа гаригийн өглөө мэгдэн цугларч Оюундарийг ирэнгүүт сонгоод өгчээ. Уг нь өөр хоёр хүн нэрээ дэвшүүлсэн дуулдав. Тэр өглөө телевиз хавийн утаагүй цэвэр агаарт салхилж явсан бололтой Ц.Сайнбаяр, Д.Энхтуяа гэж хоёр эрхэм дутуу хаасан цонхны завсраар санаандгүй сонссон байх, гүйж ороод нэрээ шургуулж амжсан нь нэн сайшаалтай. Бараг өрсөлдөх шахжээ. Дүгнэж үзэхэд, баяр, амралтын өдрүүд, үдэш орой энэ тэрийг харгалзвал МҮОНРТ-ийн захирлын сонгуулийг зарлах, зарыг түгээх, хүмүүс олж мэдэх, бодож үзэх, өргөдөл намтраа туурвих, хүргүүлэх, Үндэсний зөвлөл материалыг хүлээж авах, шалгаж нягтлах, нэр дэвшүүлэхийг хаах гэх мэтчилэн хуваарилж үзэхэд тус бүрт хэдхэн секунд зарцуулсан байгаа юм.

Ингээд олон нийтийн телевиз олон таван үггүйгээр 2016 оны сонгууль руу зугуухан хандлаа. Сөрөг хүчин баахан сандал үмхээд хахчихсан байгаа тул хэд хяхтнаад таг. 2009 оны Монгол Улсын Ерөнхийлөгчийн, 2012 оны  УИХ-ын сонгуулиар өнөөдөр хараал идэж байгаа улс төрчид, намуудад монголчууд ээлжит удаагаа мэхлэгдэж, тэднийг дураараа дургиж дунд чөмгөөрөө жиргэх үүдийг нээчихээд араас нь нисч одсон улс төрч эргэж ирлээ. Уг нь монголын үндэсний телевиз, радиог чухамдаа засаг төр, тэр тусмаа улс төрөөс салгах гэж олон нийтийнх болгож 10 жилийн өмнө хууль гаргаж түвэг удсан юм. Тэрнээс биш  яам, агентлаг, компани, эрх мэдэл, хөрөнгө чинээтнийг брэнд, цуврал, кино, нэвтрүүлэг нэрээр пиардаж, сонгууль дөхөхлөөр улс төрийн нам, улс төрчдийг “тэнцвэртэй” сурталчлахын тулд огтхон ч биш…

х      х      х

Ерөнхий захирал асан М.Наранбаатарын гаргасан бахдам амжилт бол суудалдаа бараг арван жил тэссэн явдал юм. Урьд нь телевизээрээ “NHK, BBC-ийн захирлууд арван хэдэн жилээр ажилладаг, гэхдээ би өөртөө хамааруулж байгаа юм биш” гэж байгаад өөртөө хамааруулсан тэр хугацаанд бараг хүрсэн. Тэрбээр халагдахынхаа өмнөх Үндэсний зөвлөлийн хурал дээр зургаан засгийн газрыг нүүрийг үзсэн, нэгэнд нь  ч таалагдаж байгаагүй маань миний олон нийтийн талд байсны нотолгоо гэв. Яахав, урдахь засагт хэтэрхий үнэнч байсны төлөө дараачийн засаг хэсэг эхэндээ дургүй байсан нь мэдээж. Харин хэд сайхан үйлчлүүлээд тайвширдаг байсан. Олон нийтийн телевиз, олон нийтийн радио, “Монголын мэдээ” агентлагийн захирлуудыг дээрээс явуулахад Наранбаатарын өгч байсан хариу нь “жа”. Бүр МҮОНРТ-ийн дэд захирал гэсэн албан тушаалыг шинээр зохиож байгаад шүү! Үүнийг халагдахаасаа хэдхэн минутын өмнө, заримыг маргааш нь илчилж байх юм. Даанч хожимджээ.

Улсын Их хурлын дарга МҮОНРТ-ийн хамт олныг гутаасан тухайд гэвэл өмнөх мянганы төгсгөлийн ба шинэ мянганы эхний жилүүдэд манайд ил, далд алдаршсан хоёр мундаг drinking house үнэхээр байсан. Нэг нь яах аргагүй Монгол телевиз, радио, нөгөө нь Төрийн ордон. Захирлууд нь сайн уудаг, мундаг ч даадаг, хажуугаар нь хэн нэгнийг зодож амждаг байсан бол төрийн томчууд ч нэг их дутахгүйгээр хүртдэг, бас балбачихдаг байсан. Гэхдээ Ордныхон аргагүй л зангараг зааж түрүүлж больсон санагдана. Энэ бүхэн өнгөрсөн түүх атал өнөөдөр архиддаг хэвээр мэтээр УИХ-ын даргын индрээс орон даяар зарласан нь яах аргагүй доромжлол. Бас 2008 онд “Эвтэй дөрөв” захиалгыг нь саадгүй явуулж өгөөд байхад “Сэвтэй дөрөв”-ийг нэмж даварсныг нь илчилсэнд өс санаж Наранбаатарыг шүүхэд өгчээ.

Гэхдээ үүнд бүхэл бүтэн 10 жилийн турш том том донгодож ирсэн хэрнээ З.Энхболд мэтийн эрхмүүдийн дээрэнгүй, хонзогносон занг засч чадаагүй олон нийтийн телевиз өөрөө буруутай. Ерээд онд нэгэн сонин “Ирээдүйн ерөнхийлөгчийг хүмүүжүүлнэ” гэж амалж байсан санагдана. Аль аль нь чадаагүй учраас одоогийн Ерөнхийлөгч тэргүүлээд төрд дураараа дургицгааж байна шүү.

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Тал төсвийн цаана …

Posted by Ажиглагч on 2014/12/22

МҮОНРТ-ын 2015 оны төсвийн бараг 50 хувийг хасаад хаячихлаа. Анх УИХ-ын гишүүн Ч.Хүрэлбаатар, уг телевизийг эрх баригчдын амаар дуугарч Ардын намыг дандаа хаадаг, улс орон хэцүү байгааг  ард түмнээс нууж байгаа учраас 7.4 тэрбумыг нь бусад телевизүүдэд хуваагаад өгчихье гэсэн дуугарсан юм. Төсөв батлагдахад 3,7 тэрбумыг л үлдээснээс гадна удалгүй таван тэрбумын “Монгол контент” хөтөлбөрийг зарласнаар дээрх санаа биеллээ олсныг бүгд ойлгов.

Төсвийг нь нугаслаж байхад олон нийтийн телевизийг хэн ч өмөөрсөнгүй. Олон нийт хүртэл. Арга буюу өөрсдөө гуйж түүж байж “Цагийн хүрд”-ээрээ хэдэн хүнээр үг хэлүүлсэн нь олон нийтийн телевиз хэрэгтэй тухай байсан ч төсвийн хасч болохгүйг нотолж чадсангүй. МҮОНРТ-ийн төсөв гэж хэдхэн том тоо байхаас бус яг хэдийг хэн юунд зарцуулдаг тухай задаргаа хэзээ ч байгаагүй. Өнөөдөр Монгол Улсад ганцхан олон нийтийн телевиз, радио төсвөө бүхлээр нь батлуулдаг онцгой эрхтэй. Харин телевизээс халагдсан хэн нэгэн “арай ч дээ” гэмээр баримт цухалзуулдагч ч хэрэлдэж дуусаад таг чиг болцгоодог. Тэгэхлээр 7 тэрбумын төсөв хоёр дахин ихэдсэн байсныг одоо хасаад яг тааруулсан ч байж мэднэ.

Үзэхэд үндэсний телевиз гоё болсон нь үнэн. Дүрсний ширхэг, өнгөний ялгарал, ялангуяа тэр дуу нь пүнхийж нүргэлээд янзтай. Энэ бол төсөв мөнгөтэй байсны ачаар техник төхөөрөмжөө шинэчлээд авсан, дээрээс нь айлууд тод гардаг хавтгай телевизтэй болсных. Харин нэвтрүүлгийн агуулга нь дүрснийхээ чанарын талд ч хүрэхгүй болжээ.

Олон нийтийн телевиз өглөөнөөс шөнө дөл хүртэл барагцаалбал 17 цагийн нэвтрүүлэгтэй гэж тайлагнаж байсан. Үүний тал нь давталт бөгөөд маргааш, эсвэл нөгөөдөр давтдаггүй нэвтрүүлэг гэж бараг үгүй. Өдөрт ганц удаа гэж ойлгогддог “Цагийн хүрд”-ийг мэдээж өглөөгүүр дахидаг ба доторхи сурвалжлагуудыг бусад мэдээгээр хэдэнтээ үзүүлдэг. Зарим нэвтрүүлгийг 3-4 удаа гаргах нь энүүхэнд. Өчигдөр гарсан “Зуун лангийн жороо” луус нэвтрүүлэг дундаа сарын завсарлагатайгаар дөрөв дэх удаагаа гарлаа. Өвлийн нэвтрүүлгүүдийг зунжин, бүр эртнийхийг бол “Алтан сан хөмрөгөөс” гэж гоодоод шахдаг.  Энэ мэтээр хасаад байвал ориг нэвтрүүлэг нь өдөрт арав хүрэхгүй цаг. Аливаа телевизэд давталт гэж байдаг ч олон нийтийн телевизийн тэрбумаар авдаг төсөвтэй, байшин дүүрэн хүмүүст хичнээн сайхан нэвтрүүлэг хийх боломж дэмий үрэгдэж байна аа.

Энэ юу ч биш. Олон нийтийн телевизэд яавч таарахгүй улс төрийн болоод арилжааны сурталчилгаа ориг нэвтрүүлгийн тал нь. Илүү ч байж магадгүй. Компани, байгууллага, нам, нутгийн зөвлөл, төсөл, хөтөлбөр, мөнгөтэй эрхмүүдэд оргил цагаа зараад дууслаа. Ганц удаагийнх багадаад угсруулдаг болжээ. Өнгөрсөн зун “Гадаадын хөрөнгө оруулагчдын эсрэг дайн” нэртэй захиалга зургаан цуврал явсны нэрнүүд нь аймаар: “Тал нутгийн нөхөрлөл буюу дайсны эрэл”, “Госчоомтой нүүдэлчид”, “Монгол арга, Зөвлөлт барил дундын дайсантай ах дүүсийн найрамдал”, “Монголыг монголоор нь…”, “Галд нэмсэн салхи”, ”Анхдугаар дайн”. Ийм нэвтрүүлгүүд сумаа тавиад нумаа нуусан байдаг тул нэр хаяггүй, энэ жилийн тухайд “2014 он” гэсэн ганцхан төгсгөлтэй.

Мэдээж хамгийн чухал захиалгууд Төрийн ордноос ирдэг. Төрийн гурван өндөрлөгөөс гадна яам, агентлаг, байгууллагууд хүртэл өөрийн нэвтрүүлэгтэй болж байна. Ингээд Засгийн газар бол заавал “шинэчлэлийн” (одоо шийдлийн), үйл явдал болбол зөвхөн “бүтээн байгуулалт”, улмаар мэдээнүүд зөвхөн “таатай” болжээ.  Женко Баттулга “Монгол тулгатны 100 эрхэм” нэвтрүүлэг сэдэж Монголын хамаг улс төрчдийг оролцуулж уйлж дуулуулдаг хэрнээ Ерөнхий сайдыг орхиод байсан тул саяын  наадмаар “Миний Монгол” нэртэй ер бусын сүржин нэвтрүүлэг сэдэж “Бид шинэ нэвтрүүлгийнхээ анхны дугаараар төрөө дээдэлж Ерөнхий сайдыг урилаа” гээд эхэлсэн (үнэхээр дээдэлсэн бол Ерөнхийлөгчөөс эхлэхгүй юу?) боловч ганц нэг дугаар үргэлжлүүлсэн болж харагдаад зогсоов. Өөр захиалагч байхгүй юм чинь. Намар тийш бас л оргил цагаар гэнэт шургуулсан ерөнхий сайдын зөвлөх Л.Гансүхийг өмөөрсөн “Нүүрснээс уугисан улс төр” бас л том захиалга. Үр дүн юу болов? Шинэчлэлийн Засгийн газрыг сүүлчийн замд нь үдчихлээ. Төр, засгийн ажил хэрэг олон нийтийн телевизийн дэлгэцэн дээрх шиг мундаг, сайд дарга нар ухаантай байсан юм бол хямрал мямрал хаанаас буугаад ирэв ээ?

Олон нийтийн телевизийн зугаалж цэнгүүлдэг нэвтрүүлгүүд бусад телевизийнхээс илүү ч биш, дутуу ч биш. Яг одоо “Нэг минут, нэг сая” гэж нэвтрүүлэг гарч байна. Ойгоо тэмдэглэж байгаа нэг компани мөнгөө төлөөд ажилчдаа оруулан зугаацуулж харагдана. Тэднийг толгойгоо сажигнуулах, салфетка зулгаан тарааж хаяхын төлөө олон нийтийн телевизэд төсвөөс мөнгө төлсөн хэрэг үү? Иймэрхүү юмыг арилжааны телевизүүд ямар ч мөнгө төгрөггүйгээр хамаагүй илүү хийж чадна.

Таатай мэдээ, бүтээн байгуулалт, баялаг бүтээгчид энэ тэр гэсэн ухуулга бус бодит байдал, баримт нотолгоо, хэрвээ олдохгүй байгаа бол эрэн сурвалжлага, эсэхүл өөрсдөө хийж хариуцах ёстой хүмүүсийн ингэж тэгэх ёстой гэсэн хоосон яриа биш олон янзын байр суурь, хэлэлцүүлэг маргаан, мэтгэлцээн Үндэсний телевиз, дагаад үндэсний радиод алга болчихжээ, нэг мэдсэн чинь.  Зарим арилжааны, тэр дундаа кабелийн телевизийн зарим мэдээ, нэвтрүүлэг МҮОНРТ-ийнхээс ч илүү олон нийтэч байх юм.

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Ганбаатар гишүүн “төрийн төв хэвлэл”-ийг өмөөрсөн нь

Posted by Ажиглагч on 2014/12/20

Үндэсний олон нийтийн телевизийн “Ярилцъя” нэвтрүүлэг яг нэг цаг үргэлжилж гурав юм уу дөрвөн оролцогчид хувааж тааруулдаг. 12-р  сарын 20-ны Бямба гаригт эхлээд Ерөнхий сайдын зөвлөх Б.Ган-Очир номоо рекламдсан (уг нь юуг буруу зөв зөвлөөд Засаг нурсныг асуух байсан юм) бол дараа нь Хөдөө аж ахуйн их сургууль олон улсад магадлан итгэмжлэгдсэн тухай “сайн мэдээ” дуулгая гээд ярилцсан нь зочны яриаг сонсоход сургууль биш хөтөлбөр нь итгэмжлэгдсэн юм гэнэ. Тэр яахав.

УИХ-аар төсвийн тодотгол хийж байгаатай холбогдуулан хамгийн эхэнд ярихаар зарласан Улсын Их Хурлын гишүүн С.Ганбаатарын ярилцлагыг төгсгөлд нь орууллаа. Сүртэй яриа болов. Эрхэм гишүүн шууд л Оюунтолгойн гэрээний хамаг булхайг илчилж, түүнд хамаатай улс төрчдийг “бууны нохой”, “улаан хамгаалагч царайтай” гэхчлэн гутааж өглөө.  Тэгснээ гэнэтхэн олон нийтийн телевиз рүү хальчираад явчихав.

“Ухамсраараа” юу, эсвэл урьдчилан тохирсон уу бүү мэд, огт асуугаагүй байхад “Дээр нь зүгээр нэмээд … та нарт сонирхолтой байж магадгүй, та нар мэдсэн үү, үгүй юу? уу! Үндэсний олон нийтийн радио, телевизийн зардлыг 50 хувиар нь хасаад хаячихсан. Энэ одоо Ардын намын хэсэг толгойлогч нар нь орилсоор байгаад хассан. Ардчилсан намын бүлэглэл фракцийнхан ч оролцсон. Зул бөхийнхөө өмнө бадамладаг гэдэг шиг манантаж байна аа… Тэгээд МАНАН нийлж байгаад Үндэсний олон нийтийн радио, телевизийн төсвийг хасаад хаячихсан. Энэ юу гэсэн үг вэ? Лэрри Даймонд гээд америкийн улс төрч хүрч ирээд чөлөөт хэвлэл бол авлилгалыг байхгүй болгоно оо гээд ярьж байсан. Би өөдөөс нь гараа өргөөд асуулт асуусан. Энэ бол Open Ulaanbaatar арга хэмжээн дээр… Манайд чөлөөт сайн хэвлэлүүд байгаа шүү. Сайн, чөлөөт, шударгууд байгаа. Гэхдээ л, заримууд нь нь ихэнх нь гэж хэлье. Чөлөөт хэвлэл олигархуудын эсрэг хамгийн гол тэмцдэг юм бол олигархууд нь чөлөөт хэвлэл эзэмшиж байгаа тохиолдолд юу болох вэ? Өнөөдөр хүний төлөө тэмцэж байгаа, зөв сэтгэлтэй, мөнгө байхгүй шударга хүн чөлөөт хэвлэл эзэмших Монголд боломж байна уу? Миний асуултад хариулаагүй. Энээс гарах гаргалгаа гэвэл төрийн төв хэвлэл бол өнөөдөр ард иргэдийн үнэн мэдээллийг явуулдаг энийг нь төрөөс тодорхой хэмжээгээр дэмждэг… Энийг таг зогсоолоо доо. Үндсэндээ танайхан коммерческий боллоо ш дээ…”.

Эрхэм гишүүний хэл хальтирахдаа, үндэсний телевизийг “төрийн төв хэвлэл” биш “төрийн төв телевиз” гэсэн бол онох байсан. Хөтлөгч Эрдэнэбулган “Тэглээ. Хүнд л байна” хэмээн нялхраад хэдэн мөчийн дараа, хөтөлбөр дуусахад яг 15 минут дутуу байхад “Өнөөдөр тодорхой шалтгааны улмаас “Ярилцья” хөтөлбөрөө наана нь дуусгах шаардлага гарсан. Үзэгчдээсээ хүлцэл өчье” гээд дуусгаж орхив.

Ингээд төсвийг нь хагасласан МАНАН-г муулж өгсөн Ганбаатар гишүүнийг хугаслах болсон “тодорхой шалтгаан” бол бас л Саарал ордон. Хоёр хоногийн өмнө бүтэн бөгөөд шууд дамжуулсан Шилэн дансны тухай хуулийн семинар дээр Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн хэлсэн үгийн бичлэгийг дахиад нэг давтахын тулд хэдхэн минут хүлээж тэвчсэнгүй. Тэндээс утасдахад “хэзээд бэлхэн” үндэсний телевиз мөн дөө!

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

“Үндэсний зөвлөлийн бүтцийг харахад улс төрийн томилгоо гэдэг нь харагдаж байна”

Posted by Ажиглагч on 2014/12/14

МҮОНРТ-ийн Үндэсний зөвлөл гэж үл бүтэх нөхдүүд байгааг очиж очиж тэр телевизээр нь ингэж шулуухан хэлж чадсан эрхэм бол Ерөнхий захирал М.Наранбаатар өөрөө юм.  Өөрийг нь томилдог шууд удирдлагаа гэсэн үг. Энэ баатарлаг үйлдэл 12-р сарын 13-нд болжээ. Тэрбээр “Ярилцъя” нэвтрүүлгээ өөрийн биеэр эзэгнэсэн шиг эзэгнэж аваад, УИХ-ын нэг гишүүнд пиарчин хэрэг болсон учраас олон нийтийн телевизийн төсвийг хасаад арилжааны телевизүүдэд “монгол контент”-ын нэрээр өгөх болсон, ер нь өөрөө өнгөрсөн хугацаанд томил гэсэн хүнийг томилоогүйгээр улс төрчдийн дургүйг хүргэсэн гэж мэдэгдлээ. Бас болоогүй, хонуулаад хөөж явуулсан захирлуудаа хоноцын сэтгэлгээтэйгээр цоллож, Үндэсний зөвлөлд дээрх онош тавив. Дээрээс нь “тэднийг төрөөс томилж байгаа, яагаад гэвэл олон нийтийн телевизийн мөнгө бол төрийн мөнгө” гэж ярьсан бололтой Бакей гишүүнд жавтий хүртээгээд амжлаа.

Арав шахам жилийн турш томил гэснийг нь томилж ирсэн Наранбаатар захирлын шударга нь гэнэт оргилсны шалтгаан гэвэл бас л халаа, сэлгээ, томилгоо. Үндэсний телевиз, радио явахаа больсныг бүгд олж харжээ. Үндэсний зөвлөл нь хүртэл. Тэгээд халж солих гэсэн биз, даанч нэр бүхий гишүүд зориудаар тасалж хэд хэдэн удаа хурлын ирц хүрж өгсөнгүй. Гэхдээ хэзээ нэгэн цагт хуралдах тул томчуудыг зоригтой шүүмжилсэн учраас хэлмэгдэх нэг нөхөр мэндэллээ.

Наранбаатарын араас гарсан ярилцлага Үндэсний телевиз юу болж хувирсныг харуулав. Хөтлөгч Эрдэнэбулган МУИС-ын цөмийн судалгааны төвийн судлаач Б.Мөнхбат гэдэг залуугаар 40 минутын турш цөмийн эрчим хүчний сурталчилгаа хийлгэх гэж чардайж гарлаа. Ноднин, уржнангаас хойш олон нийтийн телевиз ийм ажилтай болчихлоо. Дорноговь аймагт уран ухдаг францын “Арева” компани гэхэд бүр тусгай нэвтрүүлэг, “Цагийн хүрд”-ээр байнгын булантай болж амжсан. (Саяхан “уранаас болж  мал үхээгүйг нотолно” гэж зарласан францын төслийг хичнээн сурталчлав).

Өнөөдөр Монголд уран, цөмийн эрчим хүч тойрсон ширүүн маргаан дэгдээд байгаа. Харин “олон нийтийн дуу хоолой” гэж гайхуулдаг олон нийтийн телевиз зөвхөн нэг талын амаар дайрч давшлах нь дэнджээ. Энэ ярилцлагаар хөтлөгч Эрдэнэбулган “… Янз бүрийн жагсагчид, тэмцэгчид “өө энэ чинь монголын сөнөөх нь, ард түмнийг хордуулж алах нь гээд байдаг… Хоёулаа жаахан улс төрчихье… Агентлагийг татан буулгаж байгаа, бие даасан энергийн бодлоготой байна гэж байгаа нь монгол төрийн бодлого биш, өөр гүрний бодлого гэж би хардаж байна… Би хардах эрхтэй… Худлаагаасаа, сүр сүр царайлж, эх оронч энэ тэр гэж цээжээ дэлдэж, энд тэнд хэдэн тугал үхчихлээ гэж байгаа нь эх оронч гэхээсээ илүү шуудхан хэлэхэд гаднын гар хөл болж энэ улсын хөгжүүлэхгүй гэсэн сонирхол нуугдаад байгаа юм шиг надад санагдаад байна… Фукушимагийн цөмийн цахилгаан станцаас болж нэг ширхэг ч хүн үхээгүй … Хэзээ тогоо тэсэрч Улаанбаатар хөлдчих бол гэсэн айдас дунд амьдарч байна… гэх мэтээр өөрөө дүвчинэж гарав. Харин эрдэмтэн залуу хариулахдаа, эсэргүүцэж байгаа хүмүүсийг үгүйсгэж болохгүй, аюул эрсдлийг байнга сануулж байх ёстой гэсэн шүү. Хөтлөгчөөс илүү ухаалаг, хүлээцтэй, олон ургальч…

Бодвол, Олон нийтийн телевиз Цөмийн энергийн газартай хамтран ажиллах нэртэй хаалтын гэрээ байгуулсан, тэгтэл цаад газар нь татан буугдчихаад хэцүү байх шиг.

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »

Максима: 2013 онд телевизийн зар сурталчилгааны зах зээлийн хэмжээ 60 сая орчим ам.доллар байсан бөгөөд үүнээс хамгийн багадаа 18 сая ам.доллар нь ямар ч үзэгчгүй рекламанд зарцуулсан мөнгө байсан …

Posted by Ажиглагч on 2014/01/29

Олон нийтийн мэдээллийн хэрэгслийн нийтлэл, нэвтрүүлгийн мониторинг болон зөвлөх үйлчилгээг олон улсын түвшний аргачлалаар явуулдаг “Максима” судалгааны агентлагын 2013 оны монголын телевиз үзэлтийн судалгааны үр дүнд хийсэн ажиглалтын танилцуулгыг үзнэ үү.  Тус компани 2014 оноос эхлэн телевиз үзэлтийн судалгааны сар тутмын ерөнхий тайланг хэвлэн тарааж эхэлсэн байна.   2013 оны телевиз үзэлтийн судалгаа_Page_02

Read the rest of this entry »

Posted in + ТЕЛЕВИЗ, Реклам сурталчилгаа | Leave a Comment »

Монголчууд газар зүйн сэтгүүл хийж чаддаг[гүй]

Posted by Ажиглагч on 2014/01/29

National Geographic гэхлээр эрээн тахь юмуу гөрөөсийн сүргийг арслан, барууд хөөж гүйцэн нэгийг унагаад тасчих нь юун түрүүнд санаанд буудаг байсан цаг саяхан. Эхлээд ийм нэртэй сувгийг үзэж танилцсаных биз.

2012 оны 12-р сард америкийн National Geographic сэтгүүлийн монгол хувилбар Сүхбаатар нэрээ Чингэст алдахын өмнөх талбайд шар хүрээгээ босгож байгаад чанга дуугаар мэндэлсэн бол хэдхэн сарын дараа GEO хэмээх герман сэтгүүл чив чимээгүй үзэгдэх болсон юм. Адилхан газар зүй, танин мэдэхүйн энэ сэтгүүлийг монголчлох эрхийг урьд дуулдаагүй “Глобал пресс медиа” ХХК авчээ. Нягталбал, гадаад хэвлэл захиалгын “Эм-Жи-Эл Интернэйшнл” (MGL International) ХХК-тай хаяг нэгтэй буюу нэг эзэнтэй. Тэр нь Л.Энхтөр. Урьд нь сэтгүүл эрхэлдэггүй байхдаа Дэлхийн сэтгүүлүүдийн холбоо (албан ёсны нэр нь Олон улсын тогтмол хэвлэлийн  холбоо – FIPP)-нд элсчихсэн тууж явсан бол одоо жинхэнээсээ хэвлэн нийтлэгч болжээ.

Geo сэтгүүл (4)Монгол GEO сэтгүүлийн дугаарууд дажгүй. Хавтгайдуу цэлгэр хуудсууд дээр товчдуу бичлэг, зургууд тэвхийтэл байрлажээ. Герман маягийн эмх цэгц. Миний үзсэн дугаар бүрт монгол агуулга, тодруулбал, дээрхэн үед гадаад явж үзсэн хүмүүсийн дурсамжийг нийтэлжээ.  

Гэхдээ National Geographic-ын монгол түүхийг яаж гүйцэхэв. Өнгөрсөн нэг жилд гарч амжсан 13 монгол дугаарын хамгийн сонирхолтой нь юу вэ гэвэл, уг сэтгүүлд өнгөрсөн зуугаад жилийн хооронд үе үе хэвлэгдсэн монголын тухай том жижиг гэрэл зураг, тайлбарыг дахин нийтэлснийг хэлнэ. Зарим нь сайтад бий. Тэр бүхэн хэзээ нэгэн цагт дундрах ч Америкийн газар зүйн нийгэмлэгийн болоод бусад эх сурвалжаас монголын түүхийн сэдвийг таслахгүй үргэлжлүүлэх аргыг олох биз. 

Гадаад юм болгонд нүдээ бүлтийлгэдэг цаг өнгөрчээ. Өөрсдөө очоод харчихсан, эсэхүл суваг эргүүлээд HD-гээр үзчихдэг болсон монголчууд иймэрхүү сэтгүүлийг хэр уншдаг бол? Хувь ширхэгийн талаар албан ёсны тоо байхгүй. Юутай ч дэлхийн хамгийн өндөр Эверестийн 8848 метр оргилд авирч гарах нь баатарлаг явдал мөн хэдий ч жилдээ дөрвөн зуугаад, нийтдээ 4000 гаруй хүн тийм гавъяа байгуулчихсан төдийгүй авиралт гэж ямар хачин юм байдгийг санаанд оромгүй зургуудаар нотолж тайлбарласан “Түм түжигнэсэн Эверест” нийтлэлийг National Geographic-ийн ноднингийн нэг дугаараас уншаад элдэв дүрс урсаад өнгөрдөг дэлгэцээс сэтгүүл заримдаа илүү гэдэгт итгэсэн шүү. Уулчид оргилд гарахын өмнөх нарийхан жимд багталцахгүй, бараг зодолддог, осолдож юмуу хөлдөж үхсэн хүмүүсийн цогцос хаа сайгүй хэдэн жилээр хэвтэж байх…      

ngm_2014_01Бас нэгэн зүйл. Монгол National Geographic-ийн 2014 оны 1-р сарын дугаарын хавтасны сэдэв нь “Путины цэнгүүн” буюу хэдхэн хоногийн дараа ОХУ-д Сочи хотноо эхлэх Өвлийн олимпийн наадмыг зүсэн зүйлээр гутаасан нийтлэл байх юм.  Тэр нутагт зуу гаруй жилийн өмнө оросууд черкесүүдийг эзлэн хөөснөөс эхлээд барилгын материал зөөж явсан нисдэг тэрэг осолдсон, хананы том зураг нацист германыхтай төстэй, бас нэг гол үерлэсэн, Оросыг гадныханд хүйтэн ханддаг Засгийн газартай гэхчлэн буруутгаад Путины царайд ихэмсэг, хүйтэн  төрх тодорсноор дуусгажээ.  Бас олимпийн эсрэг жагсаал цуглаан, ижил хүйстнийг хориглосон хууль гаргасан гэжээ. (Миний мэдэхээс энэ худлаа. Ижил хүйстнийг зөвхөн насанд хүрээгүйчүүдийн дунд сурталчлахыг хориглосон). Энэ дэлхийн сайн сэтгүүлийн стандарт болсон National Geographic мөн үү? Сэтгүүлийн өөр хэлний сайтууд руу дөнгөж сая шагайж үзчихээд хэлэхэд, үнэхээр тийм нийтлэл (Putin’s Party) бичигджээ. Улс орнууд тус тусдаа орчуулан нийтэлжээ. Харин хавтсан дээрээ гаргаж тавьсан нь ганц манайх. Барууныхан энэ олимпийг өдөр шөнөгүй муулж, улс төрчид нь бараг бойкотлож, алан хядагчид дэлбэлэхээр сүрдүүлж байхад шүү. Даанч энэ бол гадаад сэтгүүл. Арга буюу нийтэлсэн учраас “тунг нь тааруулж хүртээрэй” гэж эрхлэгчийн зурваст сануулсан байх гэж бодлоо.  

Гэнэт үгүйлснийх, газар зүйн талын монгол сэтгүүл байна уу? Сүүлийн хориод жилд “Монголын газар зүй”, “Аялал жуулчлал”, “Аялал, амралт” нэртэй сэтгүүлүүд эхний хэдэн дугаараас цааш яваагүй. Уржнан “Их ав” гэж яг National Geographic шиг гонзгой, бас яг ижил 20.000-ын үнэтэй сэтгүүл үзэгдээд өнгөрсөн. Ядахад, “Аялал жуулчлал, тогтвортой хөгжил” гэж мундаг онолддог сэтгүүл бас тогтож хөгжсөнгүй. Харин өнөөдөр хэвлэлийн тавиур дээр “Нүд алдам” гэж нэртэй ганц сэтгүүл байна. Хуудсан дээрээ дэлгэн харуулсан монгол орон, тал нутаг, хүмүүс үнэхээр дуу алдам, гэхдээ сэтгүүл өөрөө хараахан тийм биш…

Posted in + СЭТГҮҮЛ | Leave a Comment »

Хослон сурвалжлав

Posted by Ажиглагч on 2013/09/24

МҮОНТ. Ардчилсан хүчний холбооны нэвтрүүлэг

Өнгөрсөн сараас МҮОНТ нэгэн үйл явдлыг онц чухалд тооцож тусгайлан сурвалжилж цувралаар  үзүүлжээ. Захиалга буюу мөнгө өгвөл ямар ч арга хэмжээг хөдөө гадаа хамаагүй хүрч очоод сурталчилж өгдөг нь олон нийтийн телевизийн хамгийн сайн чаддаг ажил. Гэхдээ гурвын гурван цуврал нэвтрүүлэг бэлтгэж өгнө гэдэг бол тохиолдол яавч биш.  Тэр үйл явдал бол Хөвсгөл далайн эрэг дээрх амралтын газарт болсон Ардчилсан хүчний холбооны “Монголоо шинэчилье” нэртэй баруун бүсийн чуулга уулзалт байлаа. Ингэж хөл алдсаны шалтгаан нь тэр байгууллагы УИХ-ын дарга З.Энхболд тэргүүлдэгт ажээ.  Тэр өөрөө, сүүлийн үед түүнээс салахаа байсан урвагч гишүүн (нэг намаас дэвшиж сонгогдмогцоо нөгөө нам руу холбирсон хүнийг өөр хэн гэхэв, аан?) Д.Арвин, С.Эрдэнэ, түүнийг аль эртнээс дагаж буй Ашигт малтмалын газрын дэд дарга Д.Үүрийнтуяа, бас ноднингоос дагаж харагдах болсон нийслэлийн Засаг даргын орлогч Н.Батаа гэх мэтээр хэсэг томчууд цугларан семинардаж, ярилцлага өгч, галын наадам хийсэн сүртэй арга хэмжээ байлаа.

Улс төрчдийн явдал суудал яахав. Сонин юм гэвэл нэвтрүүлгийн төгсгөлд чухам тайлбар байхгүй ч МҮОНТ ба ETV хоёрын таних тэмдэгтэй микрофон дэлгэцнээс салсангүй. Эндээс нисч очоогүй нь мэдээж болохоор энэ хоёр телевиз дагаж сурвалжилжээ. Тэр өдрүүдэд ETV бас ийм нэртэй, ижил шахам цуврал нэвтрүүлгүүдээ үзүүллээ. Хосоороо сурвалжилсан юм чинь.

Тохиолдол хүртэл учиртай. Монголын олон телевизээс чухам энэ хоёр, олон нийтийн ёс журмаа зөрчиж байгаад намын ажилд хүчин зүтгэсэн нь УИХ-ын дарга З.Энхболд болов уу. ETV-ын цаад эзэн нь З.Энхболд гэдэг ч албан ёсоор нотлогдоогүй бол тэр телевизийг албан ёсоор үүсгэн байгуулж гүйцэтгэх захирлаар ажиллаж байсан М.Даваабаярыг МҮОНТ-ийн гүйцэтгэх захирлаар тавиулсан хүн нь З.Энхболд гэдэг нь тус телевизийн Үндэсний зөвлөлийг хэрхэн бүрдүүлснээс  шууд ойлгогддог.

Есдүгээр сарын эхээр Ардчилсан хүчний холбооны дараачийн арга хэмжээ – “Монголоо шинэчилье” говийн бүсийн чуулга уулзалтыг Өмнөговь аймгийн нэгэн амралтын газарт зохион байгуулахад хос хоёр зуузай холбон сурвалжлав. Тэнд бас л З.Энхболд, бас л Д.Арвин, дахиад С.Эрдэнэ, нэмээд С.Одонтуяа, Г.Баярсайхан нарын яриа хөөрөө, хурал семинар, тоглоом наадам …

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз, ETV | 1 Comment »

Хэвлэл мэдээллийн эзэмшил: Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз (2013 он)

Posted by Ажиглагч on 2013/08/31

МҮОНТ нь 1967 онд байгуулагдаж 2005 оноос Олон нийтийн радио, телевизийн тухай хуулийн дагуү үйл ажиллагаа явуулж байна.

Удирдах дээд байгууллага нь Үндэсний зөвлөл бөгөөд 2013 оны байдлаар дараах бүрэлдэхүүнтэй.

1. Лувсангийн Пүрэвдорж – Үндэсний зөвлөлийн дарга, зохиолч, сэтгүүлч, “Гэгээлэг нийгэм-даатгуулагч иргэдийн холбоо” ТББ-ын тэргүүн. 2012 онд УИХ-аас нэр дэвшүүлж сонгогдсон.

2. Бямбажавын Цэнддоо – “Өдрийн сонины” ерөнхий эрхлэгчийн нэгдүгээр орлогч. 2012 онд УИХ-аас Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөс нэр дэвшүүлж сонгогдсон.

3. Баасанжавын Ганболд – “Үндэсний шуудан” сонины Ерөнхий эрхлэгч. 2000-2006 онуудад МҮОНРТ-ын ерөнхий захирлаар ажиллаж байв. 2012 онд УИХ-аас нэр дэвшүүлж сонгогдсон.

4. Дамбийгийн Гоошоохүү – “Эрдмийн ундраа” цогцолбор сургуулийн биеийн тамирын багш. 2012 онд УИХ-аас нэр дэвшүүлж сонгогдсон.

5. Сүрэнгийн Цэрэндорж – Хүний эрх, ардчиллын судалгааны төвийн тэргүүн, “Хэлцэл” хууль зүйн товчооны захирал, хууль зүйн ухааны доктор

6. Чойжилжавын Дамбажав – Дашчойлин хийдийн хамба лам

7. Дамбын Гантөмөр – Аялал Жуулчлалын Тогтвортой хөгжил төвийн тэргүүн, “Аялал Жуулчлалын Тогтвортой хөгжил” сэтгүүлийн ерөнхийлөгч

8. Цэрэнпилын Гомбосүрэн – Ахмад дипломатч

9. Дамбын Ганбат – – Хяналтын зөвлөлийн дарга, Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн Стратегийн судалгааны хүрээлэнгийн захирал.

10. Ален Арман – Ирээдүйг аврах хөдөлгөөний тэргүүн, Монголын олон ангит кино компаний захирал, Монголын хэвлэл мэдээллийн байгууллагын ажилтнуудын үйлдвэрчний эвлэлийн холбооны ерөнхийлөгч. 2012 онд Засгийн газраас нэр дэвшүүлж сонгосон.

11. Содномпилын Мягмар – “Боролдой” студийн захирал, “Блакбокс” төрийн бус байгууллагын тэргүүн. 2006 онд МҮОНРТ-ийн ерөнхий захирлаар ажиллаж байсан. 2012 онд УИХ-аас нэр дэвшүүлж сонгосон.

12. Аюушийн Мөнхбат – Монголын залуучуудын холбооны ерөнхийлөгч. 2012 онд Засгийн газраас нэр дэвшүүлж сонгосон.

13. Догмидийн Сосорбарам – “Од” театрын захирал. 2012 онд Монгол Улсын Ерөнхийлөгчөөс нэр дэвшүүлж сонгогдсон.

14. Шагдарын Батцэцэг – “Эй Би Ай” хүрээлэнгийн захирал. Энэ хүрээлэнг Ерөнхийлөгч Ц.Элбэгдоржийн үүсгэн байгуулжээ. Нэр нь ElBegdorj Institute гэж тайлагдана. 2012 онд УИХ-аас нэр дэвшүүлж сонгосон.

15. Цэрэнчимэдийн Зоригтбаатар – Канад улс дахь Монгол улсын элчин сайдын яамны 1 нарийн бичгийн дарга

Гүйцэтгэх удирдлага:

МҮОНРТ-ийн Ерөнхий захирал М.Наранбаатар

Монголын Үндэсний телевизийн захирал Ч.Даваабаяр. Урьд нь ETV хэмээх хувийн арилжааны ETV телевизийг үүсгэн байгуулж захирлаар нь ажиллаж байсан юм.

Монголын Үндэсний радиогийн захирал Л.Цэрэн-Очир. Урьд нь УИХ-ын гишүүн С.Эрдэнийн үүсгэн байгуулсан “Өнөөдрийн тойм” сонины эрхлэгчээр ажиллаж байв.

Posted in # ОНМХ-ийн эзэмшил, Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | 2 Comments »

100 жилийн дараах энэ өдөр

Posted by Ажиглагч on 2013/07/23

Өнөөдөр 7-р сарын 23. Энэ өдөр дэлхийд юу болсон гэж тэмдэглэдгийг бүү мэд, лав Монголд хэн нэгэн суутан мэндлээгүй, элдэв хувьсгал гараагүй. Түүхэнд бичигдсэнээр 1905 оны энэ өдөр монгол газрын нэг сайныг зөрчин Булнайн нуруунд 8 баллын хүчтэй газар хөдөлж хэдэн хүний амь сүйдсэнээс гадна олон зуун км үргэлжилсэн хагарал үүссэн нь хамгийн том үйл явдал байх. Орчин цагт энэ өдөр онц юм болдоггүй, ядахдаа дарга нар үг хэлж, тууз хайчилдаггүй, наадмын маргааш дараачийн наадмууд залгаж авсан зуны халуун өдрүүдийн нэг.

Гэхдээ яг 100 жилийн өмнө Улаанбаатар хотын түүхэнд маш чухал явдал болсон нь анх удаа зургаа томоор татуулсан байна. Тэр жил, түүнээс өмнөхөн нийслэл Хүрээний сүм, хийд, модон гудамж, хүн амьтны зургийг зөндөө авсан нь бий ч өндөр газраас овоохон багтаасан хамгийн анхны дэлгэмэл шахам зургийг энэ өдөр авчээ. Арай баруун урд чигт Гандан, хойшоогоо Мэгзэд Жанрайсигийг оруулсан өөр нэг зурагтай залгаж сунгавал янзтай панорам болохсон. Энэ бүх зургийг францын банкны эзэн Альбер Каны зохион байгуулсан аялалаар Стефан Пассе хэмээх эрхэм Оросоор дамжин Хүрээнд ирээд буцах зуураа авсан гэрэл зургаар ноднин Улаанбаатарт үзэсгэлэн гаргахад бид олж үзсэн билээ. Цаад архив нь хэдэн мянган зурагтай гэсэн. Зүүн тийш харж авсан зураг хэзээ нэгэн цагт гараад ирвэл ч гайхалтай юм болно доо.

Энэ бол 1913 оны 7-р сарын 23-ны зураг.

1913.07.23 +

Нийслэл хүрээ. Чингэлтэй уулын хамгийн урд үзүүр Тасганы овоо. Сүүдрийг ажихад нар жаргахын өмнөхөн. Хоёр лам цааш харж суусны нэг нь хальт эргэжээ. Дөрвөлжин хайрцаг шиг юмыг модон хөл дээр зоож сүүтэгнэх харь хүмүүсийг гайхан харна. Зүүхэн бяцхан овоо гэмээр хэдэн чулуу, хэдэн алхмын цаана бараан дээлтэй эмэгтэй бололтой нэгэн цааш харан суужээ. Баруун урагшаа бас нэгэн хүн цааш уруудсаар далд орох гэж байна. Овоо шувтрахад Туулын уужим хөндий залгаж тэнийн Богд хан уулаар үргэлжилсээр тэнгэрт хүрчээ. Доохнуур хашаа гэрүүд, тэртээ цаана Богдын ордон (золтой л музей гэчихсэнгүй) мөн байна. Дээр үеийн хүмүүс зургаа авахуулах гэж сүйд болдог байсан бол нийслэл Хүрээний энэ хэсэг налайсэн чигээрээ татуулжээ. Удалгүй нар жаргаж энд амьдарч байсан 60 мянган хүн хорвоогийн нэг өдрийг үднэ.

Харин энэ бол өнөөдөр. 2013 оны 7-р сарын 23.

2013.07.23+

Өглөө нар эргэхээс өмнө Тасганы овоон дээр гарч зуун жилийн өмнөх яг тэр цэгийг олж зогсоод чухал зураг дарахаар гарлаа. Даанч арсайж сарсайсан барилга байшин пиг дүүрч хамаг юм халхлагдаад олдсонгүй ээ. Тасганы овооны орой зуун жилийн дотор салхи усанд элэгдэж хэлбэр дүрсээ өөрчлөв үү? Юутай ч нэг цэгийг товлосон ч тэр олон барилгад Богд уул таглагдсан тул (Зайсан толгой аль эрт сураггүй) арайхийн дөхүүлж авсан зураг энэ байна. Харин цагийг нь яг тааруулна (сүүдрийн уртыг хэмжиж байгаад) гэхлээр үдэш очиж зургаа дарна, хүмүүст үзүүлэх гэсээр байтал дараачийн зуун жил эхэлчихнэ.

Энэ удаад зүгээр л тэмдэглэв. Олон юмыг дараа нь ярихаас.

Posted in # УЛААНБААТАР, Барилга, хот төлөвлөлт, газар | 9 Comments »

“МҮОНТ өөрөө төсөв мөнгөө хэмнэх ёстой”

Posted by Ажиглагч on 2013/07/02

Өнгөрсөн хавраас МҮОНТ нэгэн асуудлыг аймшиггүйгээр эрэн сурвалжилж олж мэдсэнээ өглөө оройгүй үзүүлж эхэлсэн билээ. Олон нийтийн пайз зүүснээсээ хойш ингэж зоримог бөгөөд уйгагүй ажилласан түүх үгүй.  Хотын захдуу амьдардаг иргэд рүү очиж, зарим байгууллагаар дахин дахин шагайж, дарга нараас шулуухан асууж  бажгадуулан , бүр зуны бүгчим халуунаас төвөгшөөхгүйгээр хөдөө явлаа. Араас нь студи дүүргэсэн хэлэлцүүлэг өрнүүлж, улс орны амьдралын онц чухал үйл явдалд тооцон долоо хоногийн тоймоо зориулж, хамгийн сүүлд Хууль зүйн яамны захиалгатай “Эрх зүйн хөтөч” нэвтрүүлгийн хавсралт дугаар гэгчээр баахан шогширч байж сая нэг амьсгаа авчээ. Бүгд оргил цагаар!

За тэр яахав, олон нийтийн телевиз маань яг юуны хойноос амь хайргүй зүтгэв ээ? Олон нийтийн телевизийн нэвтрүүлгийн дуу, дүрсны чанар  зарим газарт муу байгаагийн хойноос юм байна. Монголчууд олон нийтийн телевизийг тод үзэхгүй байгаа нь үндэсний хэмжээний том асуудал  юм байх. Захдуу, хөдөө, цацалт муутай газар зурагт “жирэлздэг” нь үнэн. Хуучны муу зурагттай айлд бол найдваргүй. Дээрээс нь кабелийн телевиз, DDish-ийнхэн техник тоног төхөөрөмжөө хайхардаггүй, аргацаадаг нь нэрмээс болно. Энэ тухай гомдлуудыг хэдэн сарын турш цуглуулж орой болгон шахам 21.05 “МҮОНТ-Олон нийтийн гүүр” хөдөө орон нутагт” нэрээр гаргалаа.

Сэтгүүлчид цааш явж өргөн нэвтрүүлгийн сүлжээний газар,  харилцаа холбооны зохицуулах хороо зэргээр ороход цаадуул нь мэдээж зовлон тоочсон. Юу тодорсон бэ гэвэл, зөвхөн олон нийтийн телевиз биш, бусад бүх сувгийн дүрсний чанар тэр газруудад адилхан муу байгаа гэнэ.

Гэхдээ олон нийтийн телевиз дүрснийхээ чанарын хойноос гэнэт улайрсны шалтгаан бол ердөө л улсаас төсвөө нэхсэнийх. Энэ жил МҮОНРТ-ийн тоног төхөөрөмжийн шинэчлэлд 4 тэрбум төгрөг төсөвлөсөн ч төсвийн орлого ихээр тасарч байгаагийн улмаас саатчихсан. Мөнгөө хүлээхээс өөр ажилгүй дарга нар нь үүрэг өгч гэнэтхэн үзэгчиддээ хайр зарлах уран арга сэдсэн байна.

Сэтгүүлчид очиж уулзсан Эдийн засгийн хөгжлийн дэд сайд О.Чулуунбат учрыг тайлбарлаж төсвийн боломж гармагц шийдэх асуудал байна гэж бөөрөнхийлөхдөө “МҮОНТ өөрөө төсөв мөнгөө хэмнэх ёстой. Ер нь төсвийн байгууллагууд маш үрэлгэн байна.  Төрийн албан хаагчдын тоо жил тав, таван мянгаар нэмэгдэж байна” гэж хэлээд тавьчихжээ. Төсвийн мөнгөнөөс тэрбум тэрбумаар авч цаддаггүй, зардал мөнгөө зогсоо зайгүй өсгөж суудаг олон нийтийн телевизэд тэсэлгүй сануулсан хэрэг. Харин дэд сайдын яриатай сурвалжлагыг нэгэн өглөө гаргахдаа дэд сайдын яриаг бүтэн оруулсан хэрнээ үдэш нь оргил цагаар давтахдаа МҮОНТ-ыг дурдсан хэсгийг хасаад хаячихжээ. Бас болоогүй, дамжуулах байгууламжийг МҮОНРТ өөртөө авах санааг баахан цухалзуулав. Уг нь дэд бүтэц, агуулга хоёр нэг гарт байж таарахгүй гэдэг бол шийдчихсэн асуудал.

Ийнхүү олон нийтийн телевиз мөнгө хүсэхээрээ ер бусын эрч хүчтэй болж чаддаг.  Тэр мөнгийг өгөхгүй биш, зүгээр л саатсан байтал минут, секунд  бүрийг татвар төлөгчид, телевиз үзэгчид төлж байдаг эфирийн цагаа огт харамласангүй. Өөрөөсөө гэсэн үг. Олон нийтийн радио, телевизээс бусад хэвлэл мэдээллээр зогсоо зайгүй цацаж байгаа авлига, луйвар, иргэдийг бүр илүүтэйгээр хохироож байгаа бусад асуудлын хойноос ингэж явдаг бол ч …

Дашрамд дурдахад, МҮОНТ-ийн оргил цагийн хөтөлбөр түүний жинхэнэ нүүр царайг яруу тод харуулах болжээ. Жишээлбэл  6-р сарын 30-ны үдэш 21.05 “Хаслотто -2” азтан шалгаруулах шууд нэвтрүүлэг. 21.20 “Эрх зүйн хөтөч” хавсралт дугаар. 21.50 “Урлагийн сүлжээ” соёл урлагийн нэвтрүүлэг. 22.50 “ЛУЙВАР” У.С.К, гэхдээ оронд нь 2008 оны 7-р сарын 1-ны тухай захиалгат нэвтрүүлэг гарлаа. Энэхүү дөрвөн нэвтрүүлгийн гурав нь төлбөртэй буюу захиалгатайгаас нэг нь өөрийн захиалгатай. Тэгвэл 6-р сарын 27-ны хөтөлбөрт  21.05 “Төрийн түгжрэлгүй үйлчилгээ” нэртэй “Засгийн газрын сурталчилгааны нэвтрүүлгийн ээлжит дугаар, 21.25 -аас нөгөө л “МҮОНТ-Олон нийтийн гүүр” хөдөө орон нутагт” тус тус байв. Хамгийн түрүүнд Засгийн газрыг, дараа нь өөрийгөө дээдэлдэг олон нийтийн телевиз гэж энэ дээ.

Posted in Монголын Үндэсний Олон Нийтийн Телевиз | Leave a Comment »