Бие биенийхээ “хар”-ыг гайхав

Лхагва гаригт TV9 телевизийн “Энэ өдөр” мэдээллийн хөтөлбөр “сүүлийн үед хэвлэл мэдээллийн эрх чөлөөнд захиалгатайгаар халдах боллоо” гэсэн утгатай тайлбар сурвалжлага үзүүлэх нь тэр. Үзтэл “Өнөөдөр” сонины Даваа гаригийн дугаар нийтлэгдсэн “Худалч, хулгайч телевиз” гарчигтэй нийтлэлийг няцаажээ.

TV9-ийг хилэгнүүлсэн тэр өгүүлэл “ Монголд телевиз үзэх, хятад бараа авах хоёр бараг л адилхан болжээ. Аль аль нь хулхиддаг болохоор авсан нь хохироод үлдэнэ… Телевиз хэмээх тархи угаагч машиныг дарж зогсох хүн Монголд байна уу, үгүй юу? Эс бөгөөс энэ телевизүүд бүгд аль нэг эрхтэн дархтаны “нууц хүү” юу? Реклам сурталчилгаанаас мөнгө олдог “дархан цаазат” газар уу?” гэж эхлээд цаашаагаа жижиг гарчгуудын дор телевизийг мөч мөчөөр жиргэж орхисон байх юм.

Солонгос кино: Солонгос кино үзсэн хүн эргүү болдог….

Монголд хэдэн телевиз хэрэгтэй вэ?: Улаанбаатарт 14 суваг байна… Японд бол улсын хэмжээний зургаахан телевиз байдаг…

Оюуны өмч телевизэд хамаагүй юу?: Гадаадын киног хулгайгаар авч орчуулаад үзүүлдэг…

Сумо: хулгайгаар дамжуулдаг…

Тархи угаах: ард түмнийхээ тархийг гадаадын телевизийн шоу, драмаар угаалгаад, хараад л сууж байдаг сайхан Засгийн газартай” гэсэн хатгаасаар төгсөв.

Телевизүүдийг Засгийн газраар унтраалгахыг хүсчээ, янз нь. Японд зургаа байдаг юм чинь Монголд 0,06 байхад хангалттай, тэр нь 25-р сувгийн хэлтэрхий байх уу? “Монголын нэр хүнд” гарчгийн дор “Олимп, дэлхийн аваргын тоглолтыг дамжуулах эрх авсан телевизүүд мөнгөө төлөхгүй хулхиддаг. Телевизийнхэн монголын хэдэн компаниас олимпийн тоглолт дамжуулах эрх авахад хэрэгтэй гээд хэдэн төгрөг салгаад авчихсан байгаа юм. Тэгсэн мөртлөө тэр эрхээ бусад телевиздээ дамжуулаад зарчихдаг гэж байгаа. Турины олимпийг дамжуулах эрх авсан телевиз “ажилласан” явдал энэ бизнесийн том жишээ буюу” хэмээн илчлүүлсэн телевизийн тогийг хамгийн түрүүнд тасчих биз. Аль  телевиз бол?    

Тэгтэл “юун гуя” гэдэг шиг TV9 телевиз гэнэт өндөлзөж өөрийгөө илчлээд “олон улсын уралдаан тэмцээнийг зохион байгуулахад маш их мөнгө төлдөг” гэсэн утгатай уртаас урт тайлбарыг инженер залуугаараа хийлгэв. Их төлдөг нь үнэн байх, гэхдээ тэр эрхийг зарсан, зараагүй гээд түс тас хариулсангүй. Үүний оронд “Өнөөдөр” сонины “Монголд мэргэжлийн сэтгүүл зүйн төгсгөл ирж байна” гэсэн гарчигтай дугаарыг харуулж байгаад “цаанаасаа захиалгатай ийм нийтлэлийг цувралаар гаргаж байна” гэж төгсгөв өө.  Даанч тэр захиалагчийн овог нэр, ажлын газрыг бас л хэлсэнгүй.

Эмгэнэлт гарчгийн цаана юу байгааг үзлээ. “Өнөөдөр” сонины редакцид сэтгүүл зүйн тулгамдсан асуудлаар зохион байгуулсан хэлэлцүүлэгт судлаачид, бас МСНЭ-ийн удирдлагууд оролцохдоо юу ярьсныг буулгаж хэвлэсэн юм байна. Даанч хэдэн нүүр дүүрсэн зөв зүйтэй өгүүлбэрүүдийг урсгагчид мэргэжлийн сэтгүүл зүй яагаад мажийхад хүрснийг мэдэхийн дээдээр мэддэг мөртлөө хэлчихэж чадсангүй. Бие биенээ хараад суухад нүүр халаад хэцүү байдаг биз…

Ноднин намраас хойш “Өнөөдөр” сонины редакци “Сэтгүүл зүйн үнэт зүйлийн төлөө” лоозонтой хэлэлцүүлэг эхэлж энэ мэт сүржин нийтлэл, ярилцлагуудыг үе үе нийтлэн сэтгүүл зүй бохирдож, сэтгүүлчид худалдагдсан, эзэддээ үйлчилдэг, улс төрчдөд халааслагдав гэх мэтчилэн халагласаар удлаа. Даанч өөрсдөө тийм байдаг учраас нэг ч сонин, телевиз, сэтгүүлч, эзний  нэр, ганц ч жишээ баримт хэлж чаддаггүй.  

Сонгууль болгоны дараа гавьяат эзэд, гадаст сэтгүүлчдийн тоо суга өсдөг. Энэ удаад бүр онцгой. “Одонгүй сэтгүүлчийг сэтгүүлч гэдэг юм уу?” болов. Зарим редакцид багталцахгүй хэцүүддэг гэнэ. Манай хэвлэл мэдээллийнхэн ийм мундаг байхад мэргэжлийн сэтгүүл зүй яахаараа төгсөх болж байна?

Чухам ийм учраас төгсөх гээд байж магадгүй.

2010 оны 2-р сарын 1. 16 цаг 03 минут. Энх тайвны өргөн чөлөө

Дахиад хоёр “Мянгын мэдээ”

Өнгөрсөн долоо хоногийн төгсгөлийн хэдэн өдөр телевиз үзэгчид гэртээ суугаад “Боролдой”-н Мягмар загварын “Баабартай, эмчтэй …” рекламаар нь зогсоо зайгүй бөмбөгдүүлж байх зуур “Үндэстний тойм” сэтгүүлийн анхны дугаар хэвлэгдэн гарч номын дэлгүүр, мухлагийн лангуун дээр тавигдаж байжээ.

Хавтсан дээрээ cover story болох Баабарын “Ленин, Смит, Сото, Баяр” нийтлэлийн баатруудын зургийн оронд (дотор хуудсандаа бол мэдээж) азийн супер фото модель гуншинтай хүүхний зургийг залсан байна. Үүгээрээ телевизийн мэдээний сэтгүүлүүдэд тогтоод байгаа жаягийг дагалаа.

Монголын “Тайм”-д санаатай эхэлсэн “Үндэстний тойм” сэтгүүл долоо хоног тутмынх болсон анхны дугаарын эхний хуудсуудыг эзэлсэн улс төрийн үйл явдлын тойм, ишлэл, фото зургууд үнэхээр “тайм” маягийн болжээ. Төрийн ордон МАХН-ын бүлгийн хаалттай хуралдааныг сэмхэн тагнаж байгаа сэтгүүлч бүсгүйн зураг догь. Бусад нийтлэлийн хувьд Баабарын нийтлэл сонин, сайтуудад гараад унших ёстой хүмүүс нь бүгд уншчихсан бол бусад нь сэтгүүлийн үлдсэн зайг амжилттай дүүргэжээ. Харин уг сэтгүүл долоо хоног тутам хэвлэгдэх “мотор” болсон телевизийн мэдээг “сайн уу” ч байхгүй палийлгаж орхисон байх юм. Дараачийн дугаарын мэдээн дээрээ хөдөлмөрлөх буйзаа. Үнэ 1000 төгрөг.

Саяын хэлсэн “мотор”-той дараачийн сэтгүүл өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд мэндлэв. “Өдрийн шуудан” сонин амралтын дугаараа сэтгүүлийн хэлбэрт оруулж TV Week-ээр нэрлэжээ. Хоёр томоохон ярилцлага, бас бус нийтлэлүүд сонин хачин хэрнээ зурагтын мэдээнүүд нь бас л хоосон жагсаалт болжээ. Үнэ 1000 төгрөг. Уг нь “Өдрийн шуудан” өөрөө дажгүй нийтлэлтэй, заримдаа чухал баримтууд нийтлэгдсэн байдаг.

Яахаараа зурагтын мэдээний сэтгүүлүүдийн хамгийн муу нийтлэл нь зурагтын мэдээ байдаг байна аа?!

III давхар хаачив?

Хэд хоногийн өмнө 100 айлд байдаг “Алтан шагай” компанийн барилгын шавааралдсан хаягнуудын зургийг сонирхоод дарчихсан байснаа сая үзсэн чинь ” оффис” байрладаг гэх III давхар алга.  Хаачсан юм бол доо…   

Цагаан утас: Цагаан балтай хамт

“Хүн-утас”   цувралаа энэ удаад “Цагаан утас” гэж нэрлэлээ.  Улсын бүртгэлийн ерөнхий газрын гадна цагаан утаснаас гадна цагаан бал гүйлгээтэй байдаг аж. 

Сэтгүүлчийг дууд! Камертай нь!

Манай арван хэдэн телевизийн мэдээллийн хөтөлбөрүүд ерөнхийдөө төстэй , энд тэнд болсон албаны болоод бусад хурал семинар, арга хэмжээг тойрсон сурвалжлагуудын хоорондоо бага сага ялгагдах хувилбарууд юм. Харин TV8 телевиз ноднин 10-р сараас бусдаас онцгойрохоор шийдэж “Толь” мэдээллийн хөтөлбөрөө өөрчилж дотор нь хэдэн өвөрмөц булан нээсэн билээ.

“Өдрийн толь” –Албаны үйл явдлын мэдээ сурвалжлага. Гэхдээ хэдхэнийг үзүүлдэг бөгөөд сонирхолтой биш.

“Ард түмний толь” – “Таны эрх хаана зөрчигдөж байна? Тантай хэн шударга бус харьцаж байна? Сэтгүүлчийг камертай нь дууд… “ТВ8-ийн “Толь” мэдээллийн хөтөлбөр. Дуудлагын утас: 1952” гэж зарлаж байгаад иргэдийн гомдлын дагуу очсон хэсэг сурвалжлагаас бүтдэг. Хүмүүс нэг их хэсэг “Ийгл”-ийг дууддаг байсан бол одоо TV8-ийг болсон уу? 

“Шөнийн толь” – “Танд шөнийн мэнд хүргэе” гэж мэндчилдэг сонин “толь” юм. Нийслэлд урьд шөнө тохиолдсон гэмт хэрэг, зөрчил, замын осол, түймэр зэрэг элдэв үйл явдлын сурвалжлага. Сүүлийн үед голдуу нийслэлийн хөдөлгөөнт эргүүлийнхэнтэй хамтран хэргийн газарт очдог болжээ. Монголын бусад бүх сэтгүүлчид гэртээ хурхирч байхад сэтгүүлч Одхүү (дайчин сэтгүүлч, гагцхүү нэлээд чалчаа, хоёулаа зэрэгцэж суугаад нэвтрүүлгээ хөтлөхөд цаадах нь зөвхөн толгойгоо дохиж амждаг байв. Харин он гарангуут үзэгдэхээ больчихов. Хаачив?), Батхүү, Пүрэвжаргал нар ээлжилж хаа нэгтээ харанхуй гудамжинд “одоо Улаанбаатарт шөнийн 5 цаг болж байна” гээд ярьж зогсох нь онцгой хүйтэн байж таарсан энэ өвөл үнэхээр баатарлаг явдал гэлтэй. Урьд нь “Хөшиг” нэвтрүүлгээр цагдаагийнхантай хамтран зочид буудал руу дайран тэнд тааралдсан нөхдийг орон даяар алдаршуулдаг байсан бол одоо хүмүүсийн нүүрийг ихэнхдээ мозаикдаж халхалдаг болж.

“Ард түмний” болоод “Шөнийн толь”-иор гарсан жирийн амьдралын сонирхолтой, адал явдалтай зарим сурвалжлагуудын товчийг жагсаав.

- Эмчийн буруугаас болж хүүхэд нь согогтой төрсөн залуухан эмэгтэйн гомдол. Түүний үгийг сэтгүүлчээс өөр хэн ч сонсоогүй.

- Гэр бүлийнхэнтэйгээ муудалцаад гарсан 17 настай охин 8-р сараас хойш сураггүй байна. Аав ээж нь дэлгэцээр нулимс дуслуулан гарч охиноо буцаад ирэхийг гуйв.

- Архи ууж агсан тавьж өөрсдийг нь зоддог хүүгээ аав ээж нь цагдаад олон удаад өгсөн ч сүүлдээ тоохоо больсон тул аргаа бараад TV8 телевизийг дууджээ. Сурвалжлагч очиход ид агсарч байсан хүүгээ гэрт нь арайхийж оруулаад ээж, аав нь ярилцлага өгөв: Манай ганц хүү … Бид машин хүртэл авч өгсөн… Шашны дээд сургууль төгссөн… 1988 оны хүүхэд… Хүүгийн царайг таниулаагүй мөртлөө ээж, аавынх царайг харуулав. Эсрэгээр хийх ёстой байсан уу?

- Жирэмсэн эхчүүд эмнэлэгт үзүүлэх гэж өдөржин оочирлож байна..

- Нэгэн иргэн “Хүдэр охь” компаниар 35 сая төгрөгөөр бариулсан модон сууцны дээвэр хоёрхон хоноод нураад уначихаж. Иргэн гомдолтой байлгүй яахав.

- Дамбадаржаагийн 58-р сургуулийн шинэ уурын зуух доголджээ. Хотын ерөнхий менежер Бат төсөл хэрэгжүүлж Бээжингээс авчирсан зуух гэнэ. Хоёр ирэх байтал нэгийг өгчээ. Арга нь тасарсан ажилчдын яриа.

- Хулгайч айлын гэрт ид “хөдөлмөрлөж” байхад нь хөдөлгөөнт эргүүлийнхэн барьж авлаа.

- Баянгол дүүрэгт согтуу хүмүүс зодооныг харуулав. Томоос том чулуу бариад өрсөлдөгчдөө үхлийн цохилт өгөхөөр дайралтанд орсон залуу камер хараад шалчийн зугтав. Ойр хавьд цагдаа байсангүй. Сурвалжлагч руу дайсан бол яана?!

- Яншидо-2 рестораны хоолноос өт гарсан гомдлын мөрөөр очиж солонгос эзэд хэрхэн агсарахыг харуулав. Солонгос хүүхнүүд нь нөхрөөсөө хэцүү юм байна.

- “Хатагтай” эмнэлэгт хагалгаа хийлгээд хохирсон эмэгтэй Отгонболд захиралд доромжлуулаад телевиз дууджээ. Отгонболд захирал тэр эмэгтэйг хөөж тууж байгааг ар гэрийнхэн гар утсандаа бичиж авсныг оруулав..

- Солонгосын хөрөнгө оруулалтай “Бэгдү констракшн” компани шинэ барилга барихдаа “Сан конфорт” компанитай хуйвалдан Сүхбаатар дүүргийн 149-р цэцэрлэгийн халуун усны худгийг дур мэдэн зөөж халуун усгүй болгосон тухай цэцэрлэгийн эрхлэгчийн гомдлын мөрөөр…

- Баянзүрх дүүрэг дэх “Хадгаламж” банкны 19-р тооцооны төвийн хүүхдийн мөнгийг хугацаанд нь өгөхгүй, иргэдийг олон хоногоор чирэгдүүлдэг дутагдал дахиад давтагдсан тухай гомдол. Салбарын эрхлэгч бүсгүй асуултанд хариулахгүй камер луу цохиж байгааг харуулаад “сэтгүүлчд бидэнд ийм муухай аашилж хандаж байгаа юм чинь жирийн иргэдэд яаж ханддаг бол?” гэв.

- “Гомо” гэгдэх Нараа шөнийн 3 цагт сурвалжлагчтай тааралдаж хүнд зодуулсан тухайгаа гомдол мэдүүлж зогслоо.

- Цааз захын уулзварын гэрлэн дохионы орчинд автобусанд дайруулсын хоёр ихрийн нэг нь нас барж нөгөө нь эмнэлэгт байгаа тухй сурвалжлага. Автобусны жолооч хохирогсдын ар гэрээр нэг удаа ирээгүй, ажлаа хийсээр байгаа гэнэ

- Сэлэнгэ аймгийн иргэн, “Тэнгэрийн зарлиг-түмний нэгдэл” байгууллагын тэргүүн Баярбилэг 1-р сарын 3-наас Монгол орноор явган аялахаар зам гарч Улаанбаатарт ирээд өөрийнхөө тухай мэдээлэл цацаж өгөхийг хүсчээ. Дорнод аймгийн Бурхантын застав хүртэл явна гэв. Энэ хар хүйтэнд болимоор юм.

- Баарны зөөгч үйлчлүүлэгчийнхээ утсыг хулгайлаад баригдсан тухай. Дуудлагаар очиж зураг авахдаа нүүрийг нь таниулаагүй. Зөв байх аа.

- Сурвалжлах баг буцаж яваад Дэнжийн 1000-ын замд түүсэн шилээ үүрээд явж байсан согтуу эрийг гэрт нь хүргэж өгөв. Цагтаа компанийн захирал, инженер мэргэжилтэй байснаа машин дотор ярьжээ.

- Гарцаар гарч халамцуу иргэнийг “Ланд крузер”-тэй залуу мөргөж хэсэг зайнд чирж гэмтээсэн ба залуугийн аав машинаас бууж ирээд “архины мөнгө салгах гэлээ” гээд нэмж зодсон байна. (Бодвол хүүгээ “дутуудууллаа” гээд гүйцээсэн хэрэг). Цус нөжөө гоожуулсан иргэний яриа.

- “Лексус” машинтай шал согтуу жолооч шөнийн 04 цагийн үед хэд хэдэн машин мөргөөд зогссон тухай. Тэр согтуу манай ах “том хүн” гээд нэрийг нь хэлсэн ч “Шөнийн толь” зориудаар дарав. МАХН-ын том зүтгэлтэн байсан биз… Гэхдээ тэрний буруу байхгүй учраас сонсгоогүй нь зөв.

- “Мандат” зоогийн газраас халагдсан ажилтны цалинг өгөхгүй байгаа гомдлын дагуу очиход сурвалжлагчийн хажууд цалингийн дутууг тоолж өглөө.

- Хужирбуланд байдаг “Өгөөж саран” чихрийн үйлдвэрийн эзэд ажилчин эмэгтэйчүүддээ цалинг нь өгөхгүй, нэхэхлээр “Өт минь чи өтнийхөө амьдралаар амьдраарай” гэх хараасан тухай нэгэн эмэгтэйн гомдол. Зарим нь 15 хоног ажиллаад 27 мянган төгрөг авсан гэнэ. Харин камертай сэтгүүлчийн дэргэд цалинг нь өгч авалцахаар болов. Одоо TV8 “Цалингийн толь” нээвэл таарна. 

- Гудамжинд унасан хүнийг олсон цагдаа нарын дуудлагаар түргэн тусламж авч яваагүй орхижээ. Харин TV8-ыг дуудахлаар дахиж ирээд “Цагдаагийнхан согтуу хүн болгон дээр 103 дуудаж өгдөг нь буруу” гэх мэтээр маргалдсан ч аваад явлаа.

- Хамраас нь их хэмжээгээр цус гарсан эмэгтэйг бүтэн хоёр хоног эмнэлгүүд авахгүй өөр хоорондоо явуулаад байжээ. Хүү нь арга буюу “камертай нь” дуудаж баахан хэрүүл тайлбар сонсгосны дараа Сүхбаатар дүүргийн эмнэлэгт хэвтүүлсэн гэв. “Эмнэлгийн толь” хэрэгтэй болохнээ. 

Болоош дээ.

Бас сэтгүүлчид “Одоо дараачийн толийг үзээрэй” гээд нэрлэхээс цэрвэж бултдаг нь “Бизнесийн толь” буюу төлбөртэй сурвалжлагууд юм. Саяхан TV8-ын сэтгүүлчийг камертай нь бүр Баян-Өлгийгөөс дуудаж, тэнд оволзож байгаа аймгийн МАХН ба АН-ын тэмцэлд эхнийхийг дэмжсэн сурвалжлага, ярилцлага авчирч үзүүллээ.

P.S:  Бас “Цоохор толь” нэртэй улс төрийн үйл явдлын хошиндуу тайлбарууд багтдагийг мартжээ.

Долоо хоног тутмын “Үндэстний тойм”

Сонгуулийн өмнөхөн нэр дэвшигчдийн сурталчилгааны хэдэн дугаар гаргаад сураг алдардаг “Үндэстний тойм” сэтгүүл TV Zone,  Инфо ТВ, TV 7 хоног, TV Weekend-ийн араас орохоо зарлав.  Зурагтын мэдээтэйгээр долоо хоног тутам хэвлэгдэж гарна гэсэн үг.  Сэтгүүлийн зах зээлийн нэг буланд ноднин эхэлсэн “зодоон” дээр Баабар нар явж очих нь…  Сонирхолтой байх болно.  

Одоо байгаа хэд ерөнхийдөө телевизийн хөтөлбөр + элдэв сонин хачин гэсэн орцтой бол энэ сэтгүүл улс  төрийн тойм + телевизийн хөтөлбөр гэсэн арай өөр жороор хийгдэж, бас хавтсаа мисс зисс хүүхнүүдээр биш Элбэгдорж тэргүүтэй сүрлэг эрчүүдээр чимэж эхлэх биз. Сонирхуулахад, “Монголын телевизүүдийн холбооны дэргэдэх” нэртэй ч үнэн хэрэгтээ TV9-ынх бололтой Инфо ТВ сэтгүүл саяхнаас хоёр өөр хавтастай болж тансагласны учир гэвэл хувь ширхэг нь 20 мянгын босго руу дөхөж арга буюу хоёр өөр хэвлэх үйлдвэрт хувааж хэвлүүлэх болсных юм байна.

“Та өөртөө итгэлтэй байна уу?”

Манайхан Холливудын киногоор дамжуулан сурч түгээмэл хэрэглэх болсон “Та өөртөө итгэлтэй байна уу? асуулт энэ зурганд яг таарна. Торгоно шүү гэж айлгасан хүн маань өөртөө ийм итгэлгүй байхлаар хог хаялгүй яахав дээ…  Бас ь-г хаячихаж. Хог шиг.

Төмөр замын тулаан удахгүй үргэлжилнэ

Ухаа худгаас Гашуун сухайтын боомт хүртэлх төмөр замыг тойрсон телевизийн захиалгат нэвтрүүлгийн тулаан оны өмнө ба хойно хоёр удаа оволзоод түр намжаад байна. Олигархуудын санаачлагыг овсгоотой зарим нь үргэлжлүүлэхээ зарлав.      

МҮОНТ учрыг магадлав

Төмөр замын асуудлаар дэлгэцэн дээр дэгдсэн тулаанд хэвлэл мэдээлэл бараг л хэлмэгдсэн тухай үг яриа цухалзаж “муусайн олигархууд сэтгүүлчдийг худалдаж авахаа зогсоох”-ыг шаардах болов. Сэтгүүлчдийн нэрийг барьж амжуулах юм аа. Үнэндээ олигархууд сэтгүүлчдийг биш эзэд, захирлуудыг худалдаж авсан бөгөөд цаадуул нь “бонус” болгож сэтгүүлчдийнхээ амыг таглан төмөр замын талаар зөвшөөрөлгүй  дуугарах, тэр тусмаа эрэн сурвалжлахыг зогсоож иж бүрэн үйлчилгээ үзүүлсэн юм. Зөвхөн “25-р суваг” телевизээр сэтгүүлч Пүрэвхүү УИХ-ын гишүүн Л.Гүндалай, ОУСХ-ийн дэд захирал Д.Шүрхүү, эмч Б.Болдсайхан, эдийн засагч Д.Жаргалсайхан нарыг авчирж  маргалдуулав. Гүндалайг үзэх урьдын адил зугаатай, гэвч бүгдээрээ хөндлөнгийн хүмүүс болохоор юу ч тодорсонгүй.

Ухаа худгийн эсрэг ба төлөө захиалгат хоёр нэвтрүүлгийг олон нийтийн телевиз үзүүлээгүй. Яаж тэсэв ээ гэж бодсон шүү! Магадгүй хашир телевиз жинхэнэ эздээс нь урьж байгаад даацтай хэлэлцүүлэх юм болов уу? Би дахиад хууртав.

Мягмар гаригийн оройн “Цагийн хүрд” мэдээллийн хөтөлбөр “Өнгөрсөн амралтын өдрүүдэд хэвлэл мэдээллээр Ухаа худаг – Гашуун сухайтын төмөр замын талаар нэвтрүүлэг явсан, бид учрыг магадлав” хэмээн ихэд намбатай эхэлсэн ч “Төмөр зам тавих зөвшөөрлийг ганцхан “Энержи Ресурс”-д Засгийн газраас олгосон юм биш” гээд өмнөөс нь барьцах маягаар ”Монголын алт” (МАК) компанийн зөвлөх, БНМАУ-ын Сайд нарын Зөвлөлийн дарга асан Д.Содномоор урагш тавих шууд төмөр замыг нь хамгаалж яриулсан, бас эдгээр төмөр замууд хэзээ нэгэн цагт төрийн өмчид ирэх тул амар амгалан байцгаа хэмээн ухуулсан сурвалжлага толилуулав. “Монголын мэдээ” агентлаг өөрөө ч бэлтгээгүй, хэд хоногийн өмнө TV9, TV5 зэрэг сувгаар нэр, хаяггүй цацагдсан бүтээл тэр чигээрээ байлаа.

 Хэдэн минутын дараа эхэлсэн “Бизнес ньюс”-ыг эргүүлтэл Энержи ресурс”-ийн захирал Г.Батцэнгэл Ухаа худгаас төмөр зам  татах зөвшөөрөл авсан тухайгаа тайлбарлаж зогсов. Дээрх сурвалжлагын дэлгэрэнгүй хувилбар болж таарлаа.  Сэтгүүлч М.Оюунчимэг бүр хөөрчихсөн “зах зээл хөгжсөн оронд дэд бүтэц нь хувийн хэвшилд байдаг … Ухаа худгийн төмөр замыг хувийн хэвшил барих боловч ашиглах нь монгол улсын бүх иргэнд нээлттэй юм байна” гэсээр жигтэйхэн баяртай өндөрлөв.

Үүнээс үүдээд сонин зүйлийг олж мэдлээ. Олон нийтийн телевиз тэсээгүй юм байна. “Баялгийн хараал”-аар илчлэгдсэн “Нүүрсний зам” захиалгат нэвтрүүлэг 2009 оны 12-р сарын 29-ны үдэш МҮОНТ-ээр “Танин мэдэхүйн аялал” тодотголтойгоор гарчээ. Үүнийг сэтгүүлч Б.Эрдэнэсолонго Улаанбаатар Эрхүү – Владивосток – Находка – Тэньжин – Бугат – Улаанбаатар маршрутаар хийсэн аялал хэлбэрээр бэлтгэж хойшоогоо ОХУ-ын нутгаар Номхон далай хүрсэн төмөр замыг муулж “…. өргөн төмөр замын үе дуусч байгаа бололтой… Орос, Монгол зэрэг хэдхэн орон өргөн төмөр замтай үлдэж байна… Үлдсэн нь дэлхий нийтийн стандарт болсон нарийн төмөр замтай… Оросууд өөрийн төмөр замыг ажилтай болгох гэж монголын нүүрсийг тээвэрлэхийг хүсч байна…Тэд онгоцны буудалд намайг дарамталж 500 рубль авсан” гэх мэтээр оросуудаас юу ч үлдээсэнгүй. Үргэлжлэлийг бид “Баялгийг хараал”-аас мэдэж авсан билээ. Төгсгөлд нь “Эх санаа M.Boom, BK Consult Forshung компанийн захиалгаар Blue Bird Production (Israel) бүтээв” гэж бичсэн байх юм. Үндэстэн дамнасан нэвтрүүлэг мөн дөө.

Бас болоогүй. 2010.01.03-ны Даваа гаригт МҮОНТ-ийн мэдээгээр Тавантолгойн нүүрсийг тээвэрлэх төмөр замыг хаагуур тавих талаар УИХ-ын гишүүн Р.Раштай хийсэн ярилцлага гэнэт оржээ. Ухаа худаг – Гашуун сухайтын төмөр замыг тавихыг “Энержи ресурс”-д зөвшөөрсөн тогтоолд 2008 онд гарын үсгээ тавьсан  эрхэм өөрөө, нарийн төмөр замыг ямар нэгэн дамжлага сааталгүйгээр Хятад руу барих нь эдийн засгийн ач холбогдол ихтэй, Чойроор дамжуулж шилжүүлэн ачилт хийхэд үр ашиггүй гэх мэтээр ярьсан нь мэдээж. Аль чиглэлийг сонгохыг Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хороо гэдэг судалгааны байгууллагын дүгнэлтийг үндэслэн шийдвэрлэх хэрэгтэй гэж тэр үздэг гэнэ. Тэгвэл ҮХШХ-ны дарга нь ямар байр суурьтайгаа “Баялгын хараал”-ын эсрэг захиалгат нэвтрүүлгээр зарласан билээ.

Ухаа худгийн төмөр замын асуудлаар олон нийтийн телевиз зөвхөн “Энержи ресурс”-ын амыг харж сурталчилгааг  нь сэм сэмхэн (бараг хулгайгаар гэсэн үг) хийж өгдөг нь дахин нотлогдов. “Энержи ресурс”-ийн цөм болсон MCS яагаад өөрийн хэвлэл мэдээллийн хэрэгсэлгүй байдаг вэ гэвэл дурын хэвлэл мэдээллийг, тэгэхдээ МҮОНТ-ийг хамгийн түрүүнд худалдаад авч болдог учраас тэр гэж бодсон шүү.

Гурван удаагийн цайны газар …

Аливаа бизнесийг эрхлэхэд хамгийн чухал гурван зүйл бол нэгдүгээрт  байрлал, хоёрдугаарт байрлал, гуравдугаарт бас байрлал гэж ярьдаг. Тэгвэл нийслэл хотын төвд хэрнээ гудамж руу хараагүй энэ цайны газрын хувьд 1. “Цайны газар”. 2. “Цайны газар”. 3. “Цайны газар” гэсэн гурван удаагийн нэр төдийгүй 1. “Нээлттэй” 2. “Нээлттэй” 3. “Нээлттэй” гэсэн гурван удаагийн цагийн хуваарь болжээ.  Огт автахгүйгээр хийснээс (хэвлэсэн, наасан) үзэхэд өдөр шөнийн 24 цагийн турш хаагддаггүй юм шиг.    

Хүн-утас: 23 хэмийн хүйтэнд …

Амралтын өдрийн “агаарын” тулаан

“Энержи ресурс”-ын Ухаа худгаас Хятадын хил рүү шууд татах төмөр замыг тойрсон “агаарын” тулаан амралтын хоёр өдөр телевизээр дэгдээд намждаг уламжлал тогтож мэдэхээр боллоо.

Эсэргүүцэгч тал өнгөрсөн Бямба гаригийн үдэш аль ч телевизийн хөтөлбөрт зарлагдаагүй “Баялгийн хараал” нэвтрүүлгийг ТМ, TV9, “25-р суваг”, Ням гаригт “Ийгл” өглөө ба орой хоёр удаа, бас TV9 телевизээр тус тус үзүүлж (суваг эргүүлэхэд тааралдсанаа дурдав. Бусад нь яасныг мэдэхгүй) гэнэтийн цохилт өглөө. Энэ удаад “Баян Монголын төлөө” хөдөлгөөн нэрээр Х.Билгүүн гэж нэрээ бичсэн залуу хөтлөв.

Дөчин минутийн туршид Ерөнхий сайд С.Баяр, УИХ-ын гишүүн С.Баярцогт, Д.Энхбат, Лу.Гантөмөр, Ж.Сүхбаатар, МУНН-ын дарга Батболд, Ноолуурын холбооны тэргүүн Н.Баатарсайхан, УИХ-ын гишүүн асан Б.Жаргалсайхан, ЗТБХЯ, Улаанбаатар төмөр замын албан тушаалтнууд, түүхч О.Батсайхан, улс төрийн тоймч Ц.Дашзэвэг, ММГШ хөдөлгөөний тэргүүн П.Болд, Ерөнхийлөгчийн зөвлөх Р.Бурмаа, эдийн засагч Д.Жаргалсайхан, геополитик судлаач О.Чулуунбилэг, Геологийн сайд асан Ч.Хурц, геологич Дүгэржав, жүжигчин Сосорбарам нарын яриа үзэгдэв. Ингэхдээ “Энержи ресурс”-ийн Ж.Оюунгэрэл, Ж.Оджаргал, П.Батсайхан, Г.Батцэнгэл нарын хэвлэлийн хурлыг үг, өгүүлбэрээр нь няцааж Хятадын эртний жанжин Сунцигийн номлолд үйлчилдэг уугуул ба суугуул урвагчид гэх мэтээр ниргэсэн ширүүн нэвтрүүлэг болжээ.

Миний сонирхлыг оны өмнөхөн телевизүүдээр цацсан “Нүүрсний зам” нэвтрүүлгийг илчилсэн хэсэг татлаа. Хэсгээс сийрүүлье:

… Саяхан уугуул, суугуул урваачдын оролцоо, захиалгаар нэгэн нэвтрүүлэг бэлтгэгдэн мөнгөөр зодон байж бүхий л сувгаар цацагдсан билээ. [Тэр нэвтрүүлгийн хэсэг. Сэтгүүлч: Үнэхээр аварга юм аа. Ёстой зууны бүтээн байгуулалт гэмээр Энэ том үйлдвэртэй нэгбүрчлэн танилцаад явах юм бол өдөртөө яваад барагдахгүй юм байна. Үнэхээр нүсэр байгууламж гэдэг нь мэдэгдэж байна даа...]

…. Бугат бол Хойт Хятадын эдийн засгийн онцгой объект бөгөөд энд гадаадын хүн сэлгүүцэх, зураг авахыг хатуу хориглодог. Гэтэл монголын нэг шальдир сурвалжлагч очоод дуртай газраа нэвтрээд хүссэн зургаа аваад явсныг юу гэж тайлбарлах вэ? Энэ бол хятадууд “Энержи ресурс”-д дээд зэргийн халамж үйлчилгээ үзүүлж хөхиүлэн дэмжиж байгаагийн тод илэрхийлэл. Энэ этгээдийн амнаас нэвтрүүлгийн туршид нэг л санаа улиг болтол давтагдлаа. Хятадуудад хямдхан, хурдханаар, ахиухнаар түүхий нүүрс хүргэж өгөх юмсан.. Худалдагдсан этгээдүүд монголоо үхэр тэргээр зүйрлэн доромжилж хятадын сансрын пуужинтай адилтган бахадсаар нэвтрүүлгээ жаргааж байх юм… Уг нэвтрүүлгийн хөтлөгч Сайншандын үйлдвэрийн цогцолборт огтхон ч санаа зовохгүй байгаа хэрнээ хятадын үйлдвэрүүдийн үйл ажиллагааг доголдох вий, тэдэнд нийлүүлэх монголын түүхий эдийн үнэ өсчих вий гэж ихэд зовниж байлааа. Монголд боловсруулах үйлдвэр хөгжөөсэй гэж ерөөчихөж чадахгүй хэрнээ харийн үйлдвэрийн чадлыг бахдаж гайхан биширч бусдыг өөр шигээ сөгдөн мөргөхийг албадагч энэ эрийн судсаар монгол цус гүйж байгаа болов уу? Хэдэн жилийн өмнө шар хэвлэлүүдэд хов жив, садар самуун мэдээ нийлүүлж явсан энэ эр одоо хятадын үйлдвэрүүдийн хувь тавиланд юунаас ч илүү санаа зовж явахын учир юм билээ. Ойлгомжтой. Мөнгө.

Уугуул, суугуулуудад урдаас хаяж өгсөн асар их мөнгөнд цатгалдагсад түүнийг хөлслөн турхирч байна. Нэгээн уугуул саяхан саяхан тэрбум төгрөгөөр испани зураачийн зургийг худалдан авснаа сайрхан ярилцлага өгчээ. Хэний баялгаар, хэний хүчээр… 250 мянган хүний сарын цалингаар ганц зураг авч баярхаж сагах хүртлээ тэнэглэсэн монголын олигархууд эхнэртээ 15 мянган доллараар цүнх авч өгч үнэтэй костюм гучийг шкафандаа овоолох мөнгийг ядуу монголчууд л төлдөг юм. Олигархуудын найруулсан архи, оросоос зөөж нугалан шахдаг бензиныг монголчууд л хөлсөөрөө, хөдөлмөрөөрөө төлж амьдралаа нулимм, архи, согтуурал, мансуурал, зовлон гуниг дунд өнгөрүүлж байгаа монголчууд тэднийг тэтгэдэг юм…

Энд балбуулж байгаа сэтгүүлчийн нэрийг Эрдэнэ ……… гэдэг шиг санана. Захиалгат нэвтрүүлэг захиалгат нэвтрүүлгээ, захиалгат сэтгүүлч захиалгат сэтгүүлчээ илчилдэг цаг ирэв бололтой. Огт илчилдэггүй байсныг бодоход том дэвшил!

Бас ноцтой баримтаар “Энержи ресурс”-ийг илчилсэн байна. Ухаа худаг – Гашуун сухайтын төмөр зам тавих зөвшөөрөл олгосон заалт нь Үндэсний аюулгүй байдлын зөвлөлийн зөвлөмж, Монгол улсын зургаан хуулийн 11 заалтыг зөрчсөн, бусад төмөр замыг 51 хувийг төрийн мэдэлд авах болзолтойгоор зөвшөөрсөн бол “Энержи ресурс-ийн тухайд ийм заалтыг санаатайгаар орхигдуулжээ.

Одоо “Энержи ресурс”-ийн ээлж. Тэд гэнэдсэн боловч түргэн авч Ням гаригийн үдэш гэхэд хариу барилаа. Сэтгүүлчид, телевизүүд бэлэн байжээ. Нэвтрүүлгийн нэр харагдсангүй. “Энержи ресурс” компанийн гүйцэтгэх захирал Г.Батцэнгэлийн мэдэгдлээр эхэлж “Энэ амралтын өдрүүдэд “Энержи ресурс” компанийн хэрэгжүүлж байгаа төмөр замын төслийн эсрэг захиалгат нэвтрүүлэг телевизүүдээр цацагдлаа… Тусгай зөвшөөрлийг холбогдох хууль журмын дагуу авсан… Бид Сайншандын төслийг хэзээ ч үгүйсгэж байгаагүй…

Ингээд араас нь баахан хүмүүсийн яриаг хөврүүлж өчигдрийн дайралтанд зүтгэсэн хүмүүстэй эчнээгээр тулалдуулав. “Монголчууд замын дөтийг хардаг” хэмээн гоё хэлсэн Бавуугийн Лхагвасүрэнгийн араас УИХ-ын гишүүн Д.Энхбат гарч өчигдрийн нэвтрүүлэгт гарсан өөртэйгээ үзэлцэх мэт харагдсан ч түүний болон МЭТНХ-ны ерөнхийлөгч Д.Цахилгаан, УИХ-ын гишүүн асан Л.Одончимэг нарын ярианаас “зөв зүйтэй” үг өгүүлбэрийг тасалж авсан байх. Нүүрсний ассоциацийн гүйцэтгэх захирал Т.Наран, эдийн Ерөнхий сайдын эдийн засгийн зөвлөх, Хас банкны Ч.Ганхуяг, Улаанбаатар төмөр замын газрын орлогч дарга Ё.Батсайхан нар ерөнхийдүү дуугарсан бол Гадаад хэргийн сайд асан Ц.Гомбосүрэн: Төмөр зам шууд урагшаа гарвал ямар ч төмөр замын царигийг солихгүй амар…, Үндэсний хөгжил, шинэтгэлийн хорооны дарга Ч.Хашчулуун: Оросын төмөр замаар тээх шаардлага байхгүй… УИХ-ын гишүүн С.Оюун: Намайг Засгийн газрын гишүүн байхад энэ зөвшөөрлийг өгсөн. Одоо ч гэсэн зөв гэж бодож байна….УИХ-ын гишүүн З.Алтай: Тавантолгойгоос урагшаа Нарийн сухайт руу 260 км төмөр замыг тавих нь зөв. Тэд чинь боловсруулах үйлдвэр барина гээд төслөө боловсруулсан байна… доктор С.Авирмэд: Урагш тавих төмөр замыг улайран эсэргүүцэж болохгүй…, Эдийн засагч Н.Дашзэвэг: Баттулга сайд нарийн төмөр замаар зөвхөн ачаа тээнэ гэсэн шийдвэр гаргачихвал нэг ч хүн тээхгүй шүү дээ… гэхчлэн ямар ч эргэлзээгүй дэмжлээ. Засгийн газрын дээрх тогтоолд Ерөнхий сайд асан С.Баярын хамт гарын үсгээ зурсан УИХ-ын гишүүн, Зам тээврийн сайд байсан Р.Раш Ухаа худгаар тавих замыг цээжээрээ хамгаалж ярьсан нь мэдээж.

Хариу нэвтрүүлгийг үзүүлсэн телевиз гэвэл TM, TV5 (хоёр удаа, “төлбөртэй” гэсэн тайлбаргүйгээр), TV9, TV8, “25-р суваг”, “Ийгл” юм.

Манай арилжааны телевизүүдийн хөтөлбөрийг Бямба, Нямд ч хамаагүй зоргоороо өөрчлүүлж хүссэн нэвтрүүлгээ дуртай цаг, минутанд шургуулж чаддаг хүч бол зүгээр л мөнгө юм. Тэр мөнгийг төр, улс төрийн нам, олигарх, компани, нэр дэвшигч, луйварчин, хятад, орос, америк хэн сарвайх нь мөнгө хураагч эздэд огт падгүй. Иймээс энэ удаад хоёр талд зэрэг ажиллаж олон ургальч үзлийн “үлгэр жишээ”-г үзүүлсэн хэрэг. Зөвхөн үүгээр зогсдог бол бас яахав. Мөнгөний “ачаар” улс орны хувь заяатай холбоотой чухал чухал асуудлаар жижиг мэдээ, сурвалжлагыг эс тооцвол маргаан, хэлэлцүүлэг телевизээс алга болжээ. Эрэн сурвалжлага ор тас мартагдсан. Сэтгүүл зүйн зарчмууд ингэж ууршсаар одоо голдуу сувгаа зардаг ажилтай болцгоожээ.

Тулаан газарт, тэнгэрт, тэнгист үргэлжилнэ гэдэг шиг араас нь сонинууд, бас сайтууд залгаж авах нь лавтай.

Хэзээ гуравдахь удаагаа “Play Me” бол?

2009 оны 9-р сард анхны дугаар, 10-р сард дараачийн дугаар хэвлэгдэж гарсан Play Me сэтгүүлд монгол нэр олдоогүй нь харамсалтай ч дажгүй агуулгатай санагдаж байлаа. Юуны түрүүнд дугаар бүрт багтсан олон ярилцлагуудыг онцолмоор. (Хавтасны зургуудыг дарж хэн хэнтэй ярилцсаныг сонирхоорой). Харин түүнээс хойш үзэгдэхгүй он гаргалаа. Гуравдахь дугаарын оронд ийм машиныг хотын гудамжинд хэдэнтээ харж билээ. 

  

Коток, канки, бонус…

Монгол орон даяар маш хүйтэрч байна. Завхан, Хөвсгөл, Увсад шөнөдөө – 40 градусаас доошоо бууж зарим шөнө 50 руу дөхсөн тухай мэдээлэв. Нөгөө дэлхийн дулаарал хаачсан юм, бүү мэд.

Улаанбаатарт бас л хүйтэн байгаа боловч хотын бид муухай утаан дунд гэхгүй л бол каток-тоо  очиж коньки-гаар  гулгахтайгаа байна.  Оросоос салаад 20 жил болсон ч энэ хоёр үг гуйвж дайваад ч хамаагүй үлдэж хоцорчээ. Нэмэгдсэн юм гэвэл бонус-тай болсон. 

Энэхүү часхийсэн зарлалаас мөсөн гулгуурын бизнесийн урамшууллын арга, Улаанбаатарт зай завсаргүй олон дээд сургуультай, зөв бичих дүрэм ихээхэн “ардчилагдсан” гээд зөндөө юм анзаарагдана. 

Сонирхолтой зар байлаа.